Assesment op het Indiase platteland

‘Durf jij een uitdaging in India aan?’, vroeg Unilever aan studenten. Uit de honderden reacties werd een select groepje gekozen....

Heel vaak zullen ze het niet meegemaakt hebben, de inwoners van het Indiase plattelandsdorp Nomula, dat een stoet van drie glimmende Toyota-busjes over de stoffige hoofdweg hun plaatsje binnen komt rijden. Al helemaal niet als de bezoekers tien Nederlandse studenten plus wat begeleiders en journalisten blijken te zijn. Ja, Nomula krijgt weleens bezoek uit het drie uur verderop gelegen Hyderabad – met zeven miljoen inwoners naar Indiase begrippen een middelgrote stad – maar zo’n delegatie witte westerlingen is een gebeurtenis op zich.

Breed lachend ontvangt Macharla Ramulamma de gasten, die vanaf het moment dat ze uit de auto stappen worden omsingeld door een grote groep opgewonden dorpskinderen. Allemaal willen ze een hand, allemaal willen ze op de foto en willen ze weten of die gekke westerlingen getrouwd zijn, hoeveel kinderen ze hebben en of ze van cricket houden. Maar dan stuurt Ramulamma’s echtgenoot ze weg. Want de studenten zijn hier niet op bezoek als gezellige bezienswaardigheid, maar om te horen over de ervaringen die Macharla de afgelopen jaren met haar handeltje in zeep, shampoo en tandpasta heeft opgedaan. Die ze, gestoken in een feloranje sari en gezeten op de harde kleivloer van haar huisje, graag wil delen met de Nederlandse studenten. Want daarvoor zijn die hier gekomen, in dit dorpje in het hart van het Indiase subcontinent.

Plattelandsvrouwen

Plattelandsvrouwen
Ramulamma is één van de 25 duizend Indiase plattelandsvrouwen die meedoen aan Shakti (‘kracht’), een project dat Hindustan Lever Limited (HLL) – de Indiase poot van het internationale levensmiddelenconcern Unilever – in 2000 is begonnen om met zijn producten verder door te dringen tot het Indiase platteland. Ongeveer 70 procent van de bevolking van India woont in kleine dorpen op het platteland. En hoewel het merendeel van deze mensen straatarm is, zijn ze bij elkaar met zoveel – ongeveer 700 miljoen zielen – dat het voor HLL aantrekkelijk wordt om zich voor de verkoop van zijn shampoo, waspoeder, zeep en tandpasta te richten op deze bottom of the pyramid. Sterker, ongeveer 45 procent van de totale consumptie in India vindt plaats op het platteland, en dat terwijl HLL via zijn traditionele distributiesysteem maar 100 duizend van de ruim 600 duizend Indiase dorpjes wist te bereiken.

Groeipotentieel

Groeipotentieel
En dat is natuurlijk een enorm groeipotentieel, zegt Vijay Sharma van HLL, terwijl hij zijn schoenen uittrekt om het huis van Ramulamma in te gaan. ‘Het grote probleem is alleen: hoe bereik je al die mensen? Radio en tv zijn er nauwelijks, velen zijn niet op de hoogte van het belang van simpele sanitaire handelingen als een paar keer per dag handen wassen en tanden poetsen.’

Groeipotentieel
De oplossing waar HLL eind 2000 mee kwam was even eenvoudig als elegant: zoek plattelandsvrouwen die graag een onderneminkje willen starten, verstrek ze via een bank een lening van 10 duizend roepies (ongeveer 160 euro). Geef ze vervolgens een training in het opzetten van een zaakje, en laat ze via deur-tot-deurverkoop tandpasta, shampoo, zeep en waspoeder van Hindustan Lever aan de man brengen. Sharma: ‘Iedereen profiteert. HLL kan meer producten afzetten, de Shakti-vrouwen zien hun inkomen soms wel verzesvoudigen.’

Groeipotentieel
Gemiddeld gaan de Shaktivrouwen van een inkomen van 500 roepies per maand (ruim 8 euro) naar drieduizend roepies (ruim 50 euro), zegt Sharma. ‘Tegelijk groeit in de dorpen de bewustwording over hygiëne en gezondheid, want de vrouwen geven naast hun handeltje ook voorlichting over het belang van handen wassen en tanden poetsen. Dat is belangrijk: jaarlijks sterven meer dan 300 duizend kinderen in India aan diarree. Daar kun je iets aan doen door iets simpels als regelmatig je handen wassen. En het project onderhoudt zichzelf: de leningen worden altijd keurig afbetaald.’

Groeipotentieel
Waarom alleen vrouwen? Heel simpel, zegt Sharma. ‘In de eerste plaats verkopen we op het platteland producten die traditioneel in het domein van de vrouwen liggen: wasmiddel, zeep. Een andere reden is de marginale positie die vrouwen vaak binnen een dorpsgemeenschap innemen. Laat ik het zo zeggen: als je in India arm bent, én vrouw, kun je het eigenlijk niet slechter treffen. Door Shakti kunnen de vrouwen het inkomen van hun op het land werkende man aanvullen. En vanwege hun taak als voorlichter op het gebied van hygiëne krijgen ze respect en aanzien in de dorpsgemeenschap.’

Op de brommer

Op de brommer
Dat kan Macharla Ramulamma in Nomula beamen. Omringd door de Nederlandse studenten vertelt ze haar ervaringen met het project Shakti. Hoe ze ’s ochtends met haar man op de brommer van deur tot deur gaat om zeep, shampoo, tandpasta en wasmiddel te verkopen. Ramulamma: ‘Voordat ik mee ging doen met Shakti, had ik geen ervaring met ondernemen. Nu is mijn inkomen zo gegroeid dat ik goed voor mijn familie kan zorgen.’

Op de brommer
‘Hoe is Ramulamma’s leven nog meer veranderd sinds het project?’, wil student Alexander van Hecke weten. Daarover hoeft de Shakti-onderneemster niet lang na te denken. ‘Ik heb meer zelfvertrouwen en aanzien gekregen. Daarom doe ik ook mee met de plaatselijke verkiezingen. Ik wil zorgen dat we betere wegen krijgen, en dat de stroom niet constant uitvalt.’ Of ze gaat winnen? ‘Ik maak een goede kans.’

Liefdadigheid

Liefdadigheid
Hoewel er in de beginjaren van het Shakti-project nog geld bij moest, is het nooit een vorm van liefdadigheid geweest, verzekert Vijay Sharma. ‘Veel liefdadigheidsorganisaties in India brengen een zak geld mee, en hebben verder weinig zicht op wat ermee gebeurt. Met deze vorm van ondernemerschap willen we voor elkaar krijgen dat het zichzelf op gang kan houden. Ik denk dat in de toekomst de grens tussen profit en non-profit steeds meer zal vervagen.’

Liefdadigheid
Shakti heeft inmiddels 25 duizend deelnemers en 15 procent van HLL’s omzet op het platteland komt uit het project. Een groot succes, zegt Dalip Sehgal, directeur nieuwe projecten van HLL. ‘Shakti is goed voor 40 procent van HLL’s groei op het platteland.’ In het begin werd HLL nog wel eens met wantrouwen benaderd door de lokale overheid en liefdadigheidsorganisaties, die zich afvroegen “wat moet een multinational hier?”, vertelt hij. ‘Maar na zes maanden was er al positieve verandering te zien. Inmiddels werkt iedereen graag mee.’

Liefdadigheid
Sehgal en Vijay Sharma twijfelden niet lang toen er vorig jaar een verzoek kwam vanuit het Nederlandse hoofdkantoor van Unilever. Of ze niet een uitdagend project hadden voor een groep Nederlandse studenten, voor Unilevers recruitmentprogramma.

Liefdadigheid
‘En door die pijlsnelle enthousiaste reactie zitten we nu in India’, vertelt Jessie Liebregts, recruiter bij Unilever, in de hobbelende auto op weg naar het volgende Shakti-dorp. Liebregts en de tien laatstejaars studenten – na een strenge selectie uitgekozen uit de driehonderd reacties die kwamen op Unilevers vraag ‘Durf jij een uitdaging in India aan?’ – zitten al een dag of tien in de Indiase provincie Andhra Pradesh. Ze reizen in het kader van de Unilever International Field Experience elke dag langs de Shakti-ondernemers. Ze maken ook kennis met de betrokken liefdadigheidsorganisaties en reclamebureaus.

Business course

Business course
De studenten zijn allemaal begin twintig, en doen studies als bedrijfskunde, communicatie en economie, maar er zitten ook een farmaceut en een student biomedical engineering bij.

Business course
Hun opdracht: zie met eigen ogen hoe Hindustan Lever zijn producten op het platteland aan de man brengt, en bedenk tegelijkertijd hoe je het Shakti-project nog veel groter kan maken, zonder dat de kosten exploderen. Een soort business course dus, zegt Liebregts, alleen is het scenario niet fictief. Aan het eind van de rit is het de bedoeling dat de studenten hun onderzoeksresultaten presenteren aan de directie van HLL.

Business course
Dus wordt er hard gewerkt. Een geweldige ervaring, vindt deelnemer Frans Larmené (23), student bedrijfskunde in Groningen. Voor hem is het de eerste keer dat hij in een niet-westers land is, maar last van een cultuurschok heeft hij niet echt.

Business course
Het eenvoudige principe van Shakti spreekt hem wel aan. ‘Het is geen hypermodern systeem ofzo, maar juist heel concreet en praktisch. Er komt zelfs een beetje emotie bij kijken: die vrouwen zijn zo blij met de kans die ze krijgen.’

Business course
Ook student internationale bedrijfskunde Leonie Baneke (22) is blij dat zij en haar medestudenten iets kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de Shakti-dorpen door met westerse ogen naar het project te kijken. ‘Je merkt dat de mensen op het platteland niet gewend zijn om ondernemend te denken. Ze doen gewoon wat hun ouders en voorouders al jaren doen: op het land werken. Maar er zit heel veel potentieel tussen. Het mooie is dat dit project dat talent stimuleert.’

Business course
En, wat Baneke vooral aanspreekt, Shakti is geen liefdadigheid. ‘Uiteindelijk betalen de Shakti-vrouwen hun lening zelf terug, en zetten ze zelf hun onderneming op. Dat trok me het meeste aan in dit project. Ik ben ervan overtuigd dat je mensen in de derde wereld pas echt kunt helpen als ze zelf ook verantwoordelijkheid dragen voor hun ontwikkeling. En juist een multinational, die gewend is om vanuit een efficiënt winstperspectief te denken, kan bijdragen aan zulk ondernemerschap.’

Business course
In de lobby van het Taj Banjara Hotel in Hyderabad zitten Leonie, Simone Verhoeven en Sanne Kramer rond een laptop, een dag na het bezoek aan Nomula. Het was de laatste keer dat ze in een Shakti-dorp zaten. De volgende dag vliegen ze naar Mumbai voor de presentatie op het hoofdkantoor van Hindustan Lever. Ze vinden het spannend, en nemen hun opdracht bloedserieus. Over tafel vliegen termen als target calls, peer pressure, loyalty, partnerships.

Business course
‘Is het wel handig om met zo’n grote vrachtwagen met goederen langs al die dorpjes te gaan?’

Business course
‘De ervaren Shakti-vrouwen zouden hun kennis beter moeten overdragen aan de nieuwe Shakti-vrouwen.’

Business course
‘Hoe kun je ervoor zorgen dat ze de winst investeren in de groei van hun bedrijfje?’

Business course
‘Lastig, Indiase plattelandsbewoners plannen niet langer dan een maand vooruit. Hoe kunnen ze dan een goed jaarplan in elkaar zetten?’

Business course
‘Kunnen we geen stickers met beroemde cricketspelers bij de producten doen als marketingactie?’

Business course
Ja, voor de studenten is het bittere ernst, zegt Jessie Liebregts. En dat is maar goed ook, want natuurlijk kijkt de recruiter ook in India met een schuin oog naar de manier waarop de studenten werken. Want wie weet zit er een interessante toekomstige collega bij. Liebregts: ‘De deelnemers zijn geselecteerd op een aantal criteria, en hier in India kijken we of die eigenschappen ook in de praktijk terugkomen. Het belangrijkste was: zijn ze breed onderlegd, en in staat om buiten hun specifieke vakgebied naar dingen te kijken? Dus zoeken we mensen die naast hun studie het een en ander hebben gedaan. Commissies, relevante bijbaantjes, politieke activiteiten*’

Toekomstvisie

Toekomstvisie
Die brede blik wordt ook verwacht van de mensen die carrière maken bij Unilever, zegt Lennard Boogaard, directeur Human Resources tijdens een gesprek in Rotterdam, als het reisgezelschap weer veilig thuis is. ‘We zoeken personen die in staat zijn om een visie voor de toekomst te ontwikkelen. Daarnaast moeten ze in staat zijn om anderen voor die visie te motiveren, en vervolgens moeten ze ook nog kunnen zorgen dat het wordt uitgevoerd.’

Toekomstvisie
Te zeggen dat je mensen de vereiste internationale ervaring kunt bieden aan de hand van een twee weken durend project in India – een ‘assessment op locatie’ is de running gag – gaat wel wat ver, beaamt Boogaard. ‘Als je het beschouwt als een soort vakantie, ja, dan heb je er qua internationale werkervaring weinig aan. Maar we richten het echt zo in dat je die ervaring kunt voelen. In die twee weken ben je als het goed is niet een passant bij het project geweest, maar we dompelen je er echt even in onder. En hopelijk hebben de studenten er wat van meegenomen.’

Toekomstvisie
Dat lijkt wel het geval. Hindustan Lever is aangenaam verrast door de bevindingen en suggesties die de studenten op het hoofkantoor in Mumbai doen. Hoe en wat blijft vanwege de concurrentie binnenskamers, maar volgens Vijay Sharma werkt de westerse blik op het project verfrissend. En waar Unilever Nederland vooral blij mee is: een paar weken na terugkomst hebben al drie studenten van het reisgroepje gesolliciteerd naar een baan bij Unilever.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden