Assange: kroniek van een gevallen held

Bij de nieuwe publicatiereeks van WikiLeaks is de publieke opinie over de klokkenluiderssite compleet omgeslagen - bijna iedereen is boos op WikiLeaks. Oprichter Julian Assange was de brenger van een nieuwe, open wereld, maar is nu in de ogen van velen een paria.

Beeld epa

In de maanden november en december vorig jaar stonden alle kranten en nieuwssites wereldwijd vol met vette koppen dankzij WikiLeaks. Het lekken van duizenden diplomatieke berichten, onder de noemer Cablegate, was de wereldwijde doorbraak van WikiLeaks.

De wereld leek even verdeeld in twee kampen: tegen WikiLeaks en vóór WikiLeaks. Het eerste kamp werd voornamelijk gevormd door de gevestigde macht. Het tweede kamp waren de voorvechters van het vrije internet. 'David tegen Goliath', schreef Volkskrant-columnist Bert Wagendorp in december.

Prijzen
Assange won allerlei prijzen, waaronder één van mensenrechtenorganisatie Amnesty International; WikiLeaks werd onder meer onderscheiden met de nieuwe-mediaprijs van The Economist.

De Amerikaanse overheid was minder enthousiast en beschuldigde Assange ervan mensen in gevaar te brengen. Twee Zweedse vrouwen beschuldigden Assange van verkrachting, en de Australiër werd aangeklaagd.

Steun
Maar er was vooral steun: steun van de journalisten van The Guardian, Der Spiegel en The New York Times die zich inzetten om de brij aan informatie van Cablegate van journalistieke legitimering te voorzien.

Steun van de Internationale Vereniging van Onderzoeksjournalisten en de Nederlandse onderafdeling daarvan. Steun van opiniemakers van over de hele wereld. En steun van journalistieke legendes als Carl Bernstein en zijn generatiegenoot Seymour Hersh, de legendarische onderzoeksjournalist van onder meer The New York Times en The New Yorker die het bloedbad van My Lai (1968) openbaar maakte en bijna veertig jaar later de excessen in de gevangenis van Abu Ghraib aan het licht bracht.

De beschuldigingen over verkrachting werden afgedaan als karaktermoord en als een complot van de gevestigde macht om Assange en WikiLeaks tegen te werken. Journalist en schrijver Daniel Samuels schreef in The Atlantic een stuk onder de titel The Shameful Attacks on Julian Assange. Daarin nam hij het op voor 'de man wiens privé-escapades met Zweedse vrouwen door tegenstanders werden gebruikt om het hele WikiLeaksverhaal in twijfel te trekken'.

Stil
Maar het nieuws droogde op en het werd stil rondom Assange, die in afwachting van de verkrachtingszaak wegkwijnt in de Engelse villa van supporter Vaughan Smith. Slechts af en toe doken er nieuwtjes op over Assange; een filmpje waarin werd betoogd dat Assange als een gekooid dier leeft, een WikiLeaks-medewerker die een eigen klokkenluiderssite - OpenLeaks - begon uit onvrede met Assanges autocratische en onverantwoordelijk bestuursstijl, of weer een nieuw boek dat over WikiLeaks of Assange verscheen.

We waren hem al bijna vergeten, tot WikiLeaks de afgelopen dagen plotseling weer bijna 134.000 diplomatieke berichten vrijgaf; zes keer zoveel als het totaal sinds vorig jaar november. WikiLeaks zorgde wederom voor vette koppen, maar niet vanwege de inhoud van de cables - die bevatte niet bijster veel nieuwe, schokkende informatie. Het feit dat WikiLeaks heeft nagelaten de namen van de bronnen weg te werken, is nu het grote nieuws.

Bronnen
Persbureau AP stuitte op negentig namen van mensen die hadden verzocht om bronbescherming en anonimiteit. Het gaat om mensen die op vertrouwelijke basis gesprekken voerden met Amerikaanse diplomaten. De bronnen was geheimhouding toegezegd, meldt de New York Times. Onder hen bevinden zich activisten, journalisten en wetenschappers uit landen met een repressief regime. Nu hun namen door WikiLeaks in de openbaarheid zijn gebracht, wordt gevreesd voor hun baan of zelfs hun leven.

Het is koren op de molen van de Verenigde Staten, die al veel langer probeerden Assange weg te zetten als een gevaar voor de samenleving. Nu worden ze echter bijgestaan door Assanges oude vrienden, zoals The New York Times en The Guardian. De media die tot voor kort meewerkten aan de onthullingen van WikiLeaks hebben boos gereageerd. Ze betreuren dat de informatie onbewerkt op straat is gekomen, aldus een gezamenlijke verklaring van The Guardian, The New York Times, Der Spiegel en El País. Wikileaks is de steun van Reporters zonder Grenzen kwijt en ook andere journalisten en mensenrechtenactivisten zijn boos.

Schok
WikiLeaks-oprichter Julian Assange ontkent iets verkeerds te hebben gedaan. De site zelf beweerde eerst dat het nu zoveel cables publiceert om 'een zo groot mogelijke schok in de wereld teweeg te brengen', en om 'zoveel mogelijk informatie beschikbaar te stellen voor iedereen', maar zei later dat het niet de bedoeling was. Assange beschuldigt onderzoeksjournalist David Leigh van The Guardian nu van verraad. Hij zou het wachtwoord waarmee de geheime documenten beveiligd waren, hebben gepubliceerd in een boek dat eerder dit jaar is uitbracht.

Volgens journalisten van The Guardian is het lek echter te wijten aan de 'slordige beveiliging' van WikiLeaks zelf. 'Als WikiLeaks problemen met het boek had, hebben ze zeven maanden de tijd gehad om daar iets aan te doen. Dat dit niet gebeurd is, geeft wel aan dat het probleem in elk geval niet bij het boek ligt,' aldus The Guardian in een officiële mededeling.

Seniel
Ook andere 'leugenachtige Westerse media', krijgen nu de wind van voren van Assange. Een andere vroegere bondgenoot, The New York Times, wordt door WikiLeaks in een tweet als 'kwijlend, seniel en kwaadaardig' weggezet. Die krant ontdekte ook dat een cable uit Australië de namen bevat van 23 mensen die worden verdacht van banden met een terroristische groepering. Ook Australië is hierom nu woedend op Assange. Volgens Assange is het lekken van die namen niet de schuld van WikiLeaks, maar van de Australische regering. 'Dan hadden ze maar niet over deze personen moeten klikken.'

Berichtgeving over Assange heeft een compleet andere toon gekregen. In plaats van over de vraag of en in hoeverre dan hij de wereld heeft veranderd, beginnen berichten met zinnen als deze van Gizmodo: 'WikiLeaks-oprichter en verdachte van verkrachting Julian Assange heeft lang volgehouden dat hij te vertrouwen was. Als de berichten nu kloppen, zouden er mensen kunnen sterven door zijn roekeloosheid'.

Het is WikiLeaks in elk geval gelukt om voor even weer de aandacht op zich te vestigen, maar deze keer staan de kolommen niet gevuld met steunbetuigingen voor deze 'held van de nieuwe generatie'. De held Assange is nu slechts nog een gevallen held.

Assange met zijn medaille van de Sydney Peace Foundation. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden