'Asielzoeker bepaalt zelf zijn toekomst, niet wij'

De Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), een vrijwel onbekend overblijfsel uit de Tweede Wereldoorlog, speelt een steeds belangrijker rol in het Nederlandse asielbeleid....

Toch vindt directeur A. de Dycker van de Nederlandse vestiging zijn werk niet ondankbaar. 'Wij sturen geen mensen terug, dat is een politietaak', zegt hij. 'Wij helpen asielzoekers die vrijwillig terug willen, we wijzen ze op de mogelijkheden en geven ze een ticket en een kleine bijdrage.' Die varieert, afhankelijk van het land, van minimaal 500 gulden voor een alleenstaande tot maximaal zevenduizend gulden voor een gezin.

'Ons geloof is: laat de asielzoeker zijn lot in eigen hand nemen. We hebben in Nederland te veel de neiging gehad de asielzoeker bij de hand te nemen en alles voor hem te doen. Maar hij heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en moet mens kunnen blijven. Hij bepaalt zijn toekomst, niet wij.'

De meeste vluchtelingen die bij de organisatie aankloppen, willen overigens niet terug. Zij vragen om 'doormigratie' naar landen als de Verenigde Staten en Canada. Ook daarbij biedt de IOM hulp. Maar de Verenigde Staten hebben de deur onlangs dichtgegooid en ook andere landen staan niet te springen.

'Na die eerste teleurstelling gaan we mensen consoleren', zegt De Dycker, een Belg die in 1998 directeur voor Nederland werd na vijftien jaar op het hoofdkantoor in Genève te hebben gewerkt. 'Dit betekent niet het einde van uw leven, zeggen we dan. U weet dat uw asielverzoek is afgewezen. U kunt op eigen gelegenheid verder trekken en het elders proberen. U kunt illegaal worden. Maar als u wenst na te denken over terugkeer, kom dan nog eens langs.'

De IOM werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgericht om vluchtelingen te helpen die verdreven waren. De humanitaire club overleefde door toevalligheden. De Amerikanen wantrouwden bovendien de Verenigde Naties, waarin Rusland een belangrijke stem had. In Nederland bewees de IOM haar nut door voorlichting te geven aan de velen die in de jaren vijftig en zestig emigreerden naar de 'Nieuwe Wereld' (de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland).

Vanwege de grote asielstromen doen nu steeds meer landen een beroep op de organisatie. In Nederland speelt De Dycker daarbij een voortrekkersrol. In alle honderd asielzoekerscentra houdt de IOM spreekuur. Andere landen kijken belangstellend toe.

Nog niet zo heel veel vluchtelingen maken gebruik van de diensten van de organisatie. Vorig jaar ging het om ruim tweeduizend van de twintigduizend uitgeprocedeerde asielzoekers. Een even groot aantal werd door de marechaussee uitgezet. Waar de rest blijft, weet niemand.

Het kabinet heeft de IOM steeds harder nodig voor zijn verscherpte terugkeerbeleid. Toen onlangs een conflict uitbrak met de gemeenten, die vreesden met massa's op straat gezette asielzoekers te worden opgezadeld, bood de IOM uitkomst. Asielzoekers krijgen sinds vorig jaar na een definitieve afwijzing nog maar een maand om uit de opvang te vertrekken. De IOM gaat er nu voor zorgen dat asielzoekers die oprecht meewerken aan hun terugkeer, tijdelijk in een pensionnetje terechtkunnen.

Gevoeliger lag de recente verscherping van het beleid voor alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama's), die een steeds groter deel van de vluchtelingenstroom uitmaken. Staatssecretaris Kalsbeek van Justitie riep de hulp van de organisatie in om terugkeer naar China mogelijk te maken. Onder de ama's bevinden zich namelijk verdacht veel Chinese kinderen.

De Dycker verleende uiteindelijk zijn medewerking. De IOM is bereid contacten te onderhouden met Chinese ambtenaren die helpen bij het identificeren van de kinderen.

'Als we kunnen helpen de situatie van de minderjarigen in beide landen beter in kaart te brengen, dan heb ik daar geen probleem mee.'

De Dycker heeft in al zijn bescheidenheid grote ambities. Officieel heeft de IOM ten doel een ordelijk verloop van de migratiestromen in de wereld te bevorderen. De directeur vat die taak breed op.

Zo zou de organisatie volgens hem aan internationale arbeidsbemiddeling kunnen gaan doen. 'Het is jammer dat zo veel mensen onder het mom van asiel naar Nederland komen, terwijl ze gewoon een beter leven zoeken. Maar ze kunnen nu niet anders. Daardoor ontstaan files voor die ene deur.'

Via databanken kan de IOM volgens hem behoefte en vraag naar arbeid bij elkaar brengen. Die 'tweede deur' voor arbeidsmigranten moet dan wel in het land van herkomst staan. Mensen moeten niet op de bonnefooi naar Nederland komen. 'Anders creëer je hier een pool van werklozen. De IOM staat voor ordelijke migratie.'

De Dycker wil ook graag dat het terugkeerbeleid gepaard gaat met ontwikkelingshulp. 'Dan heb je de mensen ook wat te bieden. Als je een vis eet, is je honger misschien een dag gestild. Maar als je niet hebt geleerd zelf te vissen, heb je de volgende dag weer honger.'

Idealistisch besluit hij zijn verlanglijstje met de woorden: 'Dan komen we een stapje dichter bij de oplossing. We zullen dan minder Fort Europa zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden