Asscher wil dat werknemers onbereikbaar mogen zijn

'Mensen verdienen het recht om onbereikbaar te zijn', stelt PvdA-leider Lodewijk Asscher op zijn Facebookpagina. Zijn woordvoerder laat weten dat de minister van Sociale Zaken een wetsvoorstel wil indienen waarin staat dat alle bedrijven met meer dan 50 werknemers afspraken moeten maken met hun ondernemingsraden of de vakbonden over het werkgerelateerde gebruik van IT-apparaten zoals telefoons en tablets. Een wet zoals die in Frankrijk dit jaar van kracht werd. Goed plan?

Gerard Reijn
Als het aan Asscher ligt mag de werknemer buiten werktijd de baas negeren Beeld thinkstock
Als het aan Asscher ligt mag de werknemer buiten werktijd de baas negerenBeeld thinkstock

Fred Zijlstra, arbeidspsycholoog

Fred Zijlstra, arbeidspsycholoog aan de Universiteit van Maastricht: 'Asscher heeft een punt. De klassieke grens tussen werk en privé bestaat niet meer. Dat betekent dat mensen altijd met hun werk bezig zijn.'

Zelfs denken aan je werk, aan de lastige klus van volgende week, activeert het lichaam al, en mailtjes en telefoontjes doen daar nog een paar scheppen bovenop. Het gevolg is: 'Je zult minder goed slapen, minder fris opstaan, en de volgende dag dus vermoeider zijn.'

De ambitieuze werknemer die een aktetas vol stukken meeneemt naar huis is van alle tijden. 'Maar door de e-mail en de mobiele telefoon is dat verschijnsel gedemocratiseerd.'

Nederland is een voorloper, zegt hij. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft al eens voorspeld dat in 2020 stress de belangrijkste oorzaak zal zijn dat mensen worden afgekeurd. 'In Nederland bereikten we dat punt al in mei 2015.' Maar ook in de rest van Europa loopt de werkdruk op. In 1991 zei 50 procent van de Europeanen te hoge werkdruk te ervaren; in 2010 al 62 procent. In 2008 was in Nederland nog 25 procent van de arbeidsongeschiktheid te wijten aan psychologische factoren, vaak stress. In 2015 was dat al 35 procent.

Communicatiebureau Heldergroen

Pascal Hogerheijde, creatief directeur van communicatiebureau Heldergroen: 'Bij ons gaan elke avond om zes uur de bureaus tegen het plafond en is het werk afgelopen.' Geen email meer, geen telefoontjes meer, finito.

'Van negen tot zes vragen wij veel van onze mensen', zegt hij. 'Wij moeten het van de inspiratie hebben', daarvoor moeten medewerkers voldoende afstand kunnen nemen van hun werk. Dus na werktijd niet mailen, niet appen, niet bellen over het werk. Maar wat doet hij dan als hij midden op de avond een briljant idee heeft? 'Dan schrijf ik het op. Als creatief persoon ben je 24 uur bezig met je werk, dus ik krijg ook midden in de nacht ideeën. Maar je moet niet achter het scherm gaan zitten. Dat heeft allemaal nadelige gevolgen, zoals de straling van de beeldschermen.'

Zijn klanten hebben er vrede mee. 'Die geloven in onze aanpak.' Maar dat zijn dan ook 'klanten die in idealisme geloven', zoals Triodos en Simon Lévelt.

Controle werkgever

Franse werknemers hebben het recht gekregen niet verbonden te zijn. Voortaan krijgen ze in privétijd geen e-mail of telefoontjes meer van de baas. (+)

Maar aan de andere kant zitten veel werkgevers óp de werkvloer het personeel steeds dichter op de huid.

FNV

Koen van der Veer, bestuurder van de FNV: 'Het is mooi dat Asschers plan zo veel aandacht trekt, maar een oplossing is het natuurlijk niet.' Dat er nu gesproken wordt over een wet op het recht op onbereikbaarheid, betekent alleen dat er elders iets fundamenteel fout zit. 'Waar het om gaat is dat mensen weer een goed contract moeten kunnen krijgen, zodat ze ook een keer 'nee' kunnen zeggen. Steeds meer mensen hebben flexcontracten. Die voelen zich nooit vrij. Ze hebben altijd de neiging die telefoon of die mail te checken, omdat ze niet meer in de positie zijn om nee te zeggen. Als zij drie keer nee zeggen tegen hun chef, wordt hun contract niet verlengd.' Dat, zegt Van der Veer, is het echte probleem.

BMW

Jurgen Frey, woordvoerder van BMW in München: 'We werken al twee jaar met het recht op onbereikbaarheid. We begonnen met een proef voor 500 man die in overleg met de chef het recht kregen zelf te bepalen waar ze werkten en wanneer. Buiten de afgesproken werktijden waren ze niet verplicht de telefoon of de mail te beantwoorden.'

Het experiment was een eclatant succes. De Universiteit van München concludeerde dat driekwart van de medewerkers zich beter voelde, 'meer in balans'. Nu geldt het beleid voor heel BMW.

En Frey zelf, wat doet hij als 's avonds om 9 uur de chef belt? 'Dan zal ik niet opnemen. Maar hij zal ook niet bellen, want alle managers worden getraind op gezondheidsgeoriënteerd management. Zij weten dat mensen onder druk zetten niet goed is voor de gezondheid.'

Werkgeversorganisatie VNO-NCW

Mario van Mierlo, secretaris sociale zaken bij werkgeversorganisatie VNO-NCW: 'Dat plan van Asscher sluit niet aan de werkelijkheid. Het gebruik van de smartphone en de tablet zal steeds verder toenemen, en privé en werk zullen steeds meer door elkaar lopen. Het formaliseren van een scheiding door middel van een wet is geen goed plan.' Hij erkent dat er steeds meer werk zal doordringen tot de privétijd, 'maar daar moeten werkgevers en werknemers goede afspraken over maken.' In 'open communicatie', zoals dat heet bij VNO-NCW.

Hij erkent ook dat stress al uitvalfactor nummer één is voor werknemers, maar 'die stress is niet alleen werkgerelateerd. Die hoge uitval maakt vooral duidelijk dat de werknemer zelf verantwoordelijkheid moet nemen en afspraken moet maken over het gebruik van deze IT-middelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden