Artistiek leider Ted Brandsen slaat bruggen

Hij zoekt andere samenwerkingsvormen, zoals met het modeduo Viktor & Rolf. Artistiek leider Ted Brandsen ontvangt vandaag de prestigieuze Prijs van Verdienste, voor zijn vernieuwing van Het Nationale Ballet.

Ted Brandsen voor de opvoering van het Zwanenmeer, afgelopen zondag. Beeld Daniel Cohen

Natuurlijk zijn er meer documentaires gemaakt over Het Nationale Ballet (HNB). Zelden echter spraken balletdansers zo openhartig over de mooie, maar vooral ook moeilijke kanten van het presteren aan de top als in de AVRO-documentaire Bloed, Zweet en Blaren, dit voorjaar uitgezonden op televisie. Ze vertelden daarin over het gebrek aan mondigheid onder balletdansers, de vereiste 24-uursdiscipline en het overgeleverd zijn aan een weinig transparante verdeling over rangen, rollen en de anonimiteit van het corps de ballet. Glamour is er ook, zoals tijdens de Parijse modeshow van Viktor & Rolf, waarin Nationale Ballet-dansers voor het oog van honderden camera's op spitzen meeliepen. Maar glamour en gala kennen keerzijdes.

Die openhartigheid is - tenminste ten dele - te danken aan Ted Brandsen (55), die aan het hoofd staat van HNB. Zo'n eerlijke documentaire zou vijftien jaar geleden, onder het toenmalig bewind van artistiek leider Wayne Eagling, ondenkbaar zijn geweest. Hij koesterde de romantische idylle van sterren op afstand, stopte veel energie in een verhoging van het technisch uitvoeringsniveau en vertrok toen kritiek naar buiten lekte over vermeend voortrekken van vaak buitenlandse solisten.

Prijzen

Ieder jaar kent het legendarische balletechtpaar Han Ebbelaar (1943) en Alexandra Radius (1942) prijzen toe, uit naam van het door hen opgerichte Dansersfonds '79. De Prijs van Verdienste 2014 (2.500 euro) gaat naar Ted Brandsen (1959), artistiek leider en choreograaf van Het Nationale Ballet, 'vanwege zijn onverschrokken en volhardende inzet voor de promotie en de vernieuwing van Het Nationale Ballet'.

Naast deze oeuvreprijs lauwert het fonds opvallend talent. De Aanmoedigingsprijs van 1.500 euro gaat naar Wendeline Wijkstra, sinds 2008 lid van het corps de ballet van Het Nationale Ballet, en Imre van Opstal, danser bij Nederlands Dans Theater en derde uit een gezin met vier professionele topdansers. Jurgita Dronina en Isaac Hernándeze ontvangen de Alexandra Radiusprijs 2014.

Frisse wind

Sinds oud-danser en choreograaf Brandsen in 2003 de leiding kreeg over Nederlands enige klassieke gezelschap, waait er een frisse wind door het zo hiërarchisch en gesloten bolwerk. Voor 'die onverschrokken en volhardende manier van het promoten van Het Nationale Ballet' krijgt Brandsen vandaag de Prijs van Verdienste van het Dansersfonds '79. Zonder in te boeten aan internationale kwaliteit - in buitenlandse dansmagazines en dagbladen staat HNB steevast in de internationale top vijf - heeft Brandsen HNB teruggegeven aan Nederland, waar datzelfde Nederland in de jaren negentig van stersolisten dreigde te vervreemden omdat er zo veel buitenlandse namen tussen zaten.

Brandsen zet sterk in op dansers van eigen bodem. Een Nederlands sprekende eerste soliste als Igone de Jongh zet je nu eenmaal makkelijker in een televisiekunstprogramma dan een technisch virtuoze Russische ballerina. Om zich met de internationale top te kunnen blijven meten, heeft hij onlangs de Nationale Balletacademie officieel aan het gezelschap verbonden. Zo kan hij al tijdens de opleiding met zijn artistieke staf de eisen aan het technisch niveau van de dansstudenten beïnvloeden.

Het klassieke reportoire levend houden

Net als zijn voorgangers bij HNB heeft Brandsen de opdracht het klassieke repertoire levend te houden en verder te ontwikkelen, maar tegelijk ook kansen te scheppen voor modern werk met de spitzentechniek als basis. Hij neemt dus grote klassiekers, die nog niet door HNB zijn gedanst, op het repertoire, vraagt huis- en gastchoreografen balletklassiekers te herinterpreteren en nodigt choreografen uit de moderne dans, zoals Sidi Larbi Cherkaoui en Emio Greco, uit om hun diametraal afwijkende dansidioom te laten voeden door zijn door-en-door klassiek geschoolde dansers.

Ten tijde van zijn beroemde voorgangers - Hans van Manen, Rudi van Dantzig en Toer van Schayk - lag de nadruk vooral op vernieuwing, experiment en maatschappelijk geëngageerde dansstukken. Eagling stak veel energie in technisch veeleisende balletklassiekers. Maar Brandsen probeert alle drie de pijlers serieus te stutten met bovendien een glamoureus imago (Viktor & Rolf) en oog voor iedere danser, ongeacht rang of stand.

Logistiek is dat nog een uitdaging, op z'n zachtst gezegd. De repetitietijd en studiocapaciteit moeten in een militair blokkenschema verdeeld over alle projecten, alle dansers en alle choreografen. Maar moderne danschoreografen als Larbi en Greco hebben langer tijd nodig een nieuw stuk te creëren voor dansers op spitzen dan kind-aan-huis-choreografen zoals Hans van Manen en Krzysztof Pastor. En die tijd blijkt er vaak niet te zijn. Brandsen, zeggen collega's, wil zo veel vrijheid geven en zo veel kanten overwegen, dat hij keuzes lang, soms te lang uitstelt. Nieuw werk staat soms praktisch op gespannen voet met het instuderen van (herbewerkingen van) grote balletklassiekers, met technisch uitdagend vuurwerk om topsolisten te behouden, zoals van internationale grootheden als Alexei Ratmansky of Christopher Wheeldon. Programma's als Presents en Dutch Doubles met onverwachte choreografen geven het gezelschap een eigen smoel, maar maken vooralsnog die verrassing niet altijd waar.

Desondanks heeft Brandsen het nieuwe publiek bereikt dat hij zocht - bij grote klassiekers nam het bezoekersaantal zelfs met 40 tot 50 procent toe. Als danser had hij iets te korte benen voor een plek aan de top; als choreograaf is Brandsen een middenmoter, met een showy, bijna feestelijke handtekening. Maar als promoter van Nederlands enige klassieke gezelschap staat hij aan de top.

Viktor en Rolf en het Nationale Ballet. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.