Asscher kan pijlen beter op werkgevers richten

Niet arbeidsmigranten zijn het probleem, maar malafide opdrachtgevers en tekortschietende wetten.

Op zaterdag 17 augustus publiceerde de Volkskrant een opiniestuk onder de kop 'Code oranje voor vrij werkverkeer binnen de EU' van de hand van minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher en de Britse publicist David Goodhart, auteur van The British Dream. Successes and Failures of Post-war Immigration. Een dag later verscheen de Engelse versie van hun oproep onder de titel So much migration puts Europe's dykes in danger of bursting in The Independent.


In hun bijdrage wijzen de auteurs op de negatieve gevolgen van de vrije migratie van arbeiders binnen de EU. Hoewel zij ook spreken over de uitbuiting van Oost-Europese arbeiders door 'gewetenloze werkgevers' is duidelijk dat zij zich vooral zorgen maken over de negatieve effecten voor de lager opgeleide autochtonen. Met name Polen, Roemenen en Bulgaren zouden hen verdringen op de arbeidsmarkt. 'Onze zwakste burgers' leggen het door die oneerlijke concurrentie af tegen 'bekwamere (!) mensen van elders'.


Helaas wordt het stuk op dit cruciale punt niet concreet. En dat is opmerkelijk, gezien de apocalyptische metaforen van doorbrekende dijken en water dat ons aan de lippen staat. Als je zo hoog inzet, mag je als lezer toch wel enige onderbouwing verwachten.


Dat de auteurs het op dit punt laten afweten, is ook weer niet zo vreemd, omdat er - afgezien van het vrachtvervoer - nauwelijks bewijzen zijn voor substantiële verdringing op de arbeidsmarkt. De meeste Oost-Europeanen vervullen banen in sectoren die Nederlanders zo veel mogelijk mijden. Gelukkig zijn er zeker tienduizenden Oost-Europeanen die wel bereid zijn lange uren te maken in het Westland, de bollenstreek en elders, en daarmee deze en aanverwante sectoren uit de brand helpen en de Nederlandse export op peil houden.


Hoewel Asscher en Goodhart niet overtuigend aantonen dat er een echt probleem is, weerhoudt hen dat er niet van met verve een oplossing te presenteren: het vrije verkeer binnen Europa moet aan banden worden gelegd, en dat moet Brussel doen. Zoals de Nijmeegse rechtssocioloog Cees Groenendijk in het Nederlands Dagblad van 19 augustus terecht constateerde, is het echte probleem echter niet de tekortschietende Europese regelgeving, maar onderbetaling en schijnconstructies waarmee werkgevers migranten uitbuiten. De handhaving daarvan ligt primair op het bordje van de nationale overheid, van Asscher zelf dus.


Die schijnconstructies, betoogde GroenLinks-europarlementariër Marije Cornelissen in de Volkskrant van 20 augustus, worden in de hand gewerkt door het inperken van het vrije verkeer van werknemers (met name Roemenen en Bulgaren). Die komen toch wel, alleen nu als schijnzelfstandige. Niet het vrije verkeer van mensen, maar dat van diensten is het kernprobleem, omdat de wetgeving zelfstandigen en uitzendkrachten geen minimumloon en andere sociale rechten garandeert.


In plaats van hun pijlen op werkgevers te richten, kiezen Asscher en Goodhart de migranten als doelwit. Zij mogen 'het vrije verkeer' dan 'terecht zien als een van de pijlers van het Europese ideaal', het moet niet te gek worden. Van de 'dijkdoorbraak' die Asscher en Goodhart vrezen, zouden vooral laaggeschoolde autochtonen het slachtoffer worden. Zij vervallen snel in vreemdelingenhaat en zijn ontvankelijk voor de lokroep van populistische partijen. Zelfs al 'zijn dergelijke klachten dikwijls overdreven, dan moeten we ze toch serieus nemen', schrijven Asscher en Goodhart.


Ze maken hier een klassieke denkfout door te stellen dat het serieus nemen van onvrede over arbeidsmigranten automatisch betekent dat je in dat sentiment moet meegaan. Alsof er geen andere mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld door erop te wijzen dat niet de migranten het probleem zijn, maar malafide werkgevers en tekortschietende wetgeving.


In plaats daarvan lijken zij te denken dat vreemdelingenhaat (of die nu is gebaseerd op werkelijke verdringing of niet) wordt veroorzaakt door immigratie en dat die onvrede vanzelf afneemt als je de migratie beperkt. De sociaal-democratie is met deze etnocentrische bangmakerij wel erg ver weggedreven van haar internationalistische idealen.


Een uitgebreide versie van dit artikel verschijnt in Socialisme & Democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden