Reportage

Artis' laatste wisent is niet meer

De wisent is het grootste Europese landdier. In het wild waren ze er niet meer. Artis ontwikkelde een succesvol fokprogramma, maar neemt zelf afscheid.

Loes Singeling
Wisentkoe Creole in 2012. Beeld Artis
Wisentkoe Creole in 2012.Beeld Artis

'Het voelt wel heel vreemd, zo'n leeg verblijf.' Verzorgster Christina Graven kijkt naar de autobanden waar wisent Kreole haar enorme kop regelmatig speels tegenaan ramde. Negen jaar lang verzorgde Christina de bizonkoe, iedere ochtend maakte ze een praatje met haar. Woensdagochtend is de laatste wisent van Artis op 23-jarige leeftijd overleden.

Kreole's dood luidt het eind in van een tijdperk. Bijna honderd jaar lang werkte Artis mee aan een internationaal fokprogramma voor wisenten die in het wild zijn uitgezet.

In 1921 werd de destijds laatste wilde wisent, het grootste Europese landdier, doodgeschoten in het Poolse wildpark Bialowieza. Anno 2015 zijn er weer duizenden te zien in onder andere Polen, Slowakije, Roemenië en Oekraïne.

Wisentpopulatie opschroeven

'De internationale coördinator vertelde me vanochtend nog dat Artis de beste fokresultaten boekte', zegt Janos Szantho, de algemene curator, trots. De coördinatie van het fokprogramma is nu in handen van een Engelse dierentuin, maar het was Artis dat ooit het initiatief nam.

Aan het begin van de vorige eeuw was er door de jacht en de territoriumdrift van de mens geen wisent meer over in Europa. Bij zijn aantreden in 1929 begon de derde directeur van Artis, Armand Sunier, meteen te bekijken hoe hij de wisentenpopulatie weer kon opschroeven.

Eenvoudig was het niet: uit de 56 exemplaren die nog in Europese wildparken leefden, moesten genetisch gezonde en niet-verwante dieren worden uitgekozen.

Artis had toen één stier, Schaljapin. In 1931 kocht Sunier koe Beatrice van de dierentuin in Berlijn. In een artikel uit 1955 schrijft Sunier: 'Reeds den 12den Juli 1932 schonk Beatrice ons een fraai koekalf, dochter van Schaljapin, dat Artisina gedoopt werd.'

Wisentstier, 1927. Beeld Artis
Wisentstier, 1927.Beeld Artis

Wilde populatie

Ze vormden het begin van een kudde in Artis, maar ook van een wilde wisentenpopulatie.

Samen met een handjevol andere dierentuinen begon Artis de dieren uit te zetten in het wild. Inmiddels is de Europese wisentenpopulatie gegroeid tot zo'n 3500 in totaal, waarvan de helft in wildparken leeft.

Artis zette Kreole's laatste kalf in 2009 uit. Ze kreeg er tien in totaal. 'Een productief dier', grinnikt Szantho. Maar ze was oud en ze leed aan uitgezaaide kanker. 's Ochtends vroeg werd ze geëuthanaseerd.

En nu is het afgelopen met de wisenten in Artis. Overal in Europa worden ze inmiddels gefokt en het gaat goed met de wilde populatie.

'Onze ruimte is beperkt, we staan midden in de stad en wisenten zijn enorme dieren. We moeten keuzes maken in onze collectie. En het is toch mooi dat we niet meer nodig zijn?', zegt Artisdirecteur Haig Balian.

Speciaal

Dat betekent niet dat je in Nederland geen wisent meer kunt zien. In de Kennemerduinen leven ze weer, en ook in Natuurpark Lelystad.

Wilde wisenten wil Balian ze evenwel niet noemen. 'Die dieren komen uit Artis, ze moesten allemaal worden ingeënt.'

Verdrietig is Balian niet om de dood van Kreole. 'We moeten niet sentimenteel zijn, want dat is het niet. Het zijn dieren, en dieren gaan dood.'

Ja, er gaan elke dag dieren dood in Artis, maar Kreole was speciaal, vindt Szantho. Vanuit de personeelskantine keek je zo haar verblijf in. 'Ze was het enige dier dat we elke dag zagen.'

Dat moet Balian toegeven. 'Gisteren heb ik haar nog een aai gegeven, als afscheid', lacht hij. 'Toen haalde ze bijna mijn arm eraf'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden