Review

Asielproblematiek overheerst politieke beschouwingen

Een dag na Prinsjesdag boog de Tweede Kamer zich woensdag over de kabinetsplannen. Een groot deel van het debat ging over de prangende vluchtelingenproblematiek, hoewel bij de Algemene Politieke Beschouwingen alles aan bod mag komen: van bezuinigingen op justitie tot het TTIP-verdrag tussen de VS en de EU. Woensdag was het woord aan de Kamer, donderdag reageert de premier.

Het kabinet in Vak K luistert naar een interruptie van D66-leider Pechtold. Beeld anp

De eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen zit erop en zoals alom verwacht ging het vooral over de vluchtelingen. Dat was precies zoals Geert Wilders van de PVV het wilde. Hij speelde dan ook een grote rol in het debat. De momenten die bij zullen blijven, draaiden toch weer om de PVV-leider - niet voor het eerst, overigens.

PvdA-leider Samsom vond de vluchtelingencrisis ernstiger dan de financiële crisis die in 2008 begon. Wilders' oplossing is het sluiten van de grenzen. Debuterend GroenLinks-voorman Jesse Klaver wil de asielzoekers juist met het vliegtuig naar Nederland halen. En VVD-voorman Halbe Zijlstra werd kwaad op iedereen, op Wilders én Pechtold en Samsom en hun uiteenlopende benaderingen van het vluchtelingenprobleem. ‘Hou d’r nou eens mee op!’, riep de fractievoorzitter van de VVD. Hij vond het maar politiek theater, de botsingen over de vluchtelingen. 'Ga eens aan een oplossing werken.'

Eigenlijk had het vooral over geldzaken moeten gaan. De 'APB' gaan officieel over de begroting die een kabinet met Prinsjesdag indient. Over de overheidsfinanciën dus, over de 5 miljard lastenverlichting die het kabinet van plan is aan de burgers te geven. Het CDA en D66 zijn bereid die 5 miljard te steunen - wie durft er tegen belastingverlaging te zijn? - maar onder voorwaarden. CDA-leider Buma wil niet dat de 'ingewikkelde' plannen voor een nieuwe vermogensbelasting hand-in-hand gaan met de '5 miljard', zoals wel de bedoeling is van het kabinet. Alleen bij die 'ontkoppeling' stemt het CDA in met de lastenverlichting. D66 heeft voorstellen voor nog meer lastenverlichting met een dubbele banenopbrengst. Daar moet iets van terug te zien zijn in de belastingvoorstellen die het kabinet uiteindelijk voorlegt.

Opvallend eensgezind was de oppositie in de snoeiharde verwerping van de begroting van de nieuwe minister van Justitie Ard van der Steur. Daarmee is van alles mis. De bezuinigingen die erin staan kunnen in de Eerste Kamer niet op een meerderheid rekenen. Het verwerpen van een begroting in de senaat is een grote zeldzaamheid en brengt Rutte II hoe dan ook in problemen, temeer omdat justitie en veiligheid zeer gevoelige terreinen zijn. Maar de oppositie wil helemaal niet wachten totdat de Justitiebegroting in de Eerste Kamer aan de orde komt. Donderdag moet premier Rutte alle oppositionele bezwaren tegen die begroting wegnemen en geen dag later.

Het debat zit erop voor vandaag. Alle fractieleiders hebben hun betoog gehouden. Morgen reageert de premier.

Nog drie sprekers te gaan, allemaal Kamerleden die tijdens deze kabinetsperiode de fracties van gekozen partijen hebben verlaten: Kuzu (voormalig PvdA), Van Klaveren (Voormalig PVV) en Klein (voormalig 50Plus).

Tunahan Kuzu betoogt dat de kloof tussen de burger en de politiek groter wordt. 'Nederland verhardt, verrechtst en verruwt.' Hij hoopt bij de volgende verkiezingen zetels te halen met de partij Denk. Kuzu heeft er zijn missie van gemaakt om te strijden tegen Geert Wilders. Hij noemt de PVV'ers 'xenofoben'. De Tweede Kamer en het kabinet zijn volgens Kuzu geen goede afspiegeling van de samenleving, onder de Kamerleden is 'te weinig kleur'. Vervolgens gaat hij verschillende bewindspersonen af en geeft ze een rapportcijfer. De premier krijgt een 3. Het levert gelach op in Vak K.

Arie Slob (ChristenUnie) heeft nog energie voor een interruptie. 'Wat voor cijfer zou u uzelf geven?' Kuzu: 'Ik laat dat graag over aan u.'

Dan volgt Joram van Klaveren, ex-PVV'er, nu van de fractie Bontes/Van Klaveren en de aspirerende partij Voor Nederland. 'Dit huis telt 148 socialisten', stelt hij. Hij vat het kabinetsbeleid als volgt samen: 'Alsjeblieft luie bijstandstrekker, alsjeblieft asielzoeker, alsjeblieft Griekenland, hier heeft u het geld van Nederland.' De lijn van Voor Nederland: 'Wij kiezen voor het klassiek liberalisme, niet voor het socialisme.'

Tot slot Norbert Klein, die na een ruzie met het bestuur van 50Plus opstapte uit die partij en als zelfstandig Kamerlid verderging. Hij voert nu de Vrijzinnige Partij aan. 'Nog even een vrijzinnig moment voordat we naar de grote pauze gaan', zegt hij. Vervolgens vergelijkt hij het kabinet met een circus. De mensen zijn de dupe van de goocheltrucs van de regering, stelt hij.

Tunahan Kuzu in de Tweede Kamer. Beeld anp
Joram van Klaveren in de Tweede Kamer. Beeld anp
Kamerlid Norbert Klein. Beeld anp

'Hoezo eerlijk delen?', vraagt Henk Krol van 50Plus. 'Hoe durft het kabinet te spreken over eerlijk delen?' De gepensioneerden gaan er niks op vooruit. 'Het zou pas echt eerlijk zijn als de meevaller zou worden verdeeld over mensen die werken, mensen die gewerkt hebben en mensen die niet kunnen werken. Ouderen hebben gedeeld in het zuur, laat ze nu ook evenredig delen in het zoet.'

50Plus-leider Henk Krol in de Tweede Kamer. Beeld anp

Spreker nummer tien is Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. De publieke tribune is inmiddels zo goed als leeg. Ook veel Kamerleden zijn vertrokken en onder de Kamerleden die er nog zijn is er weinig aandacht meer over.

Volgens Thieme heeft het kabinet de afgelopen jaren met een kaasschaaf tot op het bot van de burger doorgeschaafd. 'En dan volgt nu een pleistertje voor het bloeden.'

Ze betoogt dat de focus van het kabinet op economische cijfers en groei heeft gefaald en mensen vooral bang heeft gemaakt. In plaats daarvan moet worden ingezet op duurzame energie en moeten vervuilers worden aangepakt. Waarom doet de overheid dat niet? 'Hoe kan het dat de overheid wordt veroordeeld door de rechter omdat ze te weinig tegen klimaatverandering doet, dan diezelfde overheid in hoger beroep gaat?' Oneindige economische groei is een ilussie, zegt ze. 'De planeet groeit niet mee.'

Marianne Thieme op Prinsjesdag met een protestjurk tegen het EU-VS-vrijhandelsverdrag TTIP. Beeld anp

'Het is geen geheim dat de SGP-fractie niet echt een bewonderaar is van de Amerikaanse president Obama', begint SGP-leider Kees van der Staaij. Toch werd hij recentelijk verrast door Obama. 'Hij zong Amazing Grace en het werd een hit.' Vanmiddag werd dit lied ook in de hal van het Tweede Kamergebouw gezongen door SGP-leden. Van der Staaij memoreert waarom Obama het lied zong: een schutter had een bloedbad aangericht in een zwarte kerk in Amerika. Van Charleston gaat zijn verhaal via een Afrikaanse kindsoldaat naar Nelson Mandela. De strekking van zijn betoog: 'Juist het besef dat wij allemaal op genade zijn aangewezen, maakt ons ook mild tegenover medemensen, wie zij ook zijn.'

In de rest van zijn betoog vraagt hij aandacht voor typische SGP-thema's: hij uit zorgen over abortus, ontrouw in relaties en koopzondagen. Ook roept hij op om mantelzorgers meer te steunen, bijvoorbeeld door de kosten van mantelzorg aftrekbaar te maken van de belastingen.

Hij sluit af met het toewensen van kracht en wijsheid, 'en bovenal amazing grace' aan de leden van het parlement en het kabinet.

SGP-leider Kees van der Staaij. Beeld anp

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren is de enige die Jesse Klaver interrumpeert. Ze is blij met het nieuwe groene elan van Klaver, maar vraagt zich af waarom hij het kabinet 'in het zadel houdt'. Dat is wat veel eer voor GroenLinks, zegt Klaver. Maar, betoogt hij, hij behaalt liever kleine successen op het dossier duurzaamheid dan dat hij zonder succes probeert het beleid 'met een big bang' te veranderen.

Klaver spreekt opnieuw over de vluchtelingenstroom. 'We falen als Europa.' Hekken bouwen is niet de oplossing, zegt hij. Hij voorspelt dat er veel vluchtelingen bij zullen komen. Hij roept Rutte op: 'Stop het afwachten. Wanneer gaat de premier spreken met de burgers die zich zorgen maken over azc's die bij hen in de buurt komen.' Met een verwijzing naar de tirade van Wilders zegt hij: 'Dat is des te belangrijker na de vertoning die we vanavond hier hebben gezien.'

Jesse Klaver van GroenLinks. Beeld anp

Jesse Klaver begint zijn betoog met een paar opmerkingen richting PVV-leider Geert Wilders. 'Wat een pretje om na Wilders te mogen spreken. U bent er fantastisch in geslaagd om alle energie uit mij te slaan. Maar ik zal altijd tegen uw verhalen blijven strijden. U zet uw kiezers en mijn kiezers tegenover elkaar. Terwijl we juist nu verenigd moeten zijn.'

Vervolgens stelt Klaver zich hardop voor hoe het zou zijn om een vluchteling te zijn. Ook hij zou na jaren van oorlog in Syrië met zijn gezin op de vlucht slaan. En vanuit het kamp in Turkije of Jordanië zou hij waarschijnlijk doorreizen naar Europa. Hij zou het liefst zien dat Nederland meer vluchtelingen opvangt.

GroenLinks-leider Jesse Klaver ageert tegen het betoog van PVV-leider Geert Wilders. Beeld anp

Zoals gebruikelijk eindigt Slob met een gebed. ‘God van de armen, help ons te redden wat op deze aarde in de steek gelaten en vergeten is, maar wat in uw ogen zo kostbaar is. Genees ons, zodat wij de wereld beschermen en niet uitbuiten, zodat wij schoonheid zaaien en niet vervuiling en vernietiging. Raak de harten aan van hen die enkel winst zoeken ten koste van de armen en de aarde. Leer ons de waarde van elk ding te zien en bemoedig ons alstublieft in onze strijd voor recht, liefde en vrede’

ChristenUnie-leider Arie Slob (links) bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

De beurt is aan Arie Slob, partijleider van de ChristenUnie. ‘Je mag het niet zeggen, maar het is een heuse feestbegroting waar het kabinet mee komt. Het geld klotst weer over de drempels van de Trêveszaal.’ Handig om de politieke meningsverschillen tussen de VVD en de PvdA te overbruggen, vindt Slob. ‘En om te camoufleren. Maar de vraag is: waar klopt het kabinetshart?’

Blij is Slob met premier Rutte. Althans met het feit dat hij ‘alle schroom om over waarden te spreken van zich heeft afgegooid’. Slob wil van Rutte weten: ‘Waar zit uw vuur? Welk onrecht zet u in beweging? Wat vindt u waardevol?’ De premier moet dat morgen gaan vertellen als hij reageert op alles wat vandaag wordt gezegd.

‘Ik heb nóg een vraag voor de premier’, vervolgt Slob. De meerderheid in de Tweede Kamer is minimaal. ‘Er hoeft maar één Kamerlid op dinsdag door zijn wekker heen te slapen en er ontstaat voor de coalitie een probleem.’ Wat doet Rutte met die wetenschap? ‘Hoe zoekt hij naar draagvlak in het parlement? Of wimpelt hij alle oplossingen van de oppositie aan de kant, zoals hij vorige week bij het vluchtelingenvraagstuk deed?’ Ook daarop moet de premier morgen antwoorden.

Met Arie Slob van de ChristenUnie zijn we bij spreker zeven van de veertien. Qua tijd is het debat wel lang en breed over de helft, het aantal interrupties is namelijk sinds Pechtold flink teruggelopen. En wat ook meetelt: de fractieleiders van kleinere partijen hebben minder spreektijd. Slob mag 25 minuten spreken, in tegenstelling tot de 40 minuten van de regeringspartijen. Ergens vannacht zal het debat eindigen met de 5 minuten van Kamerlid Norbert Klein (die bij de volgende verkiezingen hoopt te scoren met de Vrijzinnige Partij).

Pechtold is op driekwart van zijn verhaal als de eerste interruptie komt. Van Buma, partijleider van het CDA. Het gaat over de overheidsfinanciën. D66 wil de lasten meer verlagen dan het kabinet doet en daarmee creëert D66 meer dan het dubbele aantal banen in vergelijking met het kabinet. ‘En daar ben ik trots op.’ Maar daarmee bent u niet zuiniger dan het kabinet, werpt Buma tegen. ‘En het CPB heeft uw plannen niet doorgerekend.’ Buma benadrukt de tol die D66 op vrachtverkeer wil heffen. ‘Die ‘maut’ is heel slecht voor de transportsector.’ D66 zorgt voor veel meer banen dan het kabinet, verzucht Pechtold, maar de heer Buma zoomt in op een klein voorstel van ons.

D66-leider Pechtold. Beeld anp

Het is de beurt aan Pechtold, leider van D66. ‘De macht van Den Haag is tanende. De natiestaat is over zijn hoogtepunt heen.’ De macht, betoogt Pechtold, gaat naar Europa en naar gemeenten. ‘De Europese samenwerking maakt ons economisch en geopolitiek weerbaar. Om het cynisme te bestrijden, om te voorkomen dat mensen teleurgesteld worden in hun verwachtingen is mijn antwoord dan ook niet: nog meer overheid.’

In tegenstelling tot de andere sprekers, komt er, als Pechtold spreekt, niemand naar de ‘pisbak’, de houten constructie waaraan de interruptiemicrofoons bevestigd zitten, om Pechtold een vraag te stellen. Ook niet als Pechtold zegt dat hij vreest dat het kabinet zijn laatste 1,5 jaar niets gaat doen.

‘Behalve dan gratis geld uitdelen. Daar prikken mensen zo doorheen, een kabinet dat in het zicht van verkiezingen zich alleen bezighoudt met het links en rechts uitdelen van cadeautjes.’ Het kabinet, vindt Pechtold, moet in plaats daarvan banen scheppen, ‘ook voor mensen die extra aandacht nodig hebben, zoals 50-plussers en mensen met een arbeidshandicap’. En zzp’ers moeten niet in de wielen worden gereden met hogere belastingen. Daarom, zegt Pechtold, moet in z’n laatste 1,5 jaar het kabinet alsnog een grondige belastinghervorming in de steigers zetten.

De Kamer, met Pechtold voorop, applaudisseert voor gemeenten met azc's. Beeld anp

Na een interruptie van Roemer zegt Wilders tot twee keer toe: ‘Meneer Roemer is een grote leugenaar.’ Voorzitter Van Miltenburg kan slechts uitbrengen: ‘Daarom moeten we hier via de voorzitter spreken.’

Wilders negeert haar en gaat steeds harder schreeuwen, maar Van der Staaij van de SGP gooit wat olie op de golven, waardoor de stemming wat kalmeert. ‘Ik vind het goed dat Wilders spreekt over het opkomen voor christelijke waarden’, zegt Van der Staaij, ‘kan de heer Wilders daar een voorbeeld van geven?’ Wilders denkt even na en zegt: ‘Het opkomen voor je eigen volk.’ Even is het stil, dan barst de Kamer in lachen uit. ‘Ja, lacht u maar’, weet Wilders nog uit te brengen.

‘Wat moet uw achterban doen tegen die asielzoekerscentra?’, vraagt GroenLinks-leider Klaver aan Wilders. ‘Pleeg verzet’, zegt Wilders meteen. Wat? ‘Pleeg verzet.’ Verzet je tegen de komst van asielzoekerscentra in de gemeenten die dat overwegen. ‘Maar ik bedoel wel democratisch, geweldloos verzet.’ Maar, werpt Klaver tegen, wat nu als op democratische wijze een gemeenteraad instemt met de komst van een AZC? Wat zegt u dan? ‘Stem nooit meer op GroenLinks’, is de reactie van Wilders. 'Echt waar.'

PVV-leider Geert Wilders bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp
Wilders houdt zijn betoog tegen asielzoekers. Beeld anp

Wilders heeft bedacht om alle gemeenten op te noemen die een AZC hebben, een asielzoekerscentrum. Het is een lange, alfabetische lijst. Als Wilders Zwolle heeft gezegd, sprint Pechtold naar de interruptiemicrofoon en zegt: 'En die bedanken we allemaal.' Hij applaudisseert en de helft van de Kamer volgt dat voorbeeld. Een lang applaus volgt.

‘Dat wordt nog een feestelijke boel’, reageert Wilders, ‘want ik heb nog een lijst en die is veel langer.’ Het zijn de gemeenten die volgens onderzoek van de PVV in gesprek zijn over een asielzoekerscentra. ‘Bijna de helft van alle gemeenten dreigt zo een asielzoekerscentrum te krijgen. Nederland wordt één groot asielzoekerscentrum.’

Dat zijn bijna alle gemeenten, zegt Samsom in een interruptie, de gemeenten die al een AZC hebben en de gemeenten die het overwegen. Dat wil zeggen dat Nederland enorm gastvrij is en bereid is asielzoekers op te vangen. ‘Het toont aan hoe groot de barmhartigheid en de vrijheid in dit land is', zegt Samsom. 'Wat zegt dat eigenlijk aan u, dat er zo'n lange lijst met gemeenten is die bereid zijn mensen onderdak te bieden. Zet dat u niet aan het denken?'

Zijlstra vindt het een beschamende vertoning, zowel de aanpak van Wilders als het applaus dat Pechtold entameerde. ‘Hou d’r nou eens mee op!’, zegt hij met een wegwerpgebaar, ‘ga eens aan een oplossing werken.’

Zoals hij aankondigde gaat het betoog van Wilders louter over het vluchtelingenprobleem. Zijn oplossing daarvoor is bekend: grenzen dicht. Kuzu, fractievoorzitter van Denk wil weten of Wilders vindt dat hij aan het haatzaaien is. ‘Wat denkt u dat ik daarop antwoord?’, zegt Wilders, negeert Kuzu en vervolgt zijn betoog. Als de voorzitter erop wijst dat Wilders Kuzu nog moet antwoorden, volgt een herhaling: Kuzu vraagt of Wilders zichzelf een haatzaaier vindt, Wilders zegt ‘wat denkt u zelf?’ en gaat verder met zijn spreektekst. Voorzitter Van Miltenburg laat het maar zo.

De Algemene Politieke Beschouwingen gaan verder. Wij moeten Nederland weer veilig maken, zegt Geert Wilders van de PVV. Hij waarschuwt voor terroristen die tussen de vluchtelingen meereizen naar Europa. 'Eén ding is nu al duidelijk: de leiding van Nederland staat aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Door de asieltsunami niet te stoppen, worden de belangen van Nederland verkwanseld.'

Volgens Wilders is het aantal asielzoekers per week bijna verdubbeld van 1.800 naar 3.100. ‘Daarvan is 99 procent geen echte asielzoekers en moslim. Degenen die dat niet zijn, die ene procent, die moeten opgevangen worden.’

Slob van de ChristenUnie verwijst naar de jaren dertig van de vorige eeuw toen Nederland er niet happig op was Joodse vluchtelingen uit Duitsland op te nemen. Wilders wil er niet van weten: ‘Het gaat om het nu en het zijn geen vluchtelingen!’

De asielzoekers die Nederland halen, zijn volgens Wilders acht veilige landen gepasseerd. Dat is het bewijs voor de PVV-leider dat het de vluchtelingen niet om veiligheid gaat, maar om welvaart. ‘Heel Nederland zegt: niet doen! Het is een islamitische invasie.’ Slob: ‘Waar haalt u de pretentie vandaan dat u namens heel Nederland spreekt? Dat doet u maar voor een deel.’ Klaver: ‘Deze mensen zijn juist op de vlucht voor islamitische terreur.’

Met een blik op de klok kondigt voorzitter Van Miltenburg een dinerpauze aan. Er wordt een uur voor uitgetrokken. PVV-leider Wilders heeft een punt van orde: hij vindt dat het wel iets vlotter mag gaan. 'Het is 19.15 uur en we hebben pas vier sperkers gehad.' 'Dank voor deze opmerking', zegt Van Miltenburg droog, en ze schorst het debat.

Het CPB meldt dat een aantal tegenbegrotingen is doorgerekend: die van de ChristenUnie, GroenLinks, de SP en 'Partij van Vliet' (van ex-PVV'er Roland van Vliet.

En Samsom gaat door, nu over 'de arbeidsmarkt van de toekomst'. De belangrijkste opdracht gaat eigenlijk over al die andere dingen naast werk, zegt hij: vrienden, rust, zorg. 'Hoe belangrijk werk ook is, aandacht kunnen geven aan anderen is veel belangrijker.' De conclusie: 'Het is mooi dat we naar een vijfdagen partnerverlof gaan.' Maar er moet meer, vindt de PvdA. Hij wil dat het kabinet onderzoekt hoe verlof kan worden gedeeld en uitgeruild.

Samsom (PvdA) in debat met Klaver (GroenLinks). Beeld anp

Het volgende onderwerp van Samsoms toekomstcollege: het onderwijs. In 2030 ziet dat er totaal anders uit, stelt hij. Hij schetst een plaatje van maatwerk in het onderwijs waarin de talenten van alle studenten tot bloei komen.

De oppositieleiders staan alweer bij de microfoons om Samsom op de problemen van vandaag te wijzen. SP-leider Roemer: 'Hoe moet ik dit mooie verhaal duiden? Samsom is zijn volgende verkiezingsprogramma aan het voorlezen.' Hij constateert: de PvdA zit in dit kabinet. 'Ik heb niks aan mooie vergezichten als de PvdA in de praktijk blijft afhaken.'

Wacht even, zegt Samsom, mag ik niet eens de ambities van mijn partij schetsen bij de algemene beschouwingen? 'Prachtig al die vergezichten. Pakken we een biertje erbij en we kunnen nog uren praten', sneert Roemer.

Hoe wil Samsom de energierevolutie ontketenen? De PvdA stelt voor om een Nederlandse investeringsbank op te richten specifiek voor innovatie van duurzame technieken. Maar u zit toch in het kabinet, zegt D66-leider Pechtold. 'Het is dus niet tijd om met leuke ideeën te komen, maar om gewoon minister Kamp een beetje op te jagen. Wat gaan we nu vandaag aan moties indienen dat er een tandje bij komt?' Nou, zegt Samsom, laten we een motie indienen voor een investeringsbank.

Prima, zegt Jesse Klaver van GroenLinks, hoeveel geld heeft Samsom daarvoor over? Volgens Samsom is er een investeringstekort van 60 miljard in Nederland. Maar een investeringsbank heeft aan een kapitaal van enkele honderden miljoenen genoeg. Laten we kijken naar voorbeelden uit het buitenland, zegt hij. 'Zonder hier een blauwdruk uit te rollen.'

Klaver stelt dat hij geen behoefte heeft aan een college van Samsom. 'Hoeveel geld komt er dan in dat fonds?' Samsom reageert meteen: 'Dat zei ik al: enkele honderden miljoenen. Maar ik heb hier niet een uitgeschreven plan.' Klaver telt zijn zegeningen: 'Als het voorstel is dat er nog dit najaar een groene investeringsbank komt, ben ik geïnteresseerd.'

Klaver (GroenLinks) ondervraagt Samsom (PvdA) over het klimaatbeleid. Beeld anp

Ik wil u een beeld schetsen van ons Nederland over tien jaar, zegt Diederik Samsom, die graag in debatten zijn gehoor het grote plaatje voorhoudt. Voor hij daaraan kan toekomen, moet hij eerst een vraag van Arie Slob van de ChristenUnie beantwoorden. Niet over grote toekomstvisies, maar praktische problemen van vandaag: de gasboringen in Groningen. Hoeveel gas wil de PvdA volgend jaar boren, vraagt Slob. Minder dan dertig miljard kuub, zegt Samsom. 'Als het mogelijk is binnen de energievoorziening voor dit land, dan gaan we nog iets verder naar beneden.'

Slob druipt af en Samsom keert terug naar zijn toekomstbeeld van Nederland. Als eerste bespreekt hij klimaatverandering: 'Als we deze zaal tot de nok toe vullen met olie, dan verbrandt deze wereld elke seconde een hele zaal.' Hij knipt erbij met zijn vingers: 'En nu weer één, en nu weer één.' Maar gelukkig is daar het energieakkoord van het kabinet, zegt Samsom. Dat vormt een basis voor energiebeleid dat leidt tot minder uitstoot en meer duurzaamheid, meent de PvdA'er.

Hij krijgt weer niet de kans om zijn verhaal af te maken. D66-leider Pechtold verwijt Samsom dat 'uw kabinet niet presteert'. Ook Klaver van GroenLinks haakt in: waarom dan niet nog meer vergroenen in het belastingstelsel, als de PvdA dat zo belangrijk vindt? 'Waarom komt de PvdA niet met voorstellen?' Het sluiten van een kolencentrale brengt geen windmolenparken dichterbij en legt ook geen zonnepanelen op daken, reageert Samsom. 'Ik concentreer me graag op die vernieuwing die echt nodig is.'

Hoho, zegt Klaver, je moet allebei doen: kolencentrales sluiten en investeren in duurzame energie. 'Ik zou het zo fijn vinden als de heer Samsom zegt: dat gaan we doen.' De PvdA'er praat zich er weer handig uit: hij wil een 'energierevolutie' door innovatie een kans te geven.

En daar volgt de interruptie van Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren. Moeten we niet een vleestaks invoeren, vraagt ze. Samsom zegt persoonlijk een voorstander van een belasting op vlees te zijn, maar 'ik heb daarvoor geen steun in mijn eigen partij'.

Hij vervolgt zijn verhaal over innovatieve technieken in Nederland. Hij heeft het over 'de Delftse offshoreturbine' die werkt op waterdruk. 'Dag tonnenwegende dynamo, welkom succesproduct uit Nederland.' Wetenschapper Samsom is nu op dreef.

Samsom (Pvda) met tegenover hem Roemer (SP) en Klaver (GroenLinks). Beeld anp

'Ze zitten helemaal niet aan tafel', constateert PvdA-leider Diederik Samsom over de onderhandelingen tussen kabinet en de politie over een nieuwe cao. Hij laat het aan het kabinet om het probleem op te lossen. Maar, zegt hij, één ding moge duidelijk zijn: 'Dat ding moet er gewoon komen.'

Hij laat zich niet door Buma (CDA) uit de tent lokken om uitspraken te doen over meer geld voor de politie. 'Ik laat dat graag aan die cao-tafel.' Het is nooit te laat om een goede cao af te sluiten, voorspelt Samsom.

Samsom (PvdA) in debat met Buma (CDA). Beeld anp

Inmiddels is het debat meer dan zeven uur bezig (inclusief een lunchpauze). Samsom is de vierde spreker (van de veertien).

‘Het wordt tijd dat iedereen gaat merken dat het beter gaat’, zegt Samsom. Hij is blij met de kabinetsplannen. ‘Zo werken we samen aan die zorgzame samenleving.’ Dat brengt Pechtold op de een of andere manier op de JSF, het gevechtsvliegtuig dat mogelijk weer een half miljard duurder zou worden, zo bleek met Prinsjesdag uit een brief van minister Hennis. ‘Maar dat gaat u dus niet accepteren?’, vraagt Pechtold aan Samsom. ‘Precies’, zegt deze.

Wat ook nog hangt, interrumpeert Arie Slob, is het voornemen enkele rechtbanken te sluiten. ‘Ik sluit uit dat die beslissing op die manier en zo snel genomen gaat worden. We moeten een beter plan maken. Daar is meer tijd voor nodig.’ Daar is Slob blij mee, met dat antwoord.

SP-leider Roemer valt Samsom aan op de financieel-economische plannen. ‘Hoezo gaat het met Nederland beter?’ Tsja, reageert Samsom, die crisis van 7 jaar geleden kunt u ons niet verwijten.

Pechtold wijst erop dat het kabinet nog anderhalf jaar heeft. ‘Maar de plannen waar het nu mee komt stellen zó teleur.’ Het kabinet staat niet voor zijn zaak, vindt de D66’er. ‘Je kunt toch niet zeggen: we hebben geen meerderheid in de Eerste Kamer, dus we doen maar geen voorstellen?’ Uw voorstellen, geeft Samsom Pechtold toe, zijn verstandig. ‘Daar moeten we meerderheden voor zien te vinden. Hoewel het voor veel hervormingen te laat is.’

Er is allang een meerderheid in de Tweede Kamer om tot vergroening van het belastingstelsel te komen, beweert Thieme van de PvdD. Maar omdat Samsom de VVD niet tegen de schenen wil schoppen, sluit de PvdA zich niet aan bij die meerderheid. Kom erbij, wil Thieme maar zeggen. ‘Er is geen meerderheid’, werpt Samsom tegen, ‘en in de Eerste Kamer al helemaal niet.’ Bovendien, zegt de PvdA-leider, heb ik betere plannen voor de vergroening.

Samsom is als vierde spreker aan de beurt. Gisteren precies 7 jaar geleden viel Lehman, begint de PvdA-leider, en begon de financiële crisis. Nu staren we weer in het gezicht van een crisis zonder weerga: een humanitaire. Weer dezelfde fouten: wegkijken en anderen de schuld geven. Samsom schetst beelden van vluchtelingen en concludeert dat alleen in Europees verband een oplossing mogelijk is. Uit Brussel kwam de deceptie: ‘Een heel dun afspraakje moet nu de hoop levend houden.’

Zijlstra gaat nog eens in op de afwezigheid van een CDA-tegenbegroting. ‘Is dat omdat het CPB die afkeurde?’ Buma erkent dat er contact is geweest met de rekenmeester van het kabinet, maar niet voor een doorrekening heeft gekozen.

Daarop komt Pechtold naar voren en somt alle aanpassingen van de begroting van het afgelopen jaar waar D66 aan mee heeft gewerkt. ‘Allemaal zaken waarbij ik Buma in mijn kuiten had hangen: doe het niet!’ D66 heeft er toch aan meegewerkt, vertelt Pechtold, ‘we hebben gesnoeid, aan takken gehangen, de tuin opgeruimd en nu de tuinstoelen er staan, komt Buma en die gaat er eens even lekker in zitten.’

CDA-leider Sybrand Buma in de Tweede Kamer. Beeld anp

Onverantwoord, zegt Buma als hij dan toch aan de Justitiebegroting is toe gekomen. De rechtspraak wordt gekort en rechtbanken worden tegen de afspraken met de Kamer in, gesloten. Het kabinet verwaarloost een van haar kerntaken. Daarom eist het CDA 200 miljoen extra besteding aan justitie en veiligheid. Dat geld moet wat Buma betreft vooral komen van de kansloze banenplannen van minister Asscher van Sociale Zaken.

Buma wil het hebben over de alom bekritiseerde Justitiebegroting, maar zijn collega-fractievoorzitters willen eerst een tegenbegroting van het CDA. Buma houdt af: ‘We zijn het grosso modo eens met de 5 miljard lastenverlichting, dus een tegenbegroting is niet nodig. Wij vinden die 5 miljard gewoon verstandig.'

Wat Buma later wel wil geven is een overzicht van CDA-voorstellen die iets afwijken van de kabinetsplannen rondom de lastenverlichting. ‘Wij maken alleen tegenbegrotingen als we grote veranderingen willen, over allerlei posten heen.’

Wilt u geen veranderingen in de zorg dan?, wil SP-leider Roemer weten van Buma. Die legt meer de nadruk op het terugdraaien van bezuinigingen op defensie. Maar dat zijn bezuinigingen die het CDA zelf heeft opgelegd, merkt Van der Staaij (SGP) op. De SGP wil ook meer geld besteden aan defensie en Van der Staaij polst bij Buma de bereidheid om samen op te trekken. Die bereidheid is er.

Niet iedereen in de vergaderzaal van de Tweede Kamer zit op het puntje van zijn stoel, merkt 50-Plusvoorman Krol op.

Het volgende puntje in de tekst van Buma: de vermogensbelasting. 'Wel een erg ingewikkeld voorstel', vindt de CDA'er. Hij verwacht dat de grote vermogens hun geld naar het buitenland verplaatsen door de nieuwe vermogensrendementsheffing van het kabinet. 'Het kabinet moet nog eens heel goed nadenken voor het zoiets geks presenteert.'

Hij vraagt het kabinet om de maatregel lost te koppelen van de 5 miljard lastenverlichting. Die lastenverlichting steunt het CDA wel. De boodschap richting de regering is duidelijk: geen steun van het CDA voor het belastingplan als de nieuwe vermogensbelasting erin zit. Hij formuleert het genuanceerd: 'Als we bij de 5 miljard een systeem cadeau krijgen waar we niet op zitten te wachten, dan wordt het natuurlijk veel moeilijker.'

Buma (CDA) schudt de hand van premier Rutte. Beeld anp

En daar is Jesse Klaver van GroenLinks bij de interruptiemicrofoon met zijn stokpaardje: groene maatregelen. Hij weet zich goed te profileren op het dossier duurzaamheid. Hij vraagt: waar staat het CDA? Sybrand Buma is geen voorstander van vergroenen van de belastingen. 'Ja, duurzaamheid is heel belangrijk, maar wij geloven in innovatie vanuit de samenleving.' Klaver probeert het drie keer. Telkens zegt Buma dat hij tegen een kolenbelasting is. 'Wij geloven niet dat het verhogen van de belastingen goed is voor het milieu.'

Van militair ingrijpen in Syrië verplaatst het debat zich naar de belastingen in Nederland. Buma is blij met de lastenverlichting op arbeid. Prima, zegt D66-leider Pechtold, maar dan gaat het CDA dus ook akkoord met de verhoging van bijvoorbeeld de accijnzen van de afgelopen jaren. 'Dat getamboereer met accijnzen, dat horen we nu niet meer.' Buma: 'U heeft de accijnzen verhoogd, daar waren wij tegen, maar u heeft dat ingevoerd. Wij proberen te repareren wat nog kan, maar alles terugdraaien zal niet lukken.'

CDA-leider Sybrand Buma in gesprek met D66-leider Alexander Pechtold. Beeld anp

Voor het eerst tijdens het debat mengt PvdA-leider Diederik Samsom zich in de discussie. Hij vraagt aan Buma of er naast een militaire strategie ook nog debat mogelijk is in Europa over andere manieren om de problemen aan de grenzen van Europa op te lossen. De CDA'er blijft erbij dat IS alleen bestreden kan worden met bommen.

'Maar we moeten ook een politieke strategie opstellen vanuit Europa, met China, Rusland en Amerika, voor een oplossing in Syrië', concludeert Samsom. Ja, zeg Buma, maar we moeten in elk geval militair ingrijpen. 'Dan weet IS dat ze ons niets kunnen maken. Als we niet ingrijpen, blijft de dreiging van IS nog decennia voortduren.'

PvdA-leider Diederik Samsom. Beeld anp

Volgende maand is het 25 jaar geleden dat Oost- en West-Duitsland werden herenigd, brengt Sybrand Buma van het CDA in herinnering. 'Een kwart eeuw later woeden er barbaarse oorlogen aan de Europese buitengrens.' Buma is de eerste spreker na de lunchpauze, maar pas de derde spreker van de dag. Hierna zijn er nog elf (!) te gaan.

We moeten ervoor waken niet te denken dat die gevaren alleen de wereld buiten Europa bedreigen, waarschuwt hij. 'Ons continent wordt overrompeld door de gebeurtenissen om ons heen.' De Europese politici zijn niet bij machte omde grote vragen van deze tijd te beantwoorden, stelt hij. Hij verwijst naar het welles-nietes in Brussel over de herverdeling van vluchtelingen over de Europese lidstaten. 'Uit al het gepraat komt maar één ding voort: er gebeurt niets.'

Buma weet wel wat er moet gebeuren: ingrijpen in de brandhaarden. 'We moeten dáár aan het werk. We moeten gebieden beveiligen.' Het CDA pleit ervoor om 'safe havens' te creëren in Syrië zodat vluchtelingen in het eigen land kunnen worden opgevangen.

Het plan van het CDA kan niet op veel bijval rekenen van de collega's in de Kamer. D66-leider Pechtold doet het af als onrealistisch. VVD-fractieleider Zijlstra vraagt aan Buma waar hij precies die veilige gebieden wil creëren. 'In welk deel van Syrië moet dat gebeuren?' Buma draait de vraag om: accepteren wij het als Europa dat aan de grenzen van Europa chaos en bedreiging blijft voortbestaan? Pas als die acceptatie er is, volgt de vraag over hoe en waar ingrijpen, zegt de CDA'er. Dan kan ik niet oordelen of dit een realistisch plan is of een proefballonnetje, concludeert Zijlstra.

Het voltallige kabinet in Vak K bij de algemene beschouwingen. Op de voorgrond PVV-leider Geert Wilders. Beeld anp
CDA-leider Sybrand Buma. Beeld anp

Voorzitter Van Miltenburg stelt voor om te gaan lunchen. Het debat gaat om een uur of half vier verder met eerst Buma van het CDA en daarna PvdA-leider Samsom.

Dit klinkt als een afsluiting: Nederland is een geweldig land. Bij tegenwind harder trappen en wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet – dat is mijn Nederland, zegt Zijlstra. Niet opgeven, maar durven aanpakken. ‘Zoals we deden met de PvdA om de grote crisis het hoofd te bieden.’ Gedragen draagt Zijlstra zijn afsluitende zinnen voor en eindigt met: ‘voorzitter, dankuwel.’

Maar terwijl Zijlstra van het spreekgestoelte loopt, stormt Klaver van GroenLinks naar voren met een vraag over de gerechtelijke uitspraak dat Nederland meer moet doen om zijn milieudoelstellingen te halen. Zijlstra reageert met een technisch betoog – ‘sorry voorzitter’ – over milieubeleid. Omdat het kabinet in hoger beroep is gegaan tegen de uitspraak van de rechter en de rechtszaak dus nog loopt, wil Zijlstra niet specifiek op de vraag van Klaver ingaan.

Klaver stelt nog wat vragen en voorzitter Van Miltenburg reageert na elke vraag met ‘dankuwel’ in de richting van Klaver. ‘Mijn hemel, dit zijn de algemene politieke beschouwingen’, zegt Klaver, ‘u hoeft toch niet na elke zin ‘dankuwel’ te zeggen?’ Een schrikachtige stilte valt over de zaal.

GroenLinks-leider Jesse Klaver bij de interruptiemicrofoon. Beeld anp

Het betoog van Zijlstra meandert naar de arbeidsmarkt. Hij wil de rechten van flexibele en vaste werknemers meer in verhouding met elkaar brengen. Maar dat is fantastisch, reageert Pechtold. Dan gaan we het werkgevers makkelijker maken mensen in dienst te nemen.

‘Wat gaan we nog meer doen samen?’, vraagt Pechtold. Het derde WW-jaar onmogelijk maken, door het niet door de sociale partners laten regelen is ook een wens van de D66-leider. Demotie, het tegenovergestelde van promotie, vindt D66 ook positief en Pechtold meent dat Zijlstra dat ook vindt. Hij ziet een bom onder het kabinet als de VVD de arbeidsmarkt verregaand wil flexibiliseren. ‘Of is dit PvdA’tje pesten?’, vraagt Pechtold.

Wat Zijlstra wil is het aanpakken van vaste contracten. ‘Vaste werknemers zijn te duur geworden.’ Daardoor zit de arbeidsmarkt vast. Een vaste baan is een schijnzekerheid, want als een bedrijf failliet gaat is het vaste contract niets waard. Eenmaal zonder vaste baan is het heel moeilijk een nieuwe te vinden, weet Zijlstra. Want de eisen veranderen. Een automonteur moest vroeger goed kunnen lassen, nu moet hij een elektrische auto kunnen programmeren.

Het onderwijs moet zich daaraan aanpassen. ‘Het wordt tijd om de vraag bij opleidingen centraal te stellen. De vraag van studenten, maar vooral van het bedrijfsleven. Studies als toegepaste psychologie hebben we te veel en technische studies te weinig.’ Uiteindelijk, zegt Zijlstra, moet de kwaliteit van leraren beter.

PVV-leider Wilders in debat met VVD-fractievoorzitter Zijlstra. Beeld anp

Onderwijl voert de politie buiten het Kamergebouw fel protest tegen het cao-bod van minister Ard van der Steur van Justitie. Politiewagens met loeiende sirenes rijden om het Kamergebouw heen. Het protest klinkt tot in de plenaire zaal.

'De tomaat als symbool van vooruitgang', zegt Zijlstra tijdens een betoog over technologische ontwikkeling in de Nederlandse landbouwsector. De SP-fractie klapt en lacht, maar Zijlstra is nog niet klaar. '... in plaats van de tomaat als symbool van verzet en stilstand.' Uiteraard grijpt Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren het onderwerp landbouw aan om een interruptie te plaatsen. Ze waarschuwt voor het TTIP-verdrag dat de Europese Unie wil sluiten met de VS. Straks krijgt Nederland plofkippen en genetisch gemodificeerde producten. 'U wilt voor de boeren opkomen maar stemt wel in met zo'n vrijhandelsverdrag waardoor goedkope en slechte producten op de Nederlandse markt worden gedumpt.'

TTIP heeft juist enorme voordelen voor Nederlandse boeren, zegt Zijlstra. Hun afzetmarkt wordt door het handelsverdrag met de VS vele malen groter. En daar horen natuurlijk goede afspraken en regels bij.

'Die chloorkip komt Europa niet in, ook niet een beetje'

Dat zei minister van Handel Lilianne Ploumen in april in een interview met de Volkskrant (+).

Als landen om ons heen grenscontroles invoeren, dan ontkom je er niet aan om dat zelf op een gegeven moment ook te gaan doen, zegt Zijlstra. 'Dan eindigen we met het failliet van de Europese Unie.' Omhels daarom ons plan, zegt de VVD'er tegen Pechtold van D66. Pechtold: 'Zijlstra blijft beweren dat de grenzen dichtgaan, maar dat gebeurt niet. Grenscontroles betekenen niet dat het recht op de aanvraag van asiel niet stopt.' Zijlstra: 'Geeft u nou eens aan wat uw oplossing is.' Hij zegt nog eens dat het VVD-plan voorkomt dat mensen in bootjes stappen. 'Dat deel is nu in Europa aanvaard.'

Wilders interrumpeert. Hij stelt dat Zijlstra een 'verkapte uitnodiging' verkondigt voor vluchtelingen. 'Het sluiten van de grenzen is een droombeeld. Dat zegt de VVD.' Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg komt tussenbeide: 'Wat is uw vraag?' Waarop Wilders reageert: 'Nee, ik heb geen vraag.' En hij gaat verder met zijn tirade tegen de VVD. Zijlstra blijft er stoïcijns onder en herhaalt dat de VVD met oplossingen komt voor het vluchtelingenprobleem. Wilders: 'De VVD haalt half Afrika hiernaartoe.'

Premier Mark Rutte (L) Halbe Zijlstra (VVD) voor aanvang van de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld anp

VVD'er Zijlstra kaatst de bal terug naar de oppositie: 'Politieke partijen die het niet aandurven een oplossing te zoeken voor de vluchtelingenproblematiek, die zijn hun bestaan niet waard.' Hij waarschuwt voor een sterk stijgende bevolkingsgroei en een volksverhuizing van vluchtelingen richting Europa. 'De VVD stelde dit voorjaar voor om dit probleem op te lossen.' Hij herhaalt nog eens het plan: opvang in de regio en indammen van de vluchtelingenstroom richting Europa. 'Als we niks doen, zullen de beelden van zinkende bootjes blijven komen.'

'De heer Zijlstra is de enige Europeaan die meent dat er een besluit is genomen afgelopen maandag bij de Europese top', grapt Sybrand Buma van het CDA. Gelach klinkt vanuit de zaal. Zojuist zei Zijlstra dat de Europese Raad begin deze week het Nederlandse voorstel voor opvang in de regio heeft aangenomen.

Het debat valt weer eens in herhaling. Zijlstra legt in reactie op Buma nog maar eens uit wat het VVD-plan behelst: als mensen een veilige haven hebben in de regio dan vervalt hun recht op asiel in Europa. Precies deze discussie vond vorige week plaats. Ook oppositiepartijen herhalen hun standpunten.

Er wordt juist minder geld uitgegeven aan opvang in de regio, zegt Jesse Klaver van GroenLinks, verwijzend naar de begroting. Dat geld voor de reigo komt er, maar de begroting was al klaar, vandaar dat het er niet instaat, zegt Zijlstra. 'Ik hoor ook graag van het kabinet hoe ze dat gaan vormgeven.'

Premier Rutte kijkt toe hoe D66'er Pechtold een interruptie plaatst tijdens de algemene beschouwingen. Beeld anp

De Algemene Politieke Beschouwingen zijn ontaard in een herhaling van eerdere debatten over het vluchtelingenprobleem. De VVD zet zoals gebruikelijk vol in op het in de regio opvangen en herbergen van
vluchtelingen. Dat moet voorkomen dat ze bijvoorbeeld in gammele bootjes en met gevaar voor eigen leven Europa proberen te bereiken.

Buma herhaalt: 'Stop met die loze beloften.' Zijlstra: 'Houdt u nu eens op met te zeggen dat het onmogelijk is. Als u alleen maar beren op de weg ziet, lossen we het probleem niet op. Als u dat blijft doen, kunt u beter een andere baan zoeken.' De VVD-fractievoorzitter wijst erop dat er 110 miljoen euro extra gaat naar de opvang van vluchtelingen in de regio. 'Maar er wordt gewoon op bezuinigd', zegt Arie Slob van de ChristenUnie. Slob haalt volgens Zijlstra dingen door elkaar. 'En we gaan het gewoon regelen.' Dat wil ik terug zien in de begroting, reageert Slob, met 110 miljoen erbij komen we er niet. 'Het is een rommeltje.'

'De noodzaak om hierheen te komen vanuit het vluchtelingenprobleem is er niet', vindt Zijlstra. Want in de regio om de oorlogsgebieden is het veilig, zegt de VVD'er. Maar we zijn het erover eens dat we de kampen daar moeten verbeteren. De veiligheid is geregeld, maar de levensomstandigheden kunnen beter. Het is een illusie dat dit van vandaag op morgen is geregeld.

Rutte schudt de hand van fractievoorzitter Zijlstra. Beeld anp

Volgens VVD-fractievoorzitter Zijlstra komt zelfs een sluitende begroting in zicht. Maar het is wel tegen een achtergrond van instabiliteit en dreigingen van buitenaf. Dat geeft Geert Wilders de gelegenheid zijn voorbereide toneelstukje op te voeren.'Ik heb hier een paspoort voor me van de heer Mark Malek Ramadan Rutte', zegt Wilders, die een printje omhoog houdt bij de interruptiemicrofoon. Hij verwijst naar journalist Harald Doornbos die een Syrisch paspoort voor Rutte heeft aangevraagd. 'Binnen veertig uur had hij een paspoort.' Wilders waarschuwt voor terroristen die met valse paspoorten Europa binnen kunnen komen. 'Is het dan nu niet het moment om de grenzen te sluiten?', vraagt Wilders aan Zijlstra. We geven meer geld uit aan de veiligheidsdiensten, zegt de VVD'er. En het kabinet heeft een plan gepresenteerd om opvang en veiligheid 'in de regio' te verbeteren. Een hek houdt terroristen niet tegen.

Als iemand uit een veilige regio komt en hij vraagt hier asiel, dan heeft hij geen recht op asiel, stelt Zijlstra. Recht op asiel is wat anders dan asielrecht. Maar het probleem is, zegt Pechtold, vier op de vijf vluchtelingen zitten al in de regio. Wil de VVD extra geld voor die regio, ja of nee? Er zal ontwikkelingsgeld voor worden gebruikt, legt Zijlstra uit.

Het kan dan wel knetteren in de Kamer, maar bakken de politici er debattechnisch ook iets van? Twee kenners van retoriek recenseren voor de Volkskrant de debatvaardigheden van de Kamerleden. Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut zoeken naar de mooiste drieslag, de grootste drogreden, de scherpste retorische sliding op de bal. Lees hun analyse hier.

GroenLinks-fractieleider Jesse Klaver vraagt Zijlstra of die nog bereid is te praten over een hervorming van het belatingstelsel. Natuurlijk wil hij graag praten, zegt Zijlstra. Maar dan moeten er wel echte voorstellen zijn vanuit de oppositie. Hij heeft geen zin om de mislukte excercitie van voor de zomer te herhalen. 'Bij ons is altijd de bereidheid om het debat aan te gaan.'

Zijlstra in debat met Pechtold en Klaver. Beeld anp

En daar staat bijna de voltallige oppositie bij de interruptiemicrofoons om VVD'er Zijlstra aan te vallen op de bezuinigingen bij het ministerie van Veiligheid en Justitie. 'Ik spreek tegen u als fractievoorzitter van de grootste regeringspartij', dreigt Arie Slob van de ChristenUnie. 'Wij maken ons grote zorgen over hoe de strafrechtketen zich ontwikkelt.' Zijlstra zegt dat de rechtsketen hem ook wat waard is. Maar laten we geen zaken door elkaar halen, zegt hij. Als zich problemen voordoen in de strafrechtketen, zal het kabinet dat oppakken, voorspelt hij.

SP-leider Roemer refereert nog maar eens aan de actievoerende politieagenten op het Binnenhof. 'Wat is er met de VVD gebeurd dat u de politie en de justitie zo in de steek laat?' Niks van waar, zegt Zijlstra. De politie kan een loonstijging van 5 procent krijgen. Het bod van het kabinet is genereus, vindt hij. 'Ik hoop dat ze elkaar gaan vinden. Ik zou niet weten waar minister Van der Steur dat geld van z'n begroting af zou moeten schrapen.' Hij uit waardering voor het werk van de agenten, maar roept ze op het bod van de overheid te accepteren.

Halbe Zijlstra, fractievoorzitter van de VVD, is de tweede spreker. Hij spreekt van offers van 17 miljoen Nederlanders. Die waren nodig om alle voorzieningen niet alleen voor ons, maar ook voor onze kinderen beschikbaar te houden. Maar wat, vraagt D66-leider Pechtold, zijn nu de twee grootste uitdagingen voor u? Zijlstra reageert meteen: aanpakken van de werkloosheid en van het vluchtelingenprobleem. Voor het eerste is de 5 miljard lastenverlichting bedoeld, legt Zijlstra uit.

Het is niet genoeg, vindt Pechtold. De ambitie om banen te scheppen moet omhoog. De coalitie had spijkers met koppen kunen slaan met de oppositie toen staatssecretaris Wiebes met de Kamer onderhandelde over het belastingstelsel, zegt Zijlstra. 'Maar daar kwamen we niet met u uit.' De oppositie wil niet meedoen, prima, de coalitie doet wat wel haalbaar is, zegt Zijlstra. Vervolgens sneert de VVD'er naar Pechtold: 'U heeft wel commentaar, maar u heeft nooit een eigen visie.' Hij krijgt bijval van PVV-Kamerleden die op de Kamerbankjes roffelen.

Roemer vond dat hij zijn betoog mooi had afgesloten, maar Jesse Klaver van GroenLinks wil het nog even over het milieu hebben met de SP-leider. Is de SP bijvoorbeeld voor een belasting op kolen? We verschillen niet van mening, antwoordt Roemer, we zijn beide tegen kolencentrales. Of er een belasting op kolen moet komen, daar moet de SP-specialist even op studeren. 'Het moet groener, het moet duurzamer en vooroorlogse energiebronnen, daar heb ik het wel mee gehad.'

Emiler Roemer tijdens de algemene beschouwingen. Beeld anp

Kortom, we staan op een kruispunt en moeten fundamentele keuzes maken, zo lijkt Roemer zijn betoog af te sluiten. De cadeautjes zijn verdeeld, de fut is eruit. Het kabinet is een sta-in-de-weg waar de samenleving geen behoefte aan heeft. Wij zijn er klaar voor, zegt Roemer. Waarvoor? Om het van het kabinet over te nemen.

Het kabinet maakt de zorg kapot door te blijven hameren op marktwerking. De SP wil 'een publieke basisverzekering voor iedereen'. Ook moet er een gemeentelijke basiszorgpakket komen. 'Nu krijg je in de ene plaats volop zorg, en in de andere gemeente is alles wegbezuinigd.' De burger wordt simpelweg vergeten, citeert hij de Ombudsman. 'Het denken in cijfers en systemene, geld en rendement, leidt ertoe dat mensen uit beeld verdwijnen. Nederland is geen bv.'

De SP-leider prijst de agenten die vandaag buiten het Kamergebouw aan het demonstreren zijn voor een betere cao. 'Wanneer komt bij het kabinet het besef dat de bezuinigingen op veiligheid en justitie niet verantwoord zijn?'

Het Binnenhof tijdens de ochtend van Prinsjesdag. Beeld anp

Roemer gaat verder met zijn verhaal. 'We kennen het antwoord dat de premier morgen gaat geven al. Want ook de propaganda is dit jaar al uitgelekt.' De antwoorden zinnen Roemer niks. 'Bovenal gaat de premier benadrukken dat we nuchter moeten blijven, omdat er weinig reden is voor een feest. En daarin heeft de premier volkomen gelijk.'

Toch ziet de SP wel enige verstandige voorstellen: de belasting op vermogen wordt 'een stukje eerlijker', er komt meer geld voor kinderopvang en de arbeidskorting gaat omhoog. Dat vindt Roemer 'goed nieuws'.

Maar hij wil niet, zoals het kabinet zegt, 'koers houden'. De SP-leider somt op wat er allemaal misgaat in Nederland: 'Een fors groeiende ongelijkheid, meer dan 400 duizend kinderen leven onder de armoedegrens, steeds meer mensen gaan gebukt onder schulden, we hebben forse werkloosheid, steeds minder mensen hebben een vaste baan.'

Maar het kan anders, zegt hij. Het belastingstelsel bijvoorbeeld, dat kan groen en duurzaam: 'Een eerlijk stelsel dat verschillen tussen arm en rijk kleiner maakt.'

Premier Rutte schudt de hand van SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

ChristenUnie-leider Arie Slob complimenteert Roemer met de tegenbegroting van de SP 'die is doorgerekend'. Hij verwijst naar de politieke beschouwingen van vorig jaar, waarin Roemer moest bekennen dat de plannen van de SP niet waren doorgerekend. Maar wat zijn de plannen van de SP voor de vluchtelingenproblematiek?, vraagt Slob.

Roemer: 'Het is heel lastig om aan te geven wat er de komende tijd nodig is.' Hij wil van het kabinet horen 'of zij uw visie delen dat er nu al te weinig middelen zijn voor opvang in de regio'.

De SP-leider begint zijn inbreng meteen met de grootste Europese problematiek van dit moment: de vluchtelingenstroom. 'Ik heb me weleens afgevraagd: wat zou ik doen als ik in zo'n vluchtelingenkamp zat in de regio. De kans is groot dat ik ook op zoek zou gaan naar een betere plek.' Hij wil van Rutte weten wat er afgelopen maandag in Brussel is afgesproken. 'Welke actie wordt er de komende dagen echt ondernomen?'

Meteen staat PVV-leider Geert Wilders bij de interruptiemicrofoon. Ook Arie Slob van de ChristenUnie staat in de rij om een opmerking richting Roemer te maken.

Wilders: 'De heer Roemer heeft werkelijk geen milimeter verbeterd aan zijn sprookjesverhalen van vorige week. We weten allemaal dat het geen zielige mensen zijn zonder voedsel en water. De meeste mensen zeggen: ik ben veilig, maar ik wil naar Duitsland want ik wil een betere baan en een betere economie.'

Meteen voltrekt zich een herhaling van het asieldebat van vorige week. Ook toen interrumpeerde Wilders meteen bij alle linkse oppositieleiders en sprak hij over de 'sprookjes' die zij volgens hem verkondigden. Nu verwijt hij Roemer een 'asielbom op Nederland te gooien'. Net als vorige week zegt Roemer dat Wilders moet stoppen met 'bombarderen op een kruitvat', hij verwijst naar de wens van de PVV om IS te bombarderen in Syrië.

SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

Maar liefst 14 fractieleiders doen mee aan het debat. Als eerste is het woord aan Emile Roemer van de SP, de grootste oppositiefractie.

Het debat zal om 10.30 uur beginnen.

PVV-leider Geert Wilders vraagt vooraf aan het debat om de algemene beschouwingen uit te stellen en in plaats daarvan een debat over het asielvraagstuk te houden. De 'asieltsunami' verdient meer aandacht, vindt hij. Hij krijgt geen steun van zijn collega's in de Kamer. Bij de 'algemene' beschouwingen mag alles worden besproken, dus de vluchtelingenproblematiek zal ook zeker aan de orde komen, zeggen de andere fractieleiders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden