Arts zijn zonder Hollands gedoe

Steeds vaker verhuizen Nederlandse artsen naar Frankrijk; ze zijn de bureaucratie en de hervormingen thuis zat. 'Op het Bourgondische platteland kun je nog echt de dokter zijn.'

TANNAY - Frans Spee loopt een rondje door Le Réconfort, een oude abdij die is verbouwd tot herstellingsoord. De kantoren zien eruit als de salon van een 18de eeuwse markies, de kamers van de patiënten hebben uitzicht over de groene Bourgondische heuvels.


'Bonjour', zegt hij tegen een oud, grijs vrouwtje dat kromgetrokken door de gang schuifelt.


'Bonjour, monsieur le docteur!', roept ze enthousiast terug.


Hier op het Bourgondische platteland kun je nog echt arts zijn, zegt Spee (54). Patiënten zien, mensen helpen. Als huisarts in IJsselstein bij Utrecht werd hij steeds meer opgeslokt door de bureaucratie, de plicht om ook de geringste handeling te verantwoorden, de onderhandelingen met zorgverzekeraars. Soms voelde hij zich meer administratief medewerker dan medicus.


Drie maanden geleden begon Spee aan een nieuw leven. Hij vestigde zich in Tannay, een stil dorp met 634 inwoners met een kerk uit de 13de eeuw en een monument voor de gevallenen, waar de mensen runderen houden of wijn verbouwen. Met zijn vrouw woont hij op de bovenverdieping van een voormalig klooster, de volwassen kinderen zijn in Nederland gebleven. Vanaf zijn eettafel kijkt hij uit over de velden, een agrarisch landschap zonder snelwegen en andere symbolen van vooruitgang. Naast zijn werk in het herstellingsoord bouwt hij een praktijk als huisarts op.


Het Franse platteland heeft een grote behoefte aan artsen, zegt Jan van der Lee, die als chasseur de têtes Nederlandse en Belgische artsen en paramedici naar Frankrijk haalt. Zijn 'Cabinet Vanderlee' heeft er al zestig geplaatst. 'Franse artsen willen allemaal in Parijs zitten of aan de kusten. Daar sterft het van de artsen, ze vechten er om patiënten. Het imago van het platteland is slecht. De Fransen hebben er allemaal een tweede huis, vaak van opa en oma geërfd, maar ze willen er niet wonen', zegt hij.


Voor Nederlandse artsen is de Bourgogne wel aantrekkelijk. Een gebied ter grootte van België, maar dan zonder steden als Brussel, Antwerpen of Luik. Er wonen nu 52 mensen per vierkante kilometer, tegenover 449 in Nederland. Op een uur of zes rijden van Utrecht vind je een rust en ruimte die je zelfs in Groningen niet tegenkomt.


Iets heel anders

Van der Lee begeleidt grofweg twee categorieën: gezinnen met jonge kinderen en vijftigers op zoek naar een carrièreswitch. Spee behoort tot die laatste categorie: 'Ik stond voor de keuze: doorgaan in IJsselstein of nog één keer iets heel anders doen.'


Het bevalt Nederlandse artsen doorgaans prima, zegt Van der Lee. Ze kunnen weer echt dokter zijn, dat hoort hij vaak van zijn cliënten. 'In Nederland is de huisarts een doorgeefluik geworden. Hij kan briefjes schrijven voor de specialist en als hij weigert, wordt hij misschien nog bedreigd ook. Hier zijn patiënten minder mondig. Ze doen nog meer wat de dokter zegt. Een arts heeft hier nog echt status.'


Het is verleidelijk om in clichés te vervallen: de mondige, onbeschofte en gestresste Nederlander versus de volgzame, beschaafde Fransman met zijn kalme, natuurlijke levensritme. Maar dat is te zwart-wit, vindt Frans Spee. 'Het enige waaraan ik in Nederland echt een hekel had, waren de avonddiensten. Die begonnen om vijf uur en om 5 over 5 hing de eerste al aan de lijn, hoewel hij de hele dag de tijd had gehad om te bellen. Dat ging zo de hele avond door, met klachten die vaak helemaal niet zo urgent waren. Behalve als er een voetbalwedstrijd op televisie was. Dan was het opeens een stuk minder', zegt hij.


Maar toch, het leven op het Franse platteland is een stuk simpeler. De huisartsenpost van Tannay is een klein, betonnen gebouwtje naast het postkantoor. Het bureau van Spee ligt vol dossiers en formulieren. Geen ingewikkeld gedoe met elektronische patiëntendossiers.


'Ik kan de tijd nemen voor een consult, een patiënt hoeft niet binnen tien minuten weer buiten te staan. Als het uitloopt, zitten andere patiënten geduldig te wachten. Het gaat allemaal heel gemoedelijk. En tussen 12 en half 3 ligt hier alles stil. Vaak ga ik even met de honden lopen, dan kun je echt even ontspannen.'


In Tannay is hij 'meneer de dokter', of hij wil of niet. 'Laatst zag ik een hoogbejaarde patiënt van wie ik dacht: moet je die nog een keer laten opnemen in het ziekenhuis of moet je zeggen: dat heeft geen zin meer, aan het leven komt nu eenmaal een einde. In Nederland ben je dan gewend met de familie te overleggen. Wat zullen we doen? Hier is het: u bent de dokter, dus u beslist. Toch verwachten ze meer dan in Nederland dat je in zo'n geval toch nog een keer alles uit de kast haalt.'


In Frankrijk staan Bourgondiërs bekend als een beetje stug en hoekig, echte boeren. Spee heeft er niets van gemerkt, zegt hij. 'Je wordt met open armen ontvangen, want anders zijn er geen artsen. In Cobigny, hier vlakbij, werkt nog een huisarts van 70, omdat hij geen opvolger heeft. Ik ben ook naar feesten geweest, zoals het feest van Sainte-Catherine en Saint-Vincent. Dan zit je met 250 man in een feestzaal en ervaar je een enorme gastvrijheid. Straks is er weer de wijnoogst. Misschien ga ik een handje helpen.'


Jan van der Lee werft in Nederland en België artsen en paramedici voor verlaten oorden in Frankrijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden