Asscher zoekt ideologische confrontatie met VVD

De PvdA slijpt de messen in het onderhuids oplaaiende ideologische gevecht met de VVD. Voorstellen van de liberalen om werknemersrechten in te perken zijn volgens vice-premier Asscher een 'aanval in de rug voor de middenklasse' - een klasse die in zijn ogen door de PvdA moet worden gered. Volgens Asscher staat de samenhang in de samenleving op het spel.

Vicepremier Lodewijk Asscher.Beeld ANP

De minister van Sociale Zaken, vaak genoemd als toekomstig PvdA-leider, betoogde dit donderdagavond in zijn Dreeslezing in Den Haag. Volgens de jongste Ipsos-peiling die gisteren verscheen, is zijn partij opnieuw gezakt tot 12 zetels, waarmee de PvdA de zesde partij van Nederland zou zijn, ruim achter de PVV, VVD, D66, CDA en de SP (die op 17 zetels staat).

Met het uitspreken van zijn grote zorgen over het afglijden van de middenklasse, afkalvende werknemersrechten en steeds minder zekerheid, raakt hij aan een principieel meningsverschil dat sinds de zomer steeds openlijker wordt uitgevochten in de coalitie. 'Joe Sixpack, Otto Normalverbraucher en onze eigen Jan Modaal hebben het moeilijk', aldus Asscher.

'Kopvoetermaatschappij'

Hij signaleert dat er steeds minder werk is tussen de laagst betaalde en de hoger betaalde banen in. En vanuit de middenklasse zakken meer mensen af naar de lage inkomens dan dat er doorgroeien naar de hogere inkomens. Asscher schetst het schrikbeeld van een samenleving zonder middenklasse. Daarvoor heeft hij een nieuw Scrabblewoord bedacht: kopvoetermaatschappij. Dat begrip leidt hij af van kleutertekeningen met armen en benen direct aan het hoofd getekend, zonder romp: een 'kopvoeter'.

PvdA tussen VVD en D66

Met zijn rede positioneert Asscher de PvdA tussen enerzijds VVD en D66 die opkomen voor de bovenklasse en anderzijds de SP die staat voor de onderklasse. De PvdA komt vanouds op voor de onderklasse, zegt Asscher. 'Voor het scheppen van mogelijkheden en kansen voor mensen om hun leven te verbeteren. Om vooruit te komen. Om hen te verheffen, juist zodat ze tot de middenklasse kunnen opklimmen. Maar dat streven is gedoemd te mislukken in een kopvoetersamenleving.

De kwetsbaarheid van de middenklasse blijkt volgens Asscher uit de toename van het flexwerk met de bijbehorende onzekerheden over inkomen en verzekeringen. 'Inmiddels werkt 35% van alle werkenden als ZZP'er of op basis van een flex-contract. En die toename van flex-contracten zie je vooral bij de jongere generaties middelbaar opgeleiden.'

Afstand van de VVD

De vicepremier neemt met grote woorden afstand van voorstellen die VVD-fractieleider Halbe Zijlstra vorige week nog lanceerde bij de Algemene Politieke Beschouwingen. De liberaal lonkte toen opzichtig naar toekomstige samenwerking met partijen als CDA en D66. Asscher: 'Er gaan - liberale - stemmen op om het in de toekomst zonder werknemersverzekeringen te doen. Te duur, te log. Met fatsoenlijke voorzieningen als de bijstand komen we er ook wel toch? Daarbij past het pleidooi om werknemersverzekeringen om te zetten in een voorziening. Waarmee het van een recht een gunst wordt. Of de aanval van met name liberale partijen op het algemeen verbindend verklaren van cao's, waardoor sommige werkgevers hun mensen onder de cao kunnen betalen. Werknemers zijn dan niet langer elkaar collega's, maar worden elkaars concurrenten in een 'rat race' naar zo laag mogelijke lonen met steeds beperktere bescherming. Het is een aanval op de middenklasse, een aanval in de rug bovendien.'

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra.Beeld ANP

Kernwaarden

Daartegenover formuleert Asscher de ambitie die de PvdA moet hebben: 'De middenklassesamenleving is een maatschappij die gebouwd is op onze kernwaarden: solidariteit, emancipatie en gelijke kansen. Een maatschappij waar de onderlinge verschillen niet bizar groot zijn, waar hard werken en je best doen beloond wordt. Waarin elk individu de kans heeft om vooruit te komen en waarin je, in geval van pech, kunt rekenen op een vangnet. En bij dat ideaal hoort ook de sociaal-democratische ambitie om ervoor te zorgen dat mensen vooruit kunnen komen. De ambitie om ervoor te zorgen dat iedereen een fatsoenlijke woning heeft, en een goede school voor je kinderen, en goed werk voor iedereen bereikbaar is.'

Scherpe keuze

'De keuze', zegt Asscher, 'is bijzonder scherp en ligt nu voor.' 'Gaan we naar het liberale marktwalhalla van een land zonder CAO, zonder werknemersverzekering, zonder lastig arbeidsrecht. Zeventien miljoen eenlingen in een schraal land met heus wel wat voorzieningen voor mensen die 'echt' niet voor zichzelf kunnen zorgen. Of kiezen we voor een land waarin we samen vooruit komen door risico's te delen en kansen voor iedereen te scheppen. Door de menselijke waarden voorop te stellen en samen te werken. Waar de ondernemer beloond wordt die wel investeert in zijn mensen.'

Lodewijk Asscher.Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden