Assad is en blijft een moordenaar

Een deel van de tegenstanders van Assad kan wel net zo erg of zelfs erger zijn, maar zonder het vertrek van de dictator kan er geen vooruitgang worden geboekt in Syrië.

Ik sta op de zwarte lijst van journalisten die geen visum meer krijgen voor Syrië, al sinds lang voordat het geweld daar uitbrak. Ik ben er niet trots op want het behouden van toegang tot een land is onderdeel van mijn beroep als journalist, maar soms kun je er niets aan doen. Veel van mijn internationale collega's hebben ook weleens een paar jaar op die lijst gestaan.


Ooit, tijdens een bezoek van de toenmalige minister Verhagen van Buitenlandse Zaken aan president Assad, heb ik een stomme opmerking gemaakt in het paleis waar wij journalisten stonden te wachten. Een werknemer van het ministerie van Informatie verklaarde trots dat Syrië geen terroristen kende. 'Nee', antwoordde ik in een reflex, 'die sturen jullie naar de buren.'


Wat ik zei, klopte wel degelijk. Een van de misvattingen over Assad en zijn regime die je de laatste tijd regelmatig hoort, is dat hij in ieder geval de stabiliteit garandeerde. Nu er gevochten wordt in Syrië destabiliseert dat inderdaad de regio, maar Assad was daar voor die tijd zelf ook een meester in. In vrijwel ieder buurland heeft Syrië door de jaren heen een destabiliserende rol gespeeld. In Turkije steunde het regime lange tijd de PKK. In Libanon steunt Syrië onder meer Hezbollah, een beweging waarvan leden verdacht worden van de moord op voormalig premier Rafik Hariri. In Irak steunde Assad jarenlang dezelfde aan Al Qaida gelieerde strijders die hem nu belagen. En dan hebben we het nog niet eens over de Palestijnse Hamas-beweging en tal van andere groeperingen.


Misvatting nummer twee is dat het allemaal zo slecht nog niet was onder Assad. En inderdaad, vergeleken met de meer dan honderdduizend doden, de uiteengereten families, de vluchtelingen, de enorme schade en andere ellende die door het geweld sinds 2011 zijn veroorzaakt, was het regime van Assad mild te noemen. Maar dat geweld is door hem zelf ingezet en aangewakkerd. En dat het nu slechter is, betekent niet dat de toestand voorheen aanvaardbaar was voor de bevolking.


Het Syrische regime slachtte tienduizenden mensen af in Hama in 1982, maar goed, dat is lang geleden. Onder Bashar, de zoon van de toenmalige president Hafez Assad, kwamen zulke moordpartijen aanvankelijk niet voor. Wel sloot hij op grote schaal opposanten op, die ook regelmatig gemarteld werden. Sommigen verdwenen en werden later doodgemarteld in de woestijn teruggevonden. De weinige demonstraties die er waren, werden op grove manier uit elkaar geslagen.


Daarmee komen we bij de derde misvatting over Syrië, dat er geen effectieve opposanten zouden zijn, behalve de radicale jihadisten van wie we allemaal gruwen. Het lijkt er inderdaad op dat de jihadisten momenteel militair de gematigde oppositiegroepen overvleugelen. Dat komt voor een groot deel ook doordat het Westen niet snel genoeg de deserteurs en andere minder door het geloof geïnspireerde groepen heeft gesteund terwijl de jihadisten veel geld en wapens krijgen uit landen als Qatar en Saoedi-Arabië.


Ondanks de harde onderdrukking waren er wel degelijk veel moedige Syriërs die zich jarenlang vreedzaam tegen het regime hebben verzet. Daarvoor hebben ze vaak een hoge prijs betaald. Vrijwel iedereen met wie ik door de jaren heen heb gesproken, opposanten, intellectuelen, academici, advocaten, noem maar op, is opgepakt, gevlucht of monddood gemaakt.


Onder hen zijn mensen als Haitham al-Maleh, een advocaat die in 2006 de Geuzenpenning heeft gekregen. En Anwar al-Bunni die een mensenrechtencentrum had dat door de EU werd gesteund, en toch werd opgepakt. We zijn wel heel fout bezig als we deze oprechte opposanten zouden negeren of vergeten.


Nog een misvatting, ook over de islam in Syrië, is dat het land seculier zijn geweest onder Assad en de zijnen. Syrië was echter net als de rest van de regio altijd al uiterst conservatief. Assad gebruikte het geloof wanneer het hem uitkwam en uit een rapport van Human Rights Watch uit 2010, vlak voor het geweld uitbrak, blijkt dat Syrië zich in weinig onderscheidde van de rest van de regio: een groot deel van de wetgeving, ook over vrouwen, was gebaseerd op de sharia, de straffen voor eermoorden waren obsceen laag. Maar ja, vrouwen konden wel meedoen aan de verkiezingen, maar die stelden niets voor.


Trouwens, zoals al bleek uit het feit dat Assad de jihadisten in Irak steun-de, schroomt hij er niet voor om zelf zaken met ze te doen. De Amerikaan-se minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, zei onlangs dat een deel van de huidige jihadisten best eens door het Syrische regime gestuurd kunnen zijn om de oppositie te verdelen en zwart te maken.


De lijst met misvattingen is nog veel langer. Neem bijvoorbeeld het wijdverbreide idee dat het Westen nooit zaken wilde doen met Assad. Dat klopt gewoon niet als je kijkt naar alle Europese en ook Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleders die door de jaren heen Damascus hebben aangedaan. De regering-Obama was juist bezig met een nieuwe politiek van toenadering en stuurde zelfs de ambassadeur terug, terwijl Assad al was begonnen de bevolking af te slachten.


Ondanks hun uitlatingen dat Assad moet vertrekken, behandelen de Amerikanen het Syrische regime nog altijd met fluwelen handschoenen. Washington liet zich maar al te graag uit de boom praten door de Russen om een aanval op Syrië te vermijden. En het is ook wel te begrijpen dat de VS en bondgenoten geen zin hebben in weer een avontuur in het Midden-Oosten. Voor de Amerikanen is het ook veel belangrijker om het Iraanse kerndossier op te lossen en ze zouden daarvoor mogelijk Syrië willen opofferen.


Laten we ons geen illusies maken over het regime in Syrië. Door de Amerikaanse deal met Rusland en ironisch genoeg door de VN-resolutie over de vernietiging van de chemische wapens heeft Assad een kans gekregen zich gedeeltelijk te rehabiliteren. Door mee te werken, liet hij zien dat hij een verantwoordelijke partner was.


Het zou echter fout zijn om in die val te trappen. Er is niets verantwoordelijks, redelijks of gematigds aan het regime van Assad. Een deel van zijn tegenstanders kan wel net zo erg of zelfs erger zijn, maar zonder het vertrek van de dictator, weliswaar met waarborgen voor de bescherming van de bevolkingsgroepen die hem steunen, kan er geen vooruitgang worden geboekt in Syrië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden