Assange: romantische intellectueel met anarchistische trekjes

AMSTERDAM - Julian Assange, oprichter van WikiLeaks, is een romantische intellectueel met anarchistische trekjes. Hij gebruikt geen bommen maar woorden.

Foto anp

'Als we maar één keer kunnen leven, laat het dan een gedurfd avontuur zijn waarvoor we al onze krachten moeten inzetten', schreef WikiLeaks-oprichter Julian Assange in 2007 op zijn weblog. 'Laten we de kracht van onze talenten bewijzen tegen de sterkste tegenstander van de liefde die we kunnen vinden.'

De liefde
Assange heeft woord gehouden. Hij heeft het opgenomen tegen de VS, de sterkste ter wereld, voor Assange ook een tegenstander van 'de liefde'. Op internet zijn verwijderde blogs en essays van Assange opgedoken, die inzicht in zijn gedachtegoed geven. Assange is een romantische intellectueel, die activistisch hackersproza afwisselt met een soms mystieke en poëtische kijk op de wereld.

Assanges ideeën hebben anarchistische trekjes. Volgens het anarchisme is de mens van nature goed. De staat wordt afgewezen, als een vehikel voor macht en economische belangen. Collectieve taken kunnen beter worden uitgevoerd door vrijwillige associaties van burgers.

Assange gaat minder ver. Hij koestert een diep wantrouwen tegen de staat, maar zegt nergens dat hij overbodig is. En terwijl de klassieke 19de eeuwse anarchisten een klassenstrijd uitvochten, voert Assange een informatie-oorlog. Hij is een activist van de 21ste eeuw: zijn politieke filosofie draait om informatie.

Roosevelt
Assanges essay State and terrorist conspiracies begint met een uitspraak van Theodore Roosevelt, Amerikaans president van 1901 tot 1909. Achter elke zichtbare regering troont een onzichtbare regering, aldus Roosevelt, een onheilige alliantie van corrupte zakenlieden en corrupte politici. Die vernietigen is de eerste taak van de staatsman.
Volgens Assange maken autoritaire regeringen, waartoe hij ook de Amerikaanse rekent, zich schuldig aan samenzwering. Politici en andere insiders vormen een netwerk waarin informatie wordt uitgewisseld die voor de bevolking geheim blijft. Ze moeten geheim blijven, omdat ze anders te veel weerstand zouden wekken. Voor Assange is dat genoeg om van samenzwering te kunnen spreken.

Transparantie is niet het eerste doel van WikiLeaks, zei Assange onlangs tegen Time. Hij streeft een rechtvaardiger samenleving na. Het lekken van informatie is een breekijzer waarmee een autoritair en elitair regime kan worden aangepakt. 'Als het gedrag van slechte organisaties wordt onthuld, kunnen ze twee dingen doen. Of ze hervormen zichzelf op zo'n manier dat ze trots zijn om hun prestaties aan het publiek laten zien. Of ze sluiten zichzelf en 'balkaniseren', waardoor ze minder efficiënt worden', aldus Assange.

In Assanges filosofie straft het kwaad zichzelf. Hoe geheimzinniger een organisatie te werk gaat, hoe sterker het lekken angst en paranoia veroorzaakt. De organisatie zal daarom steeds slechter functioneren, omdat zij niet is aangepast aan een nieuwe wereld van internet en vrije informatie.

Waarheid
De waarheid kan autoritaire machthebbers ten val brengen, gelooft Assange. Zijn critici vinden dat naïef. Bij complexe politieke kwesties bestaat er niet zoiets als 'de' waarheid.

Ook Assange heeft soms geworsteld met de vraag of die absolute waarheid wel bestaat. Maar als de hoop op 'de' waarheid bijna vervlogen is, duikt zij opeens op. Dan bezingt Assange de 'profeten van de waarheid, de bevrijders en martelaren van de waarheid, de Voltaires, Galileo's (...) Marconi's en internets van de waarheid, die seriemoordenaars van waandenkbeelden, die brutale, gedreven en geobsedeerde mijnwerkers van de realiteit, die elk verrot bouwsel vernielen, vernielen, vernielen totdat alles in puin ligt, behalve de zaden van het nieuwe.'

Hier lijkt Assange een 19de eeuwse 'anarchist van de daad'. Alleen gebruikt hij geen bommen, maar woorden. Volgens critici is hij erg optimistisch over de heilzame werking van informatie. Tijdens de kredietcrisis werden de bankiers ondubbelzinnig ontmaskerd, maar een paar jaar later betalen ze weer dikke bonussen uit. Assange lijkt te geloven dat de wereld louter uit informatie bestaat. Maar er bestaan nog altijd machtsstructuren, hoezeer die ook in verlegenheid gebracht kunnen worden door het lekken van informatie.