Arnhemse politiek wordt gekenmerkt door intimidatie en beledigingen. Wat is er aan de hand?

In de Arnhemse politiek heerst een 'negatieve bestuurscultuur'. Die wordt gekenmerkt door grof taalgebruik, intimidatie, schofferend gedrag en beledigingen. Dat berokkent schade aan het bestuur en ondermijnt het vertrouwen in de politiek.

'De raad moet met dit rapport het initiatief terugpakken en eerst een eigen standpunt bepalen voordat ze met het college gaan praten.' Beeld Joost van den Broek.
'De raad moet met dit rapport het initiatief terugpakken en eerst een eigen standpunt bepalen voordat ze met het college gaan praten.'Beeld Joost van den Broek.

Dat is de conclusie van een onderzoek naar de bestuurlijke perikelen in Arnhem dat in één bestuursperiode twee collegebreuken meemaakte. Vier wethouders traden af. De man die leiding gaf aan het onderzoek is Paul Frissen, bestuursvoorzitter van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) en hoogleraar in Tilburg. Hij presenteerde zijn onderzoek woensdagavond.

Bent u geschrokken van wat u in Arnhem tegenkwam?
'Dat niet echt. Wat in Arnhem aan de hand is, zie je op meer plekken gebeuren. Politiek draait altijd om macht en conflict. In de Tweede Kamer wordt ook stevig gedebatteerd. Maar het wordt nooit persoonlijk. Dat is in Arnhem wel het geval.'

Er wordt geschreeuwd en zelfs een opgestoken middelvinger getoond.
'Dat hoort natuurlijk niet. En al helemaal niet in de politiek. Dat is niet professioneel. Burgers hebben daar een hekel aan. Als bestuurders van burgers normconform gedrag eisen, moeten ze zelf het goede voorbeeld geven. Macht schept ook verplichtingen.'

'Arnhem heeft een geschiedenis op dit gebied. Ik was zelf in de jaren zeventig politiek actief binnen de PvdA in Nijmegen. We keken met verwondering naar de Arnhemse afdeling. Daar ging het er echt nog veel grover aan toe dan nu. Als een stad eenmaal zo'n reputatie heeft, gaat men zich kennelijk daarnaar gedragen. Overigens heb ik ook onderzoek gedaan naar Roermond onder wethouder Jos van Reij. Dat was echt onvergelijkbaar.'

In Arnhem is sprake van een 'Arnhemsyndroom': grote plannen die niet uitkomen.
'Klopt. Dat heeft ervoor gezorgd dat men zegt: dat gaan we nu eens aanpakken. Bestuurders beschouwen de stad als een project. Daarvan zie je ook de resultaten in de stad en dat wordt gewaardeerd. Maar het leidt ook tot een cultuur van doorpakken en doorduwen. Arnhem kent twee dominante partijen in de gemeenteraad: de SP en D66. Die hebben ook nog eens twee sterke wethouders. De een wordt getypeerd als een straatvechter, de ander is heel intelligent, maar wil altijd gelijk hebben. Van hen wordt gezegd dat ze autistisch gedrag vertonen. Dat is een term die we vaak hebben gehoord.'

In Arnhem is sprake van een wethouderscultuur, schrijft u.
'Ook dat is iets wat je vaker ziet in gemeentebesturen, vooral in grote steden. Wat dat betreft is Arnhem buitengewoon gewoon. Wethouders hebben een enorme kennisvoorsprong, het zijn fulltime bestuurders. De leden van de gemeenteraad zijn vrijwilliger die hun raadswerk erbij doen. Dan zie je dat de raad niet in staat is tegenmacht te ontwikkelen. De raad neemt geen eigen initiatieven en beperkt zich tot een controlerende rol. Dat leidt vaak tot incidentenpolitiek.'

En de burgemeester heeft niks te vertellen?
'In een wethouderscultuur heeft de burgemeester geen inhoudelijke portefeuille, hij is alleen belast met het handhaven van de openbare orde. Wethouder zien de burgemeester slechts als een lintenknipper. Maar dat is ook afhankelijk van de persoon. In mijn tijd was Ien Dales burgemeester van Nijmegen. Die was echt de baas.'

U presenteerde uw onderzoek met een foto van gorilla Bokito op de achtergrond. Dat was symbolisch bedoeld?
'Ik heb het zelf aan den lijve ervaren. Toen ik mijn onderzoek begon, werd gezegd dat ik de wethouders kon spreken op hun kamer. Geen sprake van, zei ik. Ik kom niet naar hun toe, zij komen maar naar mij. Dat soort Bokitogedrag kun je ook terugkaatsen.'

Wat moet er nu gebeuren in Arnhem?
'De raad moet met dit rapport het initiatief terugpakken en eerst een eigen standpunt bepalen voordat ze met het college gaan praten. Ons rapport geeft de nieuwe burgemeester Ahmed Marcouch ook de ruimte. Wat ons betreft moet hij die ten volle pakken.'

Ahmed Marcouch over de bestuurscultuur in Arnhem

In de politiek kan het er af en toe best scherp aan toegaan, zegt Ahmed Marcouch, de pas benoemde burgemeester van Arnhem. Dat mag. 'Maar je moet altijd debatteren op de inhoud, niet op de persoon. Dat is ook een verantwoordelijkheid van politici zelf.'

Wat dacht u toen u de bevindingen van het onderzoek over de Arnhemse bestuurscultuur hoorde? Waar ben ik nou in terechtgekomen?
'Veel van de observaties die in het rapport staan kom je elders in het land ook tegen. In de Tweede Kamer heb ik ook wel het een en ander meegemaakt. Maar ik ben niet van de school die dat heel gewoon vindt. Het is belangrijk dat wij elkaar daarop corrigeren. Dit rapport geeft daar alle aanleiding toe.'

Heeft u zelf al iets gemerkt van de ruwe omgangsvormen op het Arnhemse stadhuis?
'Dit rapport gaat over de afgelopen jaren. Ik zie vooral hele welwillende bestuurders die iets voor de stad willen bereiken en zich inzetten voor de goede zaak. Dan kan het zijn dat je de omgangsvormen wel eens veronachtzaamd. Maar de norm moet zijn: zo doen we het niet. Je moet altijd respect hebben voor elkaars meningen en voor minderheidsstandpunten. Dat gaat niet altijd vanzelf.'

In het onderzoek wordt de aanbeveling gedaan dat de burgemeester zijn rol als hoofd van de gemeente weer moet oppakken. De vorige deed dat niet. Hoe gaat u dat doen?
'Ik zal daarin de rol spelen die ik moet spelen. Ik sta als burgemeester boven de partijen. Ik ben niet van dat bazige. We moeten het met zijn allen samen doen. Want uiteindelijk gaat het maar om één ding: dat het goed gaat met Arnhem en de Arnhemmers. Alles wat dat in de weg staat moeten we elimineren.'

Wat doet u als voorzitter van de gemeenteraad als iemand zijn middelvinger opsteekt?
'Ik heb als politieagent genoeg boetes uitgeschreven voor opgestoken middelvingers. Als burgemeester kan ik dat niet doen. Maar een opgestoken middelvinger is een belediging. Dat is echt onacceptabel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden