Asterix-vallei strijdt tegen Alpentunnel

Al in de tijd van Caesar verzetten de bewoners van de Susavallei zich tegen reizigers van buiten. Nu voeren ze actie tegen een hsl-treintunnel, die voor 8,5 miljard euro een nieuwe verbinding gaat vormen tussen Italië en Frankrijk. Ze schuwen geweld niet. 'We laten ons land niet afpakken.'

BUSSOLENO - De jongeren uit de Susavallei gaan niet naar de discotheek. Ze draaien in volksdans over de vloer van dorpsrestaurant La Credenza (de Overtuiging), waar een tiener in de hoek muziek maakt met een middeleeuwse draailier. Ober Giorgio bekijkt lachend hoe zijn gasten de traditionele danspasjes uitproberen. Hij mist twee tanden door een klap van de politie.


Klanten pakken hier zelf hun glazen uit de kast en betalen afhankelijk van hun inkomen voor hun eten. 'In de Susavallei leven we weer samen', zegt restaurant-eigenaresse Nicoletta Dosio (68). Ze wordt verdacht van vijf misdrijven. Voor haar stapt de 30-jarige stamgast Andrea verlegen op een lang en knap meisje af. Hij wordt vervolgd voor terrorisme.


Sinds Frankrijk en Italië besloten dat door de Susavallei een hoge snelheidstrein komt, zijn de levens van de valleibewoners drastisch veranderd. Het voedsel dat ze eten komt weer uit de streek, net als de muziek waarop ze dansen. Fysiotherapeuten, matrassenmakers en winkeliers hebben afgesproken niet langer winst na te jagen en hebben een 'ethische economie' opgericht in de vallei, waar bijna iedereen dezelfde strijd voert.


De vijand heet Treno Alto Velocità (TAV). De hoge snelheidstrein die Turijn met Lyon moet verbinden is volgens voorstanders dé ontbrekende ring in het Europese spoorwegnetwerk. Als volgend jaar de onderzoekstunnels klaar zijn, kan het uitgraven van de 57 kilometer lange tunnel door de Alpen beginnen. Zeven jaar en 8,5 miljard euro later reizen Italiaanse passagiers dan niet alleen sneller naar Parijs of Barcelona, maar haalt de trein ook veel zwaar vrachtverkeer van de Alpensnelwegen. Minder luchtvervuiling dus.


Maar de Susavallei wil die trein niet. De bewoners verzetten zich al toen Julius Caesar door hun gebergte richting de Galliërs wilde marcheren. Toen verloren ze. Sindsdien legde Rome een spoorweg aan, twee nationale wegen en een snelweg die over hoge betonnen palen vrachtwagens door de vallei loodst en ze dan door een bergtunnel naar Frankrijk voert. Anders dan in de rest van Italië zijn Asterix en Obelix hier helden.


De valleibewoners zijn bang voor de asbest die uit de berg kan komen, en vinden de 2,9 miljard euro die Italië (de EU en Frankrijk betalen de rest) in de tunnel investeert verspilling. De oude spoorlijn kan worden opgeknapt. 'Hoe meer we ons er in verdiepten, hoe meer we bewust werden dat die trein staat voor alles waar we tegen zijn', zegt Dosio, die haar valleibewoners langzaam zag veranderen in studenten milieu, filosofie en politiek. 'Deze trein staat voor het importeren van aardappels uit Nederland, terwijl we ze hier zelf verbouwen', zegt ze. 'Voor monocultuur en een stompzinnige consumptiemaatschappij. Voor uitbuiting van arbeiders. Wij willen het groeiende vrachtverkeer niet opvangen met een trein, want we willen het groeiende verkeer überhaupt niet.'


Valleibewoners halen daarom niet alleen de cola van de kaart, maar zetten ook graafmachines in de fik, gooien explosieven naar het bouwterrein en blokkeren de snelweg die ernaast loopt met brandende voorwerpen. Een bouwvakker is bekogeld met stenen en raakte gewond.


Senator Stefano Esposito is voorstander van de trein, en vond vorige week drie molotovcocktails op zijn deurmat. Daarnaast lag een briefje: 'Het is tijd om je terug te trekken of boemboem te doen. Aan jou de keuze.'


Dit is geen burgerprotest meer, vinden onderzoeksrechters. Zij vervolgen een deel van de activisten nu voor terrorisme.


Ook vicepremier Angelino Alfano kondigde aan dat de staat zich niet laat stoppen. De hand van Hollande is geschud. 'De criminelen moeten zich overgeven', zei hij en stuurde 200 extra militairen naar de bergvallei.


'De strijd wordt opgevoerd, maar we laten onze grond niet afpakken', zegt valleibewoner Paolo Perotto kalm, terwijl hij vanaf een helling uitkijkt over het bouwterrein. De 70-jarige activist loopt iedere dag 2,5 kilometer door het bos om een kijkje te nemen. Hand in hand met zijn vrouw spreekt hij een gebed uit: 'Heer, bescherm ons in onze strijd.'


Voor de voeten van het Mariabeeld dat ze hier hebben neergezet, ligt een stuk prikkeldraad en een van de vele traangaskokers die de politie de afgelopen jaren op ze heeft afgeschoten.


'Veel kunnen we hier niet doen', geeft de gepensioneerde man toe. Tussen hem en de gehate graafmachines zijn drie rijen hekken neergezet. Van onder staan ze vast in betonnen blokken, van boven zijn ze bedekt met prikkeldraad. Omverwerpen kan niet. Eroverheen klimmen ook niet. Er hangen lampen omheen en videocamera's. Er zijn inmiddels 415 militairen in de vallei aanwezig.


Maar Rome gaat het niet redden, voorspelt valleibewoonster Lia Cinato Ausilia (55). 'De beveiliging van het bouwterrein kost de staat meer dan 90 duizend euro per dag. Dat kunnen ze in deze crisistijd nooit eindeloos volhouden', zegt zij. De activiste is naar Palestina afgereisd om ervaringen uit te wisselen over protest en heeft nog genoeg inspiratie. 'We kunnen militairen opwachten voor hun hotel en juridische fouten opsporen. We kopen land waar ze willen bouwen om de boel bureaucratisch te blokkeren. We blijven lastigvallen en demonstreren.' Haar nieuwe chihuahua trippelt door de besneeuwde vallei. Ze heeft hem Free genoemd.


De No-TAV vlag hangt net zo goed in Rome, Turijn en Napels, vooral voor de ramen van jonge anarchisten en communisten. Bij demonstraties lopen tientallen duizenden activisten door de vallei. Sommige buitenstaanders komen er zelfs wonen. 'Ik ben verliefd geworden op de manier van leven hier', vertelt de 26-jarige William uit Bologna. 'Maar ik ben ook verhuisd zodat ze me geen valleiverbod kunnen opleggen.' Ook hij wordt vervolgd voor terrorisme.


Hoe ver gaan ze om de vallei te verdedigen tegen de boor die al 300 meter in de berg is gedrongen? 'De wet is voor de meesten van ons geen obstakel', zegt Andrea. Het is een valse naam, zijn proces loopt nog. 'Mijn opa vocht hier als partizaan tegen het nazifascisme en leerde me dat je niet zomaar alles over je heen moet laten komen. Ik knip hekken door en gooi vuurwerk naar de bouwplaats. Dat is geen terrorisme vind ik, hooguit nogal geagiteerd protest. Er is wel eens een idioot die een steen naar de politie gooit, maar eigenlijk vallen we geen personen aan.'


Op videobeelden van demonstraties regent het vaak stenen. Andrea neemt een slok rode wijn. 'Het is het enige dat we kunnen doen om het vol te houden als de politie constant traangas afvuurt', zegt hij. 'Zo kunnen we ze een beetje afremmen.'


De discussie over het gewelddadige karakter is een welles-nietes discussie geworden. Italiaanse kranten beschrijven gewelddadige aanvallen, senator Esposito waarschuwt voor kogels en de vicepremier noemt de activisten criminelen. De valleibewoners zeggen geen enkele institutie meer te vertrouwen. Wie de bouwvakker aanviel, weten ze niet. Dat ze molotovcocktails maken is volgens hen geloven.


En die op de deurmat van Esposito? 'Misschien zijn ze daar juist neergezet om ons zwart te maken', zegt Cinato Ausilia. 'Ze proberen ons uit te schakelen. We zijn toch de vijand van de staat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.