Artsen zonder Grenzen: we maakten verkeerde keuzes

De internationale hulporganisatie Artsen zonder Grenzen heeft vaak concessies gedaan aan haar eigen principes van onafhankelijkheid en openheid. Om patiënten toch te kunnen helpen, lieten artsen zich door dictatoriale regimes vertellen waar zij wel en niet mochten werken, deden ze zaken met gewapende milities en verzwegen ze misstanden.

© Hans Jurgen Burkard

Dat concludeert de organisatie in een kritische studie die vandaag in Londen wordt gepresenteerd. Humanitarian Negotiations Revealed ('humanitaire onderhandelingen onthuld'), geschreven door de denktank van AzG, haalt het romantische beeld onderuit van de neutrale dokter die boven het politiek gekrakeel staat.

Ethische dilemma's
De schrijvers inventariseren de ethische dilemma's waarmee artsen en logistieke managers in twaalf conflictgebieden te maken kregen. Daar zijn verkeerde keuzes gemaakt, concludeert de organisatie. Het boek is vooral bedoeld om medewerkers te laten nadenken over ethische dilemma's en hen te helpen bij discussies over toekomstige missies.

De auteurs doorzochten de archieven van de hulporganisatie, interviewden hoofdrolspelers uit diverse regio's en putten uit eigen ervaring. Zij concluderen dat de geboden hulp steeds vaker de uitkomst is van onderhandelingen met regeringen, plaatselijke krijgsheren en internationale vredesmachten. De neutraliteit staat extra onder druk sinds westerse landen humanitaire hulp gebruiken in de strijd tegen terrorisme.

Leidraad ontbreekt
Zo moest AzG veel accepteren om in Birma te werken. Artsen kregen gebieden toegewezen waar ze niet heen wilden en ze mochten niet vrijuit praten over hun ervaringen. Dat druist in tegen de doelstellingen van AzG. De Franse tak vertrok in 2006 stilletjes uit Birma, de Nederlandse tak behandelt in Birma zestienduizend aidspatiënten. 'Eén leidraad voor alle teams ontbreekt', concludeert een onderzoekster.

In Somalië eist de extreem-islamitische beweging Al Shabaab elk halfjaar bijna 15 duizend euro belasting van hulporganisaties, plus ruim 7.000 euro 'registratiekosten' per project. AzG heeft dat tot nu toe geweigerd, maar weet dat plaatselijke medewerkers 5 procent van hun salaris moeten inleveren. Vrouwelijke hulpverleners zijn in Somalië alleen toegestaan om vrouwelijke patiënten te behandelen.

Privékliniekjes
In andere landen eist een plaatselijke militieleider een auto of een boot, verkoopt een ziekenhuisbestuurder vaccins die gratis zouden moeten zijn en sturen plaatselijke artsen patiënten heimelijk door naar hun privékliniekjes. Het komt zelfs voor dat AzG zijn eigen medicijnen moet terugkopen.

Steeds meer landen, waaronder Ethiopië, Rusland, Zimbabwe, Sudan en Sri Lanka, verwachten volledige discretie. De laatste jaren zoekt AzG vaker contact met niet-westerse partijen. Zo onder meer in Afghanistan. Daar vertrok AzG in 2004 na een aanslag waarbij vijf medewerkers omkwamen. Na onderhandelingen met de Taliban, via het Internationale Rode Kruis, keerde AzG in 2009 terug. Ook in Pakistan keerde AzG terug, na een informatiecampagne op koranscholen waarin werd uitgelegd dat deze westerse dokters niet door overheden worden betaald.

Hulp bij natuurrampen
In het boek wordt nog een opmerkelijke conclusie getrokken: medische noodhulp bij natuurrampen is zelden nodig. Na veertig jaar ervaring meldt AzG: alleen na de aardbevingen in Pakistan (2005) en Haïti (2010) waren de medische teams en hun opblaasbare hospitaal echt van nut.

In alle andere gevallen bleek het aantal geschatte slachtoffers schromelijk overdreven, schetsten de media een misleidend beeld of konden de plaatselijke ziekenhuizen het wel alleen aan. Hulpverleners gaan toch maar, blijkt uit de studie, omdat dit van hen wordt verwacht. Ter plekke kiezen chirurgen dikwijls voor technieken uit de oorlogsgeneeskunde. Daardoor worden bij natuurrampen onnodig veel armen en benen afgezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden