'Aruba mooier, bevolking armer'

De Arubaanse premier - door zijn volk liefkozend Mike genoemd - gelooft in investeren. Onder zijn leiding veranderde het eiland in crisistijd in een glanzend toeristenparadijs. Maar werkt het?

ORANJESTAD - Decennialang deed taxichauffeur Ireno Vrolijk hobbelend zijn werk. Maar dat is veranderd: waar voorheen hobbels en gaten de wegen van de Arubaanse hoofdstad Oranjestad kenmerkten, ligt nu glanzend asfalt. Soepel rijdt Vrolijk zijn wagen erover heen. 'Er was hier niets.' Hij wijst naar de wandelboulevard naast de weg. 'Het was zand, nutteloze grond. En kijk nu hoe levendig!' Eilandbewoners en toeristen, ze flaneren en rennen, de Caribische zee op de achtergrond.


En dat is allemaal te danken aan Mike, zegt de 69-jarige Arubaanse taxichauffeur. Want Mike - zoals premier Eman door iedereen op het vakantie-eiland wordt genoemd - doet veel voor Aruba. Hij is een man van de mensen. 'Onvervangbaar.'


Vorige week - nadat hij een laatste 'pitabroodje met ei' had gegeten - ging hij in hongerstaking. Donderdagavond beëindigde Eman zijn protestactie nadat hij garanties gekregen dat er maandag een oplossing komt voor het conflict met Nederland over het begrotingstekort. Onder gejuich van honderden sympathisanten verliet de premier, die zo'n zeven kilo was afgevallen, zijn tent in het centrum van Oranjestad.


Hij kan nog steeds niet geloven dat de situatie zo is geëscaleerd. Vergeleken met de andere eilanden van het Koninkrijk was Aruba het braafste jongetje van de klas. Schold Nederland Curaçao en Sint-Maarten in 2010 nog schulden ter waarde van 1,7 miljard euro kwijt, Aruba heeft zijn hand nooit opgehouden.


Om uit de crisis te komen moet je niet bezuinigen, maar investeren, vindt Eman. Daarbij keek hij naar de Amerikanen, die eveneens afgelopen jaren vele dollars in de economie pompten om de crisis te bestrijden. Van de Europese aanpak - bezuinigen met het mes op de keel - moet hij niks hebben. En dus spendeerde hij afgelopen vier jaar naar hartelust.


Toen Eman in 2009 aan de macht kwam, zag de nabije toekomst van Aruba er niet zonnig uit. De crisis greep om zich heen. Het aantal toeristen - de belangrijkste pijler onder de economie - nam af. Tot overmaat van ramp kondigde olieraffinaderij Valero aan om de deuren ruim twee jaar te sluiten. Het concern was goed voor 12 procent van het bruto nationaal product, en 800 banen. De tijdelijke sluiting werd onlangs omgezet in een definitief einde.

Dolce & Gabbana

Maar wie nu in Oranjestad om zich heen kijkt, ziet luxe. Winkels van dure Italiaanse merken als Gucci en Dolce & Gabbana. Smalle wegen met kleurige klinkers. Er kwamen meer winkels, pleinen en palmbomen. Als kers op de taart rijdt er sinds kort een tram - cabrio-dubbeldekker uit Nederland - die het centrum met de cruiseterminal verbindt. Doel: meer cruisetoeristen voor een korte consumptiestop naar het stadscentrum lokken.


Het resulteerde in een economische groei van 3 procent in 2013. En inmiddels trekt het toerisme weer aan. Vorig jaar verbleven bijna een miljoen toeristen op Aruba, een toename van ruim 8 procent ten opzichte van 2012. Ter vergelijking: in Curaçao kromp de economie met 0,8 procent. Maar tegelijkertijd nam het Arubaanse begrotingstekort toe, inmiddels staat de teller op een schuld van 1,5 miljard.


De investeringen beperkten zich niet alleen tot Oranjestad. Wat is immers een idyllisch stadscentrum als de weg er naar toe verpauperd is? Wijken zijn opgeknapt, nieuwe overheidsgebouwen neergezet, monumenten gerenoveerd en scholen gemoderniseerd. Volgens regeringsmedewerkers heeft het tot nu toe zo'n 75 miljoen euro gekost.


De behoefte om een eigen koers te varen, zit diep bij Eman, en de Arubanen. In 2009 kwam de telg uit de Eman-dynastie aan de macht. Zijn grootvader was de stichter van de AVP, de Arubaanse versie van het CDA. Zijn jonggestorven vader was eveneens politiek actief. Net als zijn broer Henny, die meerdere malen premier was. Henny verdween van het politieke toneel na een corruptieschandaal. 'De rechter heeft Henny vrijgesproken. Maar Nederland heeft nooit zijn excuses aangeboden. Hij is daardoor zwaar gekrenkt. Ongetwijfeld heeft Henny Mike eraan herinnerd: laat je niet vernederen door Nederland', aldus Gert Oostindie, hoogleraar Caribische geschiedenis.


Even verderop, bij gate 1 van de raffinaderij, is de enige hoerenbuurt van het eiland. Plaatjes van schaars geklede vrouwen sieren er de gevels van tientallen bars. Het is bijna uitgestorven. Buitenlandse arbeiders, die met hun schepen de raffinaderij bezochten, zijn er niet meer. In de Rembrandtstraat, hangen vijf mannen tegen een muur. Zijn ze hier, waar de miljoenenprojecten van Eman nog niet zijn doorgedrongen, ook zo positief over hun premier? 'Mike werkt voor de mensen', zegt Michael, die gehurkt naast een flesje bier tegen de muur van een stripclub aan zit. 'Hij is een premier die niet op zijn troon blijft zitten. Als het nodig is verft hij zelfs een muur, en hij geeft niet aan de mensen die al hebben. Zijn projecten zijn voor iedereen.'


'Wacht maar tot de consequenties van zijn mateloze beleid zichtbaar worden', zegt Glenbert Croes. Hij is parlementslid namens de Movimiento Electoral di Pueblo, de tweede partij van het eiland. Croes: 'Iedereen wordt straks wakker uit de droom. Eman is weliswaar een charismatisch leider, hij is vooral ook een marketingmaster.'


'Kiezersbedrog', noemt Croes het investeringsbeleid van Eman. Met zijn torenhoge uitgaven zou hij stemmen kopen. 'Wat is de waarde van het mooier maken van een eiland, als de bevolking steeds armer wordt? We moeten straks met zijn allen de prijs van de bezuinigingsmaatregelen betalen.'


Om zijn standpunt kracht bij te zetten, haalt hij een recent gedaan onderzoek aan. 'Ze hebben het aantal beleidsmedewerkers van de minister-president van Curaçao vergeleken met die van ons. Op Curaçao, een eiland met aanzienlijk meer inwoners dan Aruba, zijn het er 27. En Eman? Hij heeft er 137! Waar betaalt hij dat van?'


Dat er bezuinigd moet worden, is ook Eman duidelijk. Het is onderdeel van zijn plan, zegt hij. Investeren tijdens economische neergang en de broekriem aanhalen in betere tijden. Zo wordt de pensioenleeftijd verhoogd van 60 naar 65 jaar, wordt de pensioenregeling voor ambtenaren versoberd en wordt het personeelsbestand van de overheid teruggedrongen.

'Onder de indruk'

Naar de smaak van Nederland is het niet genoeg. Al jaren houden de Haagse beleidsbepalers de oplopende Arubaanse overheidsuitgaven in de gaten. Nooit greep men in, tot nu. Toen Mark Rutte in 2013 het eiland bezocht zei hij nog 'onder de indruk te zijn' van het werk van premier Eman. Nu vreest hij vooral dat Nederland moet opdraaien voor de Arubaanse schulden.


Is die angst reëel? Nee, concludeert het gerenommeerde advocatenkantoor Allen & Overy. In een vertrouwelijk rapport, dat de Volkskrant heeft ingezien, staat dat Nederland door derden slechts in zeer uitzonderlijke gevallen aansprakelijk kan worden gesteld voor schulden van Aruba. 'Kredietverstrekkers en obligatiehouders zouden geen directe rechten tegen Nederland hebben.' Wat Oostindie betreft gaat het daar niet om. 'Een diepe crisis op Aruba betekent meer werkloosheid, financiële en sociale problemen. Daarnaast zal het een uitstroom naar Nederland tot gevolg hebben. Zo vertalen Antilliaanse problemen zich altijd in Nederlandse problemen.'


Het is een discussie die zich de komende weken achter de schermen zal voortzetten. Voor de meeste Arubanen - die doorgaans zorgeloos in het leven staan - is het een ver-van-hun-bedshow. Voor velen is het zoals taxichauffeur Vrolijk al zei: 'Voorlopig hebben we niks te klagen.'


Michael bezoeker van de Rembrandtstraat op Aruba

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden