Column

Arnon Grunberg: 'Officieel komt eerst de kunst, en dan de borrel'

Bij het kijken naar bovenstaand schilderij van De Baen merken wij dat het verlangen naar genot nauw samenhangt met het verlangen naar geweld, schrijft schrijver en dagelijks columnist voor de Volkskrant Arnon Grunberg.

Jan de Baen: De lijken van de gebroeders de Witt, opgehangen op het Groene Zoodje aan de Vijverberg te Den Haag, 1672, olieverf op doek, 69,5cm × 56cm.Beeld Rijksmuseum

Lang hebben sommige mensen gedacht dat als de verschrikking (de horror) maar levendig genoeg werd afgebeeld de meeste mensen de krankzinnigheid en wreedheid van oorlog wel zouden inzien, schrijft Susan Sontag in haar beroemde essay Regarding the Pain of Others.
Inmiddels weten wij dat de afbeelding van de verschrikking veelal naar meer smaakt.

De huiver die het schilderij van Jan de Baen bij ons oproept, het feit dat we de gebroeders De Witt zien hangen als twee schapen of varkens die moeten uitbloeden alvorens ze gereed worden gemaakt voor consumptie is de sensatie van het sublieme.

We kunnen het vervolgens over de stijl en de techniek van De Baen hebben, zijn kleurgebruik, zijn penseelvoering, maar afgezien van het feit dat ik mij daartoe niet bevoegd acht, is de nadruk op de technische aspecten van de kunst in de regel een strategie om wat verontrustend is aan kunst te camoufleren.

Officieel komt eerst de kunst, en dan de borrel. Zoals iedereen echter weet, gaat het om de borrel. Dat is de strategie van de diplomaat, de politicus, de zakenman en de Koninklijke Hoogheid.

Cultuur, zou je grofweg kunnen stellen, houdt zich bezig met het distribueren van genot en het reguleren van geweld. Cultuur is een poging die twee grote en onbedwingbare menselijke verlangens op zo'n manier vorm te geven dat het werkelijke bloedbad de uitzondering blijft.

Veel denkers door de eeuwen heen hebben erop gewezen dat het erop aan komt deze verlangens te bedwingen. Hoeveel genot en noodzakelijk geweld ons precies waren toegestaan, de methoden, en de instituties die ons daarbij behulpzaam moesten zijn, daarover liepen de meningen uiteen.

Bij het kijken naar het schilderij van De Baen merken wij dat het verlangen naar genot nauw samenhangt met het verlangen naar geweld.

Iets in ons wil opengesneden zien wat niet mag worden opengesneden.

Arnon Grunberg is schrijver en schrijft elke dag een Voetnoot op de voorpagina van de Volkskrant.

Veel meer over de aanstaande heropening van het Rijksmuseum in de speciale editie van V bij de Volkskrant van vandaag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden