Astrid Holleeder: 'Doe dat niet, Stijn, je weet hoe het zit'

Teruglezen - Klacht tegen advocaat in Holleeder-proces

Stijn Franken, de advocaat van Willem Holleeder, kent de drie belangrijkste getuigen in de zaak goed. Holleeders ex Sandra den Hartog was zelfs zijn cliënt. 'Franken moet oppassen met vertrouwelijke informatie.' Lees onderstaand verslag terug nu er tegen Franken een officiële klacht is ingediend.

Advocaat Stijn Franken en zijn cliënt Willem Holleeder bij de rechtbank in Haarlem in 2014. Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP

Ze hoort zijn gekuch. Het nerveus makende geschraap van zijn keel. Ze ziet hem niet. Maar ze weet dat hij er zit. Slechts een paar meter verderop. In dezelfde ruimte. Haar broer: Willem Holleeder.

Zij, Astrid Holleeder, zijn jongste zus, zit in de afgeschermde getuigenbox van de zwaarbeveiligde rechtbank in Osdorp. Het is 12 januari 2016. Het is de zoveelste keer dat ze haar verhaal moet doen, ditmaal is het de rechter-commissaris die tijdens de besloten zitting de vragen stelt. Samen met Stijn Franken, de advocaat die haar broer bijstaat.

Ze is bang voor de 'strontkar' die haar broer over haar heen zal kieperen. Waarmee zullen hij en zijn raadsman komen om haar, haar zus Sonja en haar broers ex-vriendin Sandra den Hartog mee in diskrediet te brengen? Ongeloofwaardig te maken? Ze behoren immers tot de belangrijkste getuigen in het proces dat draait om de vraag: is Willem Holleeder het 'psychopathische' brein achter een reeks liquidaties in de Amsterdamse onderwereld?

Belangrijke strafzaak

Het is een belangrijke strafzaak, waarop alle ogen zijn gericht. Waarin betrokkenen 'balanceren op de punt van een mes'. De belangen zijn groot: Willem Holleeder hangt een levenslange celstraf boven het hoofd. De zussen en zijn ex-vriendin vrezen voor hun leven.

De jongste zus valt uit tegen de vragenstellers. Astrid heeft niets meer te verbergen. Zwijgen doet ze niet meer, zegt ze, 'we hebben ons leven lang gezwegen. Nou niet meer. Over niets meer.'

'Wat je ook verzint, het boeit mij niet', zegt ze tegen advocaat Franken. 'Begin maar.'

Astrid kan het hebben, ze is zelf advocaat. Maar ze maakt zich zorgen over haar zus Sonja. 'Je moet niet denken dat omdat Sonja dommer is dan ik, dat je Sonja aan kunt pakken. Dat gaat niet lukken. Want de waarheid, is de waarheid. Dat is het enige wat je kan zeggen. Doe dat niet Stijn, want je weet hoe het zit.'

Astrid wil alles op tafel leggen.

Stijn Franken kent ze goed, aldus nog niet gepubliceerde verklaringen waarop de Volkskrant de hand heeft weten te leggen. Net als Frankens kantoorgenoot Chrisje Zuur. 'Ik ken Stijn en Chrisje persoonlijk. Ik was praktisch bevriend met Chrisje', zegt Astrid in december 2015 tegen de rechter-commissaris. In de verhoren doet ze uit de doeken hoe Stijn Franken de advocaat van haar broer werd.

Willem Holleeders advocaat Stijn Franken blijkt ook de advocaat te zijn geweest van Holleeders ex-vriendin, Sandra den Hartog, die nu een van de getuigen tegen Holleeder is. Het strafproces wordt daarmee nog complexer en levert steeds meer irritatie op bij de belangrijkste getuigen. Lees hier het nieuwsbericht.

Advocaten

In 2007, ten tijde van de vorige grote strafzaak tegen haar broer, haakt eerst Bram Moszkowicz af. Noodgedwongen; hij was verstrikt geraakt in Holleeders web. De inmiddels uit zijn ambt ontheven confrère lag onder vuur omdat hij zowel de advocaat was van Willem Holleeder, als van diens slachtoffer Willem Endstra. De afgeperste en uiteindelijk geliquideerde vastgoedbaron werd zelfs bedreigd door zijn belager op het kantoor van Moszkowicz, met wie Endstra dacht een zakelijke afspraak te hebben.

Moszkowicz' opvolger is Jan-Hein Kuijpers. Maar van collega's hoort Astrid kritiek op zijn optreden. 'Je moet je broer een andere advocaat bezorgen, want dit wordt helemaal niks', zeggen ze haar. Kort daarna wordt Stijn Franken erbij betrokken. 'Voor het ingewikkelde deel.' Een van de beste advocaten van het land, hoogleraar strafrecht bovendien. Een man die - in tegenstelling tot zijn glamourminnende voorganger Moszkowicz - weinig op heeft met de media, en integriteit en standvastigheid hoog in het vaandel heeft.

'Ook als wetenschapper is hij top of the bill', zegt Theo de Roos, emeritus hoogleraar strafrecht, rechter en voormalig advocaat. 'Franken is ongelooflijk gedegen.'

Willem Holleeder in 2014. Beeld anp

'Laat je niet inpakken', zegt Astrid niettemin tegen Franken en zijn collega Chrisje Zuur, aldus haar verklaringen. Want ze wil niet dat hun hetzelfde overkomt als Bram Moszkowicz. Haar broer heeft geen rem, heeft naast zijn 'monsterlijke' gezicht ook een charismatische kant, waarmee hij velen inpakt. 'Hij komt de hele dag langs, je bent de hele dag voor hem aan het werk', zegt ze tegen de raadslieden. Ze waarschuwt Franken zelfs om haar broer niet op te halen als die uit de gevangenis vrijkomt. Willem Holleeder vreest op dat moment voor zijn leven. Laat je niet gebruiken als een levend schild, zegt ze tegen de raadsman.

Eén ding vertelt ze Franken en zijn collega Zuur echter niet: dat zij, haar zus en Willems ex-vriendin Sandra den Hartog in 2013 'zelfmoord' hebben gepleegd. In het diepste geheim zijn ze naar justitie gestapt om belastend tegen Willem te getuigen. Daarvoor nemen ze gesprekken met hem heimelijk op. Ze kunnen niet anders, vinden ze. Hij wordt steeds erger. Willem is een 'psychopaat', die alles en iedereen onder controle wil houden, stellen ze. Bij wie alles draait om geld.

Hij zou zelfs zijn eigen zus Sonja en Peter R. de Vries - die aangifte tegen Willem Holleeder deed wegens bedreiging - op zijn dodenlijst hebben gezet. En dreigt volgens hen ook de kinderen van Sonja iets aan te doen.

Tegenstanders

Ze gaan ervan uit dat ze hun verraad met de dood zullen bekopen. Misschien niet nu, misschien niet over vijf jaar, maar uiteindelijk - als alle andere betrokkenen uit dit strafproces zijn doorgegaan met hun leven - zal hij het hun betaald zetten, zeggen ze. Want Willem? Die vergeet niets.

En dus zijn de zussen en zijn ex-vriendin Sandra den Hartog ineens Willems tegenstanders.

Meteen nadat in maart 2015 bekend is geworden wat de vrouwen hebben gedaan, verbreekt Franken het contact. Oók dat met zijn jarenlange cliënte Sandra den Hartog, Willems ex-vriendin, met wie hij vier dagen later nog een afspraak heeft staan.

De advocaat stond haar bij in een oude zaak, die nooit voor de rechter is geëindigd, maar die nog wel een staartje heeft gekregen bij de Fiod - de opsporingstak van de Belastingdienst. Den Hartog werd op 30 januari 2006 gearresteerd in de Kolbak-zaak, in de entourage van haar toenmalige vriend Willem Holleeder. Ze was een 'kleine vis' in een omvangrijke afpersingszaak, tegen wie justitie eigenlijk weinig belastends had.

Holleeder zou voor haar een 'baantje' hebben geregeld bij een kledingwinkel aan de Amsterdamse P.C. Hooftstraat. Om ruzie met Holleeder en diens toenmalige advocaat Bram Moszkowicz te voorkomen, zou de winkelier daarmee hebben ingestemd, aldus een opsporingsambtenaar. Den Hartog stond op de loonlijst, maar werkte er niet, is het verhaal. Althans: voor 1.700 euro netto per maand plus vakantiegeld moest ze het assortiment van de concurrent in de gaten houden in steden als Haarlem, Den Haag en Rotterdam.

Aanvankelijk is Piet Doedens haar advocaat - in de haast geregeld na haar arrestatie. Maar hij wordt snel vervangen door een vrouwelijke advocaat. Holleeder duldt volgens een betrokkene geen mannelijke advocaat bij zijn 'vriendinnen'. Een vrouw met een man alleen, dat gaat niet. Vrouwen zijn niet te vertrouwen. Uiteindelijk neemt Willem zijn vriendin Sandra mee naar zijn eigen advocaat, Stijn Franken. Hem vertrouwt Willem wel. Toch gaat hij vaak met Sandra mee naar afspraken, en als hij niet kan stuurt hij zus Astrid soms mee als chaperonne. Haar vertrouwt Willem ook, hij leunt in die tijd veelvuldig op het brein van zijn advocatenzus. In een van haar verklaringen aan de politie zegt Astrid daarover: 'Sandra moest verklaren bij de Fiod. Ik moest dat in de gaten houden. Dat zij niks belastends over hem zou zeggen in het kader van vermogen.'

Dilemma

Als het 'dubbelspel' van de zussen Holleeder en Den Hartog in maart 2015 uitkomt, zien alle betrokkenen het dilemma: hoe kan Franken zijn voormalige cliënt Den Hartog hard aanpakken tijdens de ondervraging van deze getuige?

'De cliënt-raadsmanrelatie is heilig', zegt emeritus hoogleraar De Roos. 'Als de relatie tussen een advocaat en een cliënt is beëindigd, kun je informatie die jou als advocaat is toevertrouwd, niet tegen die cliënt gebruiken.'

Franken bespreekt het met de deken, het advocatengeweten bij wie raadslieden vertrouwelijk met hun problemen terechtkunnen. Een van de oplossingen die voorbijkomt, is dat niet Franken zelf, maar een kantoorgenoot Sandra den Hartog ondervraagt waar het haar eigen zaak betreft.

'Daarbij geldt dezelfde regel', zegt De Roos. 'Franken mag deze advocaten niet met vertrouwelijk verkregen informatie voeden. 'Stijn Franken kennende doet hij dat ook niet.'

Een rotprobleem, vindt ook emeritus hoogleraar advocatuur Floris Bannier. 'Juridisch gezien zie ik geen probleem, omdat hij voor deze oplossing heeft gekozen na een gesprek met de deken. Maar het is wel spitsroeden lopen.'

Verwonderd

De getuigen leggen zich bij de situatie neer. Immers: Franken kent de zaak, het metershoge dossier en de complexe familieverhoudingen. Een nieuwe advocaat zou grote vertraging veroorzaken in dit voor hen zenuwslopende proces. 'Maar de drie vrouwen hebben zich er wel over verwonderd. Ze hadden verwacht dat Stijn zich zou terugtrekken toen bekend werd hoe Willem Holleeder hen bedreigde, uitschold en afperste', zegt Peter R. de Vries, die nauw contact heeft met de getuigen. 'Ze hebben zich ook afgevraagd hoe ze er in de praktijk, tijdens verhoren, mee om zouden moeten gaan. Ze hadden niet alleen zakelijk, maar ook informeel contact met Stijn Franken.'

Het levert opmerkelijke situaties op. Als Franken tijdens een verhoor bij de rechter-commissaris aan Astrid vraagt of zij delen van een oud strafdossier van haar broer bezit, antwoordt ze dat ze die van hem, Stijn Franken zelf, heeft gekregen. En als de raadsman van Holleeder op 16 december aan Sonja vraagt om haar relatie met Astrid te beschrijven, krijgt hij te horen: 'Astrid en ik gingen heel veel met elkaar om, en dat weet u ook wel, meneer Franken. (...) U weet alles van mij.' Even later zegt ze, als reactie op de vraag wat ze van Astrid, of anderen heeft gehoord: 'Ik heb mijn eigen verhaal. Ik hoef niet te weten wat Astrid verklaart en dat weet jij heel goed.'

'In die zin kan het dus gunstig zijn voor de drie dames dat hij de zaak doet', zegt Bannier. 'Hij moet oppassen met vertrouwelijke informatie. Een ander zou ze misschien veel kritischer kunnen doorzagen.'

Advocaat van Willem Holleeder, Stijn Franken. Beeld anp

Want hoewel Franken nooit de raadsman van Astrid en Sonja is geweest, was er door de jaren heen wel contact met zijn advocatenkantoor. En dat ging niet alleen over hun broer. Zo waren Astrid en Sonja in 2006 verdachten in de zogenoemde Goudsnip-zaak, een langslepend financieel onderzoek naar de erfenis van mede-Heinekenontvoerder Cor van Hout. Justitie had haar zinnen gezet op het losgeld voor Freddy Heineken in 1983, ontvoerd door onder anderen Cor van Hout en zijn kompaan Willem Holleeder. Zijn zus Sonja was de vrouw van Van Hout.

Uiteindelijk werd de zaak tegen Astrid geseponeerd, Sonja 'kocht' strafvervolging af met 1,1 miljoen euro. Om van het gedoe af te zijn. 'Dat hele verhaal is zo'n nachtmerrie in mijn leven geworden', getuigt Sonja op 14 april 2015. Ze kon niet riskeren over haar broer te getuigen, hoewel de Goudsnip-zaak inhoudelijk met hem was verweven. 'Ik heb nooit echt kunnen zeggen hoe het zat. (...) Daar ben ik bijna aan onderdoor gegaan.'

Eigen advocaat

Astrid en Sonja Holleeder hebben een eigen advocaat in die zaak: Willem Jebbink. Toch kwam Astrid in die tijd vaak op Frankens kantoor, verklaart ze. Ze 'werkte en vocht samen' met diens kantoorgenoot Chrisje Zuur in de Goudsnip-zaak, omdat Zuur een van de andere verdachten bijstond. 'Zoveel uren als we daarin hebben gestoken. We hebben veel gedeeld met elkaar', aldus Astrid. 'Ik heb tegen Stijn in die tijd gezegd dat ik niet wilde dat dingen uit de Goudsnip-zaak gedeeld zouden worden met mijn broer.'

Inmiddels heeft Stijn Franken gevraagd het Goudsnip-onderzoek toe te voegen aan het dossier-Holleeder, zodat het kan worden gebruikt bij de verdediging. De ondervraging van zijn zussen daarover wordt mogelijk gedaan door een ander advocatenkantoor.

Uit afgelopen zondag uitgelekte verklaringen blijkt dat Holleeder met de tegenaanval is begonnen: de liquidaties ontkent hij. Maar hij heeft wel geïnvesteerd in drugshandel, bekent hij. Hij niet alleen, maar met behulp van zijn zussen. Sonja was geldkoerier, zegt hij. En Astrid de beheerder van de geheime bergplaats met drugsgeld, een levensgevaarlijke rol, waarvan je niet wil dat die bekend wordt bij criminele goudzoekers. Ook put Willem Holleeder uit het Goudsnip-dossier voor zijn verdediging. Over Astrid zegt hij nog meer: zij is degene die alles 'regisseert', die in de Goudsnip-zaak 'alle verklaringen in elkaar heeft gezet, wat iedereen moest verklaren.'

Volgens emeritus hoogleraar De Roos kun je weliswaar denken: het belang van mijn cliënt is doorslaggevend, 'maar als Franken een goede relatie met die drie vrouwen heeft gehad, dan is dat toch een mijnenveld. Je denkt toch steeds: waar ben ik nou mee bezig?' De hamvraag, aldus De Roos, is of een advocaat zichzelf als mens kan uitschakelen. 'Iedereen heeft z'n grens. Die moet elke advocaat voor zichzelf bepalen. Je moet je wel vrij voelen, ook emotioneel, om voor je cliënt tot het gaatje te kunnen gaan.'

'Kom, maar', zegt Astrid afgelopen 12 januari tijdens de besloten zitting bij de rechter-commissaris. Zij heeft op dat moment nog geen weet van de verklaringen van haar broer.

Zwijgen

Even daarvoor heeft ze gezegd dat ze een paar opmerkingen wil maken. Ze wil haar toehoorders duidelijk maken hoe het zo gekomen is, zich ervan verzekeren dat ze haar echt begrijpen.

'Die hele Goudsnip-kwestie raakt aan ons verleden.' Aan waarmee het is begonnen: 'Het zwijgen, het leren zwijgen, het nooit mogen vertellen.' Nooit konden zij en haar zus vertellen dat er wél losgeld was, dat er wél overvallen zijn geweest. Het fijne wist ze er niet van. Maar zwijgen moest ze niettemin. Zo is de wurggreep van haar broer begonnen, wil ze maar zeggen. Met zwijgen. 'En als je dat vaak genoeg doet, uit liefde, zit je erin. Zit je in het verhaal. Zit je in het complot, dan krijg je hem op een gegeven moment tegen je. Want dan krijg je het: ik ga je meetrekken, ik ga je meetrekken.'

Ze wil die tang niet meer. Trek me maar mee, daagt ze het front Franken-Holleeder uit. 'Verzin wat je wilt verzinnen. (...) Dat ik geleefd heb van het Heineken-losgeld? Ik heb er niet van geleefd. Heb ik ervan geprofiteerd? Misschien wel. Ik ben weleens op vakantie geweest met Cor.'

Willem Holleeder. Beeld anp

Dat ze zwart gewerkt heeft op de Wallen toen ze daar als rechtenstudent achter de kassa werkte in de jaren negentig? Dat ze geen advocaat meer zou kunnen zijn omdat ze foute dingen zou hebben gedaan? Ze heeft juist gekozen voor een sociaal kantoor in de Amsterdam-Zuidoost, en niet voor de zaken van de 'grote jongens', om in haar werk verwevenheid met Willems wereld te voorkomen.

'Kom maar', zegt ze tegen haar vijand: de broer van wie ze ook nog zegt te houden. Maar van wie ze zeker weet dat hij zijn voormalige vrienden - onder wie Cor van Hout en Willem Endstra - heeft laten doodschieten. Van wie ze heeft gezien hoe hij zijn omgeving heeft geterroriseerd, hoe hij zijn vrouwen als sloofjes gebruikt en ze slaat, zijn eigen moeder zelfs. En van wie ze vreest dat hij er niet voor terugdeinst grof geweld te gebruiken tegen haar, zus Sonja en zijn neven of nichten.

'Kom maar. Ik vind het goed.'


Verantwoording

Dit artikel is gebaseerd op gesprekken met elf personen, van wie de meeste anoniem willen blijven. Daarnaast is gebruikgemaakt van stukken uit het strafdossier. Een deel van het dossier is afgelopen zondag via Vlinderscrime.nl naar buiten gebracht. Daarnaast baseert de Volkskrant zich op andere, nog niet gepubliceerde verklaringen. Wout Morra, de advocaat van de drie getuigen, wil niet reageren. 'Mijn cliënten willen niet bijdragen aan een publiek debat over de positie van mr. Franken.'

Advocaat Stijn Franken kreeg vragen en de uiteindelijke tekst voorgelegd. Op de tekst wil hij niet reageren. Wel meldt hij als volgt:

'Aan mij zijn veertien vragen voorgelegd. De suggesties, veronderstellingen en uitlatingen waarop die vragen zijn gebaseerd, beschouw ik als een poging de integriteit van de raadslieden aan te tasten en daarmee de verdediging van cliënt te schaden. De geheimhoudingsplicht die geldt voor advocaten en de vaststelling dat sprake is van een lopende strafzaak, die onder de rechter is, brengen mee dat ik daar thans niet op zal reageren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.