Asielcentra kunnen de toeloop maar net bijbenen

De groei in de asielzoekersstroom die Teeven vreesde is uitgebleven. Maar hij is wel zo groot dat het bij de opvang alle hens aan dek is.

In Dronten wordt gewerkt aan nieuwe 'paviljoens' voor asielzoekers. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

In Dronten en Luttelgeest wordt gebouwd aan grote tenten waar zevenhonderd asielzoekers terechtkunnen. Ze zijn over anderhalve week klaar. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) spreekt liever over 'paviljoens', en zegt erbij dat ze over hardplastic wanden en klimaatbeheersing beschikken, maar het tekent de haast die wordt gemaakt met het zoeken en oprichten van nieuwe behuizing. 'De urgentie is groot', zegt Jan Stalman namens het COA. 'Er is geen enkele reden het kalmer aan te doen.'

Afgelopen week maakte staatssecretaris Teeven van Vreemdelingenzaken bekend dat de door hem voorspelde grote toestroom van asielzoekers uitblijft. Teeven noemde half mei, een week voor de Europese verkiezingen, het aantal van 65 duizend nieuwe asielaanvragen dit jaar - tegen 14 duizend vorig jaar. Premier Rutte haakte er gretig op in door de instroom ('een kleine provinciestad per jaar erbij') 'maatschappelijk ontwrichtend' te noemen.

Het resulteerde in stevige krantenkoppen ('asielinvasie') en in een verschuiving in het publieke debat, dat daarvoor vooral over het kinderpardon ging. Ook al bleken de duizend asielzoekers per week waarvan Teeven en Rutte uitgingen, geen duizend: dagblad Trouw rekende al snel uit dat het getal van 65 duizend een rekenfout was. Deze week schreef de bewindsman aan de Tweede Kamer dat de instroom alweer een duikeling naar beneden maakt: van 3.500 in mei, naar 1.750 in juni. Vooral de Eritreeërs blijven weg.

Syriërs
Toch zijn de tenten in Dronten en Luttelgeest hard nodig. Tot verbazing van de betrokken ambtenaren begon het aantal asielaanvragen vorig jaar zomer ineens hard te stijgen - met de crisis in Syrië als grootste aanjager. Vluchtelingenkampen in de regio raakten overvol, en steeds meer Syriërs reisden door, ook naar landen als Nederland, vaak gewoon met de trein vanuit Italië.

Voor het COA, tien jaar lang bezig met het ontslaan van personeel en het afstoten van asielcentra, herleefden oude tijden: ontslagen personeel werd weer gevraagd terug te keren, en de vastgoedafdeling kon weer op zoek naar nieuwe locaties.

En de aantallen blijven hoog genoeg om herinneringen te wekken aan de tijd dat er werkelijk een kleine provinciestad per jaar bij kwam (2001: 85 duizend). Het COA houdt rekening met zeshonderd nieuwe mensen per week - dat is nauwelijks bij te benen. Nu vangt de organisatie 20 duizend asielzoekers op, ze koerst op bijna het dubbele eind dit jaar.

Het afgelopen decennium is er veel veranderd aan het Nederlandse asielsysteem. Een strengere Vreemdelingenwet en kortere procedures hielden de aantallen enigszins in toom. Maar de rampzalige oorlogen in vooral het Midden-Oosten en Afrika blijven vluchtelingen naar Europa duwen. Het afgelopen jaar diende een half miljoen mensen een asielaanvraag in.

Alle Syrische asielzoekers die naar Nederland komen, mogen hier vooralsnog blijven. Teeven weigert er meer dan 250 naar Nederland te halen, zoals de wereldvluchtelingenorganisatie UNHCR had gevraagd, maar desondanks kwamen er het eerste halfjaar van 2014 al bijna 3.700. Die zullen vrijwel zeker jaren blijven, want een oplossing voor het drama van Syrië gloort nergens.

Beeld de Volkskrant

Irakezen
Voor Irakezen op de vlucht voor IS geldt sinds enige tijd hetzelfde. De verwachting is dat ook hun aantal de komende maanden zal groeien. Ze worden vooralsnog niet afgewezen of teruggestuurd, schreef Teeven eind juli aan de kamer. Plannen om ook Irakese vluchtelingen naar Nederland te halen zijn er nog niet, zegt het ministerie. Daarvoor moet er eerst een verzoek komen van de UNHCR.

De tenten in Flevoland zijn eenvoudig te realiseren: ze komen op het terrein van twee oude, bestaande asielcentra. Luttelgeest bijvoorbeeld is een van de eerste centra in Nederland (sinds 1987) en gewend aan het krimpen en groeien dat nu eenmaal hoort bij de asielstroom. Samen bieden de centra plek aan duizend mensen.

Ook relatief eenvoudig is het verbouwen van verlaten kazernes en gevangenissen (zoals de Koepelgevangenis in Breda, in Veenhuizen en in Overloon), of de voormalige detentieboten in Zaandam. Maar daarna, weten ze bij het COA, kan het ingewikkeld worden.

De weerzin van gemeentebesturen en bevolking tegen asielcentra is over het algemeen kleiner dan vroeger, omdat ze goed zijn voor de werkgelegenheid en winkeliers (al klagen omwonenden van de boten in Zaandam nu al), maar procedures zijn slepend en het ontwikkelen van nieuwe locaties kost veel geld. Destijds huurde het COA veel bungalowparken (zoals het nu een deel van Duinrell huurt, en accommodaties voor bouwvakkers die aan de grote energiecentrales in het noorden werken), maar ook daarvan zijn er steeds minder beschikbaar.

De kans is groot dat asielzoekers straks terechtkomen in pensions en hotels, net zoals dat ruim tien jaar geleden gebeurde. Wie weet zijn er over een tijdje weer jonge Somaliërs te vinden op een tennisbaan van een viersterrenhotel bij Apeldoorn.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden