ANALYSE

Asielopvang trekt nieuwe breuklijn door het land en door coalitie

Vrijdagmiddag maande premier Rutte het land tot kalmte. Kwaad worden mocht, maar geweld of dreigen met geweld was 'uit den boze'. Het was nu zaak 'de rust te bewaren en binnen de grenzen van het betamelijke te blijven'.

Het protest van Pegida in de Utrechtse binnenstad heeft tot opstootjes geleid tussen voor- en tegenstanders van Pegida. Beeld anp
Het protest van Pegida in de Utrechtse binnenstad heeft tot opstootjes geleid tussen voor- en tegenstanders van Pegida.Beeld anp

Nog geen etmaal later zaten elf mensen vast wegens de belaging van een opvangcentrum voor vluchtelingen in Woerden, was rond de opvanglocatie in Oisterwijk nog altijd een noodverordening van kracht, zette Ruttes partijgenoot Halbe Zijlstra het debat in Den Haag verder op scherp en wist de minister-president dat hij en zijn kabinet staan voor wat waarschijnlijk de grootste uitdaging van zijn premierschap wordt: het land een beetje bij elkaar houden terwijl de verdeeldheid, binnen en buiten het parlement, juist met de dag verbetener wordt.

Op honderden locaties verloopt de opvang ordelijk en reageren omwonenden begripvol. Maar intussen dient zich ook een ongekende groei van de polarisatie aan. Zondag peilde Maurice de Hond dat inmiddels ruim de helft van de Nederlanders meent dat Geert Wilders 'de enige politicus is die duidelijk zegt wat veel Nederlanders vinden over de vluchtelingen'. Bijna de helft van het land wil de grenzen sluiten. Zondag moest de politie in Utrecht groepen verhitte demonstranten - voor én tegen de vluchtelingen - uit elkaar houden.

'Afgrijselijk klimaat'

In de woorden van de onthutste Woerdense burgemeester Victor Molkenboer: er is 'een afgrijselijk klimaat' ontstaan rond het asielzoekersdebat. Dat debat is er in zijn ogen eigenlijk niet eens meer. 'Er worden alleen nog maar meningen geponeerd.' Molkenboer oordeelt hard over Ruttes kabinet: 'Dit is het gevolg van regie van niemand. We wisten afgelopen maand al dat we met vluchtelingen geconfronteerd zouden worden (...) Pas vrijdag is een begin van een richting gegeven.'

Vrijdag, dat was de dag van het huizenplan: binnen een half jaar tienduizend container- en prefabwoningen erbij. En in elke provincie een groot tentenkamp. Dat moet gesol met asielzoekers voortaan voorkomen. Niemand mag op straat slapen, blijft het vastberaden credo.

Het kabinet toonde zich verguld met de eigen daadkracht, maar weet ook dat er snel nieuwe antwoorden worden verwacht. Op nog veel ingewikkelder, principiële vragen: is er een limiet aan wat een verzorgingsstaat aankan? Kan Nederland, buiten het stroperige EU-proces om, zelf de komst van nieuwe mensen indammen? Hoe gaan we ervoor zorgen dat de tienduizenden nieuwkomers hun plek vinden, net nu het integratie-beleid goeddeels is wegbezuinigd? Hoe helpen we hen snel aan werk, aan onderwijs, aan kennis van de Nederlandse omgangsvormen?

Vluchtelingencrisis in Nederland

Wat zijn de asielplannen van Halbe Zijlstra? Lees hier de analyse van Gijs Herderscheê.

Hoe is de sfeer in Woerden enkele dagen na de aanslag op de noodopvang? Lees hier de reportage van Jeroen Visser.

'Er is de afgelopen week geen regie geweest.' aldus de burgemeester van Woerden. Lees hier het hele interview.

krijgt Pegida ook hier een voet aan de grond? Lees hier de reportage van Sander van Walsum.

Burgemeester van Woerden, Victor Molkenboer, tijdens een persconferentie in verband met de aanval op de vluchtelingenopvang in Woerden. Beeld anp
Burgemeester van Woerden, Victor Molkenboer, tijdens een persconferentie in verband met de aanval op de vluchtelingenopvang in Woerden.Beeld anp

Halbe Zijlstra

VVD-fractieleider Zijlstra bewees in het weekend hoe snel het debat opschuift. Nog geen maand geleden betoogde hij in de Kamer dat een actief 'ontmoedigingsbeleid' naar Deens voorbeeld niet nodig is. 'In Nederland is dat niet aan de hand', zei hij op de suggestie van het VNL-Kamerlid Van Klaveren dat veel mensen afkomen op de Nederlandse voorzieningen. Hij vond het niet nodig om die 'wat minder florissant' te maken.

Inmiddels noemt Zijlstra het een onvermijdelijke, bittere noodzaak 'in deze diepe, diepe crisis'. De aantrekkingskracht van het land moet verminderd: een beetje leefgeld slechts in plaats van bijstand, geen gewone huizen meer, geen luxe medische zorg. Met zijn ongelukkige voorbeelden ('geen borstvergrotingen!') riep hij een weekend lang hoon over zich af, maar het punt is gemaakt: voor de VVD is de maat vol en Zijlstra denkt bovendien dat het 'binnen twee weken' geregeld kan zijn.

Politieke provocatie

Dat mag, binnen de precaire verhouding met de PvdA, worden beschouwd als een politieke provocatie. De breuklijn die het land verdeelt, loopt dwars door de coalitie heen en laat zich steeds moeizamer relativeren. De PvdA reageerde ingetogen ('nu niet escaleren', aldus bronnen in de partij), maar als de VVD niet inbindt, kan een confrontatie niet uitblijven. De strafbaarstelling van illegalen en de kwesties rond 'bed, bad en brood', die vooral de PvdA al deden schudden op haar grondvesten, waren lachwekkend overzichtelijke oefeningen vergeleken bij wat nu afkomt op Rutte II.

Zaterdag, in de uren na de bestorming, werd het opvangcentrum in Woerden door geschokte Nederlanders bedolven onder voedsel, dekens, kleren, schoenen, speelgoed en bloemen.

Zondag vierde Wilders op Twitter zijn jongste winst in de peilingen: 'Nederland heeft er schoon genoeg van. Grenzen dicht!'

Vandaag komt de coalitie opnieuw in beraad bijeen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden