Asociale gezondheidsmaniakken -- Column Pieter Hilhorst

U kent ze vast wel. Mensen met een uiterst gezonde leefstijl. Ze roken niet, eten matig en weerstaan de verleiding van vet, zout en zoet eten. Ze eten veel groenten en fruit, bewegen regelmatig en vermijden stress. Deze gezondheidsmaniakken zijn de nieuwe asocialen. Zij zijn uiterst ingenomen met hun eigen discipline, maar laten wel anderen opdraaien voor de kosten van hun o zo gezonde leefstijl. Waarom moeten we deze mensen toestaan de prijs voor hun leefstijl af te wentelen op de rest? Waarom houden we hen niet verantwoordelijk voor de financiële gevolgen van hun gezondheidsmanie? Als zij zo nodig wortels willen kauwen, hun vrije tijd in de fitness willen doorbrengen en fobisch reageren op aardse genoegens als drank, patat en sigaretten, laat ze daar dan zelf voor betalen.


U denkt misschien dat dit flauwe satire is. Waar 'gezond' staat moeten we natuurlijk 'ongezond' lezen. Want het zijn toch de ongezonde mensen die anderen laten opdraaien voor hun leefstijl? Zij moeten behandeld worden voor de kanker die ze krijgen door hun dwangmatig roken. Zij moeten hartoperaties ondergaan omdat ze te vet eten. Zij krijgen diabetes omdat ze moddervet zijn. Helaas moet ik u teleurstellen. Het zijn wel degelijk de gezonde mensen die anderen laten opdraaien voor hun gezonde leefstijl.


Waarom moeten ongezonde mensen dokken voor gezonde mensen? Het antwoord is simpel. Gezonde mensen leven langer en ontvangen dus langer AOW en pensioen. Omdat gezonde mensen zo oud worden, is de kans groter dat ze dement worden en jarenlang zorg nodig hebben. Al die kosten worden gedragen door het collectief, maar de leden van het collectief profiteren er niet in gelijke mate van. Gezondheidsverschillen hangen namelijk sterk samen met opleidingsniveau. Uit CBS-cijfers blijkt dat ongeschoolde mannen gemiddeld 7,3 jaar eerder dood gaan dan hoogopgeleide mannen. Ongeschoolde vrouwen sterven 6,4 jaar eerder. Reken maar uit wat ze aan AOW en pensioen uitsparen door eerder te sterven. Zo bezien dokken ongezonde laagopgeleide mensen voor hoogopgeleide gezonde mensen.


Exacte berekeningen van de prijs van een gezond leven ken ik niet voor Nederland. Ik herinner me wel een Hongaars onderzoek (gefinancierd door tabaksfabrikant Philip Morris) waaruit zonneklaar het voordeel bleek van roken voor de samenleving. Zodra die rokers met pensioen gaan, vallen ze om. Dat is nog eens goedkoop sterven! Het rapport veroorzaakte een denderende rel. Het is immoreel om zo aan het rekenen te slaan.


Toch blijft er iets knagen. Het excuus om niks te doen aan de grote sociaal-economische gezondheidsverschillen is ieders eigen verantwoordelijkheid voor zijn leefstijl. Omdat minister Schippers van Volksgezondheid niet wil betuttelen is voor haar de zaak afgedaan. Maar wat nu als mensen hun leven willen beteren, maar daarbij hulp vragen van het collectief? Ik heb ooit een vrouw gesproken van 42 die op kosten van de ziektekostenverzekering wilde stoppen met roken. Ze rookte al 36 jaar. Ze was op haar zesde begonnen. Haar oudere broers vonden het grappig om hun kleine zusje te laten roken.


Zulke hulp bij het stoppen met roken of het ontwikkelen van een gezond eetpatroon is nu geschrapt uit het basispakket. Het argument is wederom de eigen verantwoordelijkheid. Je moet anderen niet laten dokken voor pogingen van je ongezonde gewoonten af te komen. Maar die weigering krijgt een cynische klank als je bedenkt hoe ongelijk de verdeling is van de kosten en baten tussen hoogopgeleide, gezonde en laagopgeleide, ongezonde mensen.


De sociaal-economische gezondheidsverschillen illustreren hoe willekeurig het gebruik is van de term eigen verantwoordelijkheid. Niemand zal bepleiten dat gezonde mensen een hogere AOW-premie moeten betalen omdat zij door hun keuze voor een gezonde leefstijl het risico lopen lang te leven. Ook is hun pensioenpremie niet hoger. Niemand rept dan over eigen verantwoordelijkheid. En terecht. Maar dan mogen we ook die sociaal-economische gezondheidsverschillen niet zo makkelijk wegwuiven met een beroep op eigen verantwoordelijkheid.


Als iemand hulp wil bij het stoppen met roken of ongezond eten is het eerlijker dat te vergoeden. Dat vergroot niet alleen de kansen van laagopgeleide mensen op een lang leven, maar zorgt ook voor een eerlijker verdeling van de kosten en baten tussen hoogopgeleide, gezonde en laagopgeleide, ongezonde mensen. Het is tijd dat de asociale gezondheidsmaniakken een beetje solidair worden.


www.vk.nl/PieterHilhorst


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden