Arrogantie speelt slimme Gyanendra parten

Koning Gyanendra zag het als zijn plicht de Nepalezen te redden uit de klauwen van incompetente politieke partijen. Maar de bevolking heeft het vertrouwen in de autocratische monarch geheel verloren....

Toen koning Gyanendra (nu 58) op een eliteschool zat in Darjeeling, had hij de grote eer om de bezoekende Jawaharlal Nehru, premier van het net onafhankelijke India, een bloemetje te mogen geven. Maar Gyanendra Shah weigerde. ‘Ik doe het niet’, zou de koninklijke hindoe naar verluidt tegen de schoolmeester hebben gezegd. ‘Want ik ben hoger dan hij.’

Dezelfde arrogantie speelt de autocratische koning parten nu hij zich gesteld ziet tegenover een groeiend aantal demonstranten dat op straat om het einde schreeuwt van de monarchie. Een uitzonderlijk protest tegen een 250 jaar oude koninklijke dynastie, die van oudsher het symbool is van de nationale eenheid en de staatsreligie. De intellectuele elite en jongeren mogen er dan wel al langer niet meer in geloven, de meerderheid van de Nepalezen, en dan vooral de oudere generatie, was volgens een recente enquête nog koningsgezind. Dat maakt het wijdverbreide protest des te opvallender.

Maar Gyanendra heeft sinds het begin van de demonstraties niets gezegd of gedaan dat echt tegemoet komt aan hun frustraties – het gebrek aan democratie, de ‘verdwijningen’ en de beknotting van de persvrijheid in naam van de strijd tegen maoïstische opstandelingen. Ja, er was een Nieuwjaarstoespraak op 14 april waarin de steevast traditioneel geklede koning met geen woord repte over de crisis en weer verkiezingen beloofde. Maar niemand die daar nog in geloofde. En intussen hakken zijn veiligheidsagenten er op los. Dat maakt de Nepalezen woedend.

Gyanendra is de slimste, scherpste en gemeenste van drie koninklijke broers, zeggen zijn critici. Iemand die zijn positie misbruikt om geld te verdienen en die koste wat het kost de macht wil behouden – die hij na 2002 stapsgewijs naar zich toe heeft getrokken met behulp van het leger.

‘Ik heb het gevoel dat het mijn lot is’, verklaarde de koning vorig jaar evenwel lankmoedig in een interview met Time naar aanleiding van zijn machtsovername in februari van dat jaar. Gyanendra had het als zijn plicht gezien de Nepalese bevolking te redden uit de klauwen van incompetente politieke partijen en maoïstische opstandelingen. ‘Ik zal niet proberen mijn verantwoordelijkheid te ontvluchten.’

Gyanendra is een koninklijke hardliner, die als 4-jarige jongen zelf heel even op de troon mocht zitten, en later zijn veel geliefdere broer Birendra adviseerde vooral niet toe te geven aan protesten tegen diens bewind in 1990. Toen Birendra toch instemde met een vervanging van de absolutistische heerschappij door een constitutionele monarchie, was het hommeles tussen de broers.

Na een dramatische gebeurtenis zou de troon in 2001 plotseling open komen te staan voor Gyanendra – die zich tot die tijd bezighield met de nationale natuurbeschermingsorganisatie, zijn vijfsterrenhotel in Kathmandu en zijn theeplantages. In juni van dat jaar doodde zijn neef en kroonprins Diprenda in een woedeaanval tijdens het cocktailuurtje ten paleize acht van zijn koninklijke familieleden, inclusief koning Birendra en zijn vrouw.

Gyanendra verbleef toen in de stad Pokhara, wat leidde tot nooit bevestigde speculaties over bemoeienis van hem met het drama. Algemeen wordt aangenomen dat Diprenda een echtgenote op het oog had waartegen met name zijn moeder bezwaar had.

Hoewel de koningsgezinde Nepalezen in de weken erna openlijk treurden – mannen schoren massaal hun haar af als teken van verdriet en bij tempels werd druk gebeden –, verloor het koningshuis ook veel van haar prestige door Diprenda’s moordlustige woedeaanval, die leek te zijn ingegeven door drugs en drank.

Aanvankelijk was er geen weerstand tegen Gyanendra; zelfs toen hij in 2002 de gekozen regering naar huis toe stuurde, waarbij hij beloofde dat hij wel een einde zou maken aan de maoïstische opstand, waren er sommigen die dat wel zagen zitten. Maar nu de maoïstische opstand succesvoller lijkt dan ooit, en het dodental is opgelopen tot 13 duizend in tien jaar tijd, is die belofte weinig meer waard.

Dan is er ook nog het onappetijtelijke perspectief na Gyanendra: zijn zoon kroonprins Paras, die zo mogelijk nóg onpopulairder is dan hijzelf. Bekenden karakteriseren Paras als een rokkenjagende en schietgrage woesteling. Naar wordt aangenomen was hij betrokken bij de fatale aanrijding van een populaire zanger, en andere verkeersincidenten. Niet bepaald een incarnatie van hindoegod Vishnu – zoals Nepalezen hun koningen van oudsher beschouwen.

Zou Gyanendra dezer dagen nog wel eens terugdenken aan dat bezoek van Nehru?

Algemeen wordt aangenomen dat hij zijn totale machtsovername vorig jaar speciaal had afgestemd op het bezoek van de Indiase premier Manmohan Singh. Maar die paste wijselijk meteen zijn reisschema aan. Internationaal`raakt Gyanendra steeds meer geïsoleerd, en de enige Indiase hand die hij nu schudt is die van bemiddelaar Karan Singh.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden