Artistiek leider Pauline Mol van jeugdtheatergroep Artemis presenteert speciaal weekend op Theaterfestival 'Jeugdtheater heeft enorme behoefte aan nieuw repertoire'

Het Theaterfestival in Amsterdam organiseert vanaf vrijdag een Artemis-weekend met voorstellingen, readings en een presentatie van de Schrijverspoort, een kweekvijver voor nieuw schrijftalent....

Van onze medewerkster

Marian Buijs

DEN BOSCH

Het ligt niet erg voor de hand om een schrijfster te vragen artistiek leider te worden van een jeugdtheatergezelschap. Pauline Mol (42) had er nooit aan gedacht. Hoewel ze haar sporen ruimschoots had verdiend in het jeugdtheater, toen ze zes jaar geleden het verzoek kreeg om in Den Bosch een gezelschap op poten te zetten. Achteraf vindt ze de combinatie niet eens zo gek, 'zo'n club maak je ook uit het niets, dat heeft ook te maken met construeren, lijnen uitzetten en intuïtie. Een gezelschap schrijf je.'

Ze besloot rustig te beginnen. 'Als je te snel op een stoel stapt, val je d'r af.' Artemis moest het gezelschap heten en ze kreeg van de subsidiegevers drie jaar de tijd om zich te bewijzen. Zomaar wat acteurs bij elkaar zoeken en die contracteren, daar voelde ze niets voor. 'Als je aan het werk gaat, kristalliseert zich vanzelf een groep mensen uit die zich voor kortere of langere tijd aan een huis wil verbinden. Ik kies vooral mensen die meer willen dan alleen een rol komen spelen of een regie doen.'

Het leverde hechte samenwerkingsverbanden op tussen uiteenlopende acteurs, regisseurs en schrijvers. Jong, net van school, met een enorme drang om dingen te doen en anderen met meer ervaring die wel eens voor kinderen wilden spelen. 'In Paard Parel en Boer Dees stond iemand als Sacco van der Made na vijftig jaar acteurschap voor vijfjarigen, samen met drie heel jonge acteurs. Alle vier moesten ze op hun eigen manier uitvinden hoe ze hun vak konden toesnijden op dat kleuterpubliek. Dat werkt inspirerend, ook voor mij. Tenslotte is het de kunst om telkens opnieuw te ontdekken wat het betekent om voor kinderen te spelen.'

Vorig jaar kreeg Artemis de Hans Snoekprijs, de jaarlijkse prijs voor jeugdtheater en haar stuk Het laatste kind werd bekroond met de Van der Viesprijs, uitgereikt door de Vereniging van Letterkundigen. Het Theaterfestival organiseert vanaf morgen een Artemis-weekend met voorstellingen, readings en een presentatie van de Schrijverspoort, een kweekvijver voor nieuw schrijftalent. Al vijf jaar coacht Pauline Mol bij Artemis beginnende en ervaren auteurs om hun te leren zich te richten op een kinderpubliek.

'Er is in het jeugdtheater een enorme behoefte aan nieuw repertoire. Ik kon wel een gezelschap oprichten, maar wat moesten we spelen?' De vorm van die schrijverswerkplaats verandert voortdurend. 'Vorig seizoen kregen we de behoefte kinderen meer te betrekken bij het maakproces. Ze werden altijd al uitgenodigd bij een try-out om commentaar te geven, maar wij draaiden het om. Kinderen kwamen nu hun verhalen vertellen aan schrijvers die daarop met een scène of een tekst reageerden. Iedere maand hielden we zo'n bijeenkomst. Acteurs lazen scènes voor die waren geïnspireerd door wat kinderen vertelden en de manier waarop ze dat deden. Het waren mooie middagen, iedereen reageerde op elkaar, stelde vragen. Volgend jaar gaan we door, in een andere vorm. Eigenlijk zou ik ook wel eens willen dat kinderen schrijven.'

Ooit begon ze als student bij het Nijmeegse gezelschap Teneeter. Van 'lid van het kollektief' ontwikkelde ze zich tot schrijfster van toneelteksten. Maar soms is ze kinderen wel eens zat. 'Dan heb ik er zo genoeg van door kinderogen te kijken, dat ik denk: laat mij in godsnaam ook een keer wat anders doen. Misschien moet ik er maar eens aan om voor volwassenen te schrijven waarbij ik niet kan terugvallen op wat bekend is. Net zoals onze acteurs af en toe voor een volwassen publiek spelen.'

Intussen blijft ze als schrijfster actief. 'Als dat niet kan, word ik heel ongelukkig.' Maar valt dat te combineren met de praktijk van alledag? 'Moeilijk. Ik wil af en toe van de wereld weg om te schrijven, maar zo'n gezelschap dwingt me erbij te blijven. Natuurlijk laat ik veel aan anderen over, maar ik blijf verantwoordelijk. Ik zou dolgraag schrijven zonder dat het maanden tevoren gepland staat, dat de regisseur al is gekozen voordat het stuk is geschreven, dat de leeftijdsgroep al vaststaat en de voorstelling al is verkocht. Maar die vrijheid moeten we bevechten.'

Haar laatste stuk Vertel, Medea, vertel is een bewerking van de klassieke tragedie van Euripides, verteld vanuit het perspectief van de kinderen. Het werd een schitterende voorstelling, maar het schrijven vond ze een worsteling. 'Die moord aan het slot is de dreun die het stuk aan het publiek uitdeelt. Ik wou die klap zo niet aan kinderen geven en heb alsmaar gezocht naar andere manieren. Wat ik zeker wist was dat die kinderen al dood moesten zijn om vanuit die schemerwereld hun moeder om uitleg te vragen. Bovendien wilde ik de keten van wraakgevoelens doorbreken. Dat lukte alleen door de kinderen alle vragen te laten stellen die de volwassenen vermijden. Die zijn halverwege gestopt, maar die kinderen vragen door en pas als ze het hele verhaal hebben gehoord, kunnen ze dood.'

Nooit is ze bang grote thema's te kiezen. Thema's waarover volwassenen in het bijzijn van kinderen liever zwijgen. Voortdurend stelt ze zichzelf de opgave om kinderen te tonen hoe mensen komen tot geweld, zelfs tot moord. Op een manier die begrip kweekt voor de grillige menselijke geest in een vorm die niet aan een leeftijdsgrens is gebonden. Al schrijft ze voor kinderen en stemt ze haar taalgebruik op hen af, de problematiek spreekt volwassen toeschouwers net zo aan als een kinderpubliek.

Het laatste kind is daar bij uitstek een voorbeeld van. Hoewel er geen volwassene in voorkomt. Vier kinderen zijn onderweg, zonder ouders. Ze belanden aan de rand van een grote stad. Daar komen ze een meisje tegen, Laatste. Die heeft genoeg aan zichzelf, ze zwijgt en de vier anderen krijgen daar de zenuwen van. Hun gedrag ontaardt in een machtsstrijd, die lijkt op die van volwassenen. 'In de kinderwereld leven dezelfde conflicten en dezelfde emoties als bij ons, er worden dezelfde gemene spelletjes gespeeld. Het leek me fantastisch dat die rollen nu eens door wat oudere acteurs worden gelezen, die bovendien nooit voor kinderen hebben gespeeld. Peter Oosthoek regisseert Olga Zuiderhoek, Rik van Uffelen, Jacques Commandeur, Frieda Pittoors en Lettie Oosthoek. Ik ben razend benieuwd.'

Artemis-weekend in het Theaterfestival. De Balie, A'dam 8 t/m 10 september. Zaterdag: Schrijverspoort, 12.00 uur; Reading Het Laatste Kind, 16.00 uur; Vertel, Medea, vertel, 14.00 en 19.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden