Arts hoort over kwaliteit voornamelijk zichzelf

De kwaliteit van ziekenhuizen verschilt enorm. Vaak is de beste manier van werken wel bekend, maar die is niet maatgevend en wordt zeker niet door iedereen gebruikt....

Wie in een ziekenhuis onder het mes moet, krijgt waarschijnlijk bezoek van een verpleegkundige met scheerschuim en -mes. 'Daar moeten we echt eens mee ophouden', zegt voormalig chirurg J. Keeman van het Amsterdamse St. Lucas-ziekenhuis. 'Iedereen weet dat scheren de kans op infecties verhoogt. Maar die gewoonte is zó ingesleten.'

Keeman leidt een project, dat een einde moet maken aan de verschillen tussen infectierisico's in Nederlandse ziekenhuizen. Wie een borst moet laten amputeren, heeft in de ene instelling 0 procent kans op infectie en in de ander 20 procent. Ook op andere gebieden zijn de verschillen fors.

De verschillen zijn mogelijk doordat artsen en verpleegkundigen er hun eigen werkwijze op nahouden. Richtlijnen over de beste manier van werken zijn niet verplicht, met als gevolg dat in veel ziekenhuizen de medische resultaten en de doelmatigheid kunnen worden verbeterd.

'Het grootste schandaal van de zorgsector is niet de wachtlijsten, maar kennelijk het feit dat artsen niet bereid zijn van elkaar te leren en op een manier te werken die de beste resultaten oplevert', schrijven hoogleraar Flip de Kam en journalist Frans Nypels in hun onlangs verschenen boek De zorg van Nederland.

'Het is geen onwil', meent adjunct-directeur C. van Weert van het kwaliteitsinstituut voor de zorg CBO. Dat instituut probeert met zogeheten doorbraakprojecten de beste werkmethoden in alle ziekenhuizen doorgevoerd te krijgen. De vernieuwingdrang beperkt zich voorlopig tot spoedeisende hulp, intensive care en binnenkort wondinfecties, orthopedie en medicatiefouten. Van de ziekenhuizen doet 20 procent mee.

Dat komt volgens Van Weert doordat artsen niet makkelijk te overtuigen zijn. Ziekenhuizen zijn vaak een eilandenrijk, signaleert hij. Van Weert: 'Artsen en verpleegkundigen leven in aparte werelden en specialisten zitten in maatschappen die los staan van het ziekenhuis.'

Die muren blokkeren volgens het CBO een vlotte verspreiding van de beste werkwijze. Een ander obstakel is de autonomie van artsen. 'Ze regelen hun eigen opleiding, kwaliteitsnormen en tuchtspraak', zegt directeur L. Timmer van het Westfries Gasthuis in Hoorn. Daardoor kan een buitenstaander nauwelijks meepraten over kwaliteit en doelmatigheid in de zorg. Timmer pleit voor meer samenwerking tussen geneesheren en managers.

'Ik zal mij nooit bemoeien met de indicatiestelling. Maar ik kan wel vragen: waarom hebben jullie die patiënt vijf keer laten terugkomen? En waarom kiezen jullie voor deze behandeling, als elders blijkt dat het beter kan?'

Veel innovaties hebben volgens Timmer zowel medische als organisatorische consequenties. Zo heeft het Westfries Gasthuis sinds kort een kankerpoli waarin oncologen, chirurgen en radiologen samenwerken. Daar krijgt een patiënt in één ochtend een diagnose. 'Dat hadden we in Delft gezien. Maar het kostte nog twee jaar om iedereen te overtuigen en uit zijn eigen domein te krijgen.'

Innovaties verlopen het snelst, vermoedt Timmer, als specialisten in loondienst werken en eventuele tijd- of budgetwinst ten goede komt aan de afdeling.

'We kunnen niet roepen dat iedereen volgend jaar een bepaalde methode moet toepassen', zegt directeur R. Dillmann van de Orde van Medisch Specialisten. 'We kunnen niemand dwingen.'

Het beste is volgens hem het goede voorbeeld te geven door middel van visitaties en doorbraakprojecten. Daarnaast moet er een vergelijkingssysteem komen. 'Dan kan een specialist zeggen: hé, ik scoor onder het gemiddelde. Hoe kan dat?'

Samen met de verenigingen van algemene en academische ziekenhuizen werkt de orde aan een serie indicatoren. Daarvan zal slechts een klein deel openbaar worden gemaakt. Dillmann: 'We hebben het over doorlooptijden, complicaties en sterftecijfers. Dat kun je niet vergelijken met de jaarlijkse Cito-toets in het onderwijs. In de medische wereld spelen te veel andere factoren een rol.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden