Analyse

Assad heeft nog één troefkaart: inbinden

Syrië bezit een enorm arsenaal aan chemische wapens, vooral ter afschrikking - van zijn vijand Israël en van rebellen. Toch is het onder omstandigheden denkbaar dat Damascus dit opgeeft.

De Syrische president Bashar al-Assad gisteren tijdens zijn interview met de Amerikaanse televisiezender CBS. Beeld afp

'Lever je chemische wapens nog voor het einde van de week in', luidde de boodschap van minister Kerry van Buitenlandse Zaken, en een aanval wordt afgeblazen. Vrijwel meteen haastte het State Department zich te verklaren dat Kerry's woorden geen concreet voorstel of ultimatum aan Damascus inhielden. De minister, aldus Washington, wilde slechts duidelijk maken dat Assad zijn chemische wapens toch nooit onder internationaal toezicht zou plaatsen.

Syrië echter 'verwelkomde' nog geen zes uur later een Russisch voorstel voor internationale controle. Onduidelijk was maandag of het Damascus menens was. Want het dodelijke arsenaal opgeven betekent dat Assad zijn afschrikking kwijtraakt. Afschrikking van aartsvijand Israël, maar ook van de rebellen. Door zijn honderden tonnen mosterdgas, sarin en VX vrijwillig op te geven kan het regime zichzelf in de burgeroorlog zo sterk verzwakken dat het eind snel nadert.

'De atoombommen van de arme landen'
'De grootste van het Midden-Oosten, mogelijk de op drie na grootste ter wereld', zegt het Internationaal Instituut van Strategische Studies (IISS) over Syriës verzameling chemische wapendepots. Bashars vader Hafez begon de ontwikkeling van de massavernietigingswapens in de jaren tachtig. Syrië moest destijds, na de Jom Kipoeroorlog van 1973, de zoveelste militaire nederlaag tegen Israël verwerken. Met chemische en biologische wapens, 'de atoombommen van de arme landen', kon Assad strategisch op gelijke voet komen met Jeruzalem.

Deze afschrikking werkt nog steeds. Israël is er zich de afgelopen decennia tijdens alle conflicten met Damascus van bewust geweest dat Scud-raketten met zenuwgas zouden kunnen neerdalen op Tel Aviv. Dit is ook de reden geweest dat Syrië, als een van de weinige landen, nooit het chemische wapenverdrag heeft willen ondertekenen. Zo'n belangrijke militaire troef opgeven werd ook gezien als een vernedering.

Zelfs als Damascus de wapens echt aan controle onderwerpt, dan nog zal het veiligstellen ervan - en mogelijk de vernietiging - een heidens karwei zijn. Volgens de Amerikaanse inlichtingendiensten waren er aan het begin van het conflict 36 tot 50 plekken waar de tonnen chemische wapens werden geproduceerd en opgeslagen.

Activisten demonstreren voor de Amerikaanse ambassade in Seoul, Zuid-Korea. Beeld epa

Hoe breng je wapens onder internationaal toezicht?
In Syrië wordt oorlog gevoerd. Bij drie van de vier productielokaties wordt zwaar gevochten: Homs, Hama en Aleppo. Hoe breng je deze lokaties onder internationaal toezicht zonder dat inspecteurs gevaar lopen?

Een voordelig gevolg van de burgeroorlog kan zijn dat de chemische wapens nu liggen opgeslagen op aanzienlijk minder lokaties. Eind vorig jaar werd het aantal van 20 genoemd door Amerikaanse inlichtingendiensten. Volgens Rusland zou het zelfs gaan om slechts twee plekken. Damascus zou hiermee hebben willen voorkomen dat de wapens in handen vallen van het verzet.

Mocht Damascus het onmogelijke doen en het arsenaal opgeven, wat dan? In de gaten blijven houden tot de oorlog voorbij is? Vernietigen? 'Het probleem is dat je het arsenaal niet zomaar kunt oppakken en verschepen, het land uit', zei een Amerikaanse militair vorig jaar. Het risico van ongelukken is levensgroot. De enige mogelijkheid is vernietiging in Syrië zelf, een proces dat - als Assad instemt - jaren kan duren.

Damascus kan de komende dagen een meesterzet doen richting Washington: zijn chemische wapens zonder voorwaarden opgeven en zo een Amerikaanse strafexpeditie voorkomen. De vraag is of Bashar al-Assad, als de VS daarmee akkoord gaan, echt deze ongekende stap zal zetten. Doet hij het, dan zou het een unicum zijn in het Midden-Oosten.

Rebellen van het Vrije Syrische Leger nabij Damascus. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden