Arnhems blondje stáát

In Arnhem is van zandkleurig beton een gebouw voor de kunsten ontworpen. De brede eikenhouten trappartij
kan een levendige culturele dorpsstraat worden.

architectuur


Rozet, 2009-2013


(Kortestraat 16, Arnhem) Architect: Neutelings Riedijk architecten Opdrachtgever: Gemeente Arnhem


Weinig architecten kunnen details laten spreken als Jan Willem Neutelings en Michiel Riedijk. In Hilversum vertelden ze het verhaal van het Instituut voor Beeld en Geluid met handgemaakte, bontgekleurde glaspanelen met daarop afbeeldingen van film- en televisiescènes. Hun Museum aan de Stroom (MAS) kreeg drieduizend 'Antwerpse' handjes van aluminium op zijn rode stenen gevels. En nu hebben ze in Arnhem een zogeheten Penrose-diagram (een door de Britse natuurkundige Roger Penrose bedacht figuur), in zandkleurig beton gegoten: een ornament zo krachtig dat het gebouw waarvoor het is gemaakt er zelfs naar is vernoemd: Rozet.


Gelukkig maar, want Rozet klinkt heel wat beter dan Kenniscluster, de naam die aanvankelijk werd gebruikt om het nieuwe huis voor de bibliotheek, kunstbedrijf, kunstuitleen, Volksuniversiteit en het Historisch Museum Arnhem te duiden. Op 1 september gaan de deuren open. De reden dat de instellingen bij elkaar zijn gebracht in een pand? Ordinaire bezuinigingen, zoals in zo veel steden en dorpen. Toch zag men in Arnhem de nieuwbouw ook als een mooie kans. Neutelings Riedijk werd gevraagd een ontwerp te maken rond een 'dorpsplein' waaraan de verschillende organisaties hun voordeur zouden krijgen. Een ruimte die zou uitnodigen tot samenwerking, wat de instellingen meer kans op overleven geeft.


Het plein werd een straat, omdat de beschikbare grond nu eenmaal een langgerekte lap was. Al dekt 'dorpsstraat' ook de lading niet helemaal: de ruimte die de entree vormt van Rozet heeft de allure van het Piazza di Spagna in Rome. De 'Arnhemse trappen' zou je de brede eikenhouten trappartij kunnen noemen, die zich over het 90 meter lange gebouw uitstrekt, vervolgens 180 graden draait en zijn weg vervolgt helemaal tot aan het auditorium-met-dakterras bovenin, met uitzicht op de Grote Kerk. De associatie komt niet alleen op omdat de trappartij zo monumentaal is, wat nog eens wordt aangezet door het spel dat de architecten met het perspectief spelen. Je denkt ook aan Italiaanse pleinen vanwege de levendigheid die de ruimte ongetwijfeld zal genereren.


Over een tijdje, zo verwachten de architecten, zullen de lijsten, vitrines, lichtbakken en lichtkranten in de 'galerij' die ze langs de trap ontwierpen, zijn gevuld met houtskoolschetsen, filmpjes van voorstellingen en aankondigingen van exposities. Op de dubbelhoge traptreden zullen studenten rondhangen, op de balkons bibliotheekbezoekers met een boek en een kop koffie. 's Avonds zijn achter de glazen gevel borrelende bezoekers zichtbaar. De tweede 100 meter van de trap zal zo nu en dan in een college- of een concertzaal veranderen en, wie weet, wordt er nog eens een modeshow op deze 'catwalk' gehouden.


Dat de verkeersruimte, net als in het MAS, dé kwaliteit van dit gebouw is, betekent niet dat de overige ruimten er bekaaid van af zijn gekomen. Neem de bibliotheek met zijn op maat gemaakte, in de gevel geïntegreerde boekenkasten. Of het auditorium met zijn gecapitonneerde leren banken. Zelfs de gangen met hun betonnen wanden zijn dankzij de houtprint die de bekisting heeft achtergelaten bijzonder.


Voor Arnhem heeft Rozet een speciale betekenis: het is het eerste gebouw binnen de transformatie van het Rijnbooggebied. Een 'lastige' en lelijke buurt, op het breukvlak van het historische centrum en het naoorlogse deel van de stad. De bedoeling is dat het uiteindelijk een aantrekkelijke verbindingsroute wordt tussen het station, de Rijn en het Kerkplein. Neutelings Riedijk heeft met zijn gebouw een eerste aanzet gegeven voor die route. Overhoeks gezien vormt de gevel, opgebouwd uit verticale betonelementen, een dichte stedelijke wand, die je op een vanzelfsprekende manier door de Oude Oeverstraat begeleidt. Tegelijkertijd hebben de ontwerpers met de filigrane gevel weten te voorkomen dat het gebouw daadwerkelijk gesloten is. Wanneer je er recht voor staat, blijkt dat de façade voor zeker de helft uit glas bestaat en heb je zicht op het bruisende leven binnen.


De architecten hebben ook geprobeerd een verbinding te creëren tussen de zeer diverse architectuurstijlen in de directe omgeving. Aan de ene kant staat een plompe witte modernistische doos, aan de andere kant staan donkerbruine panden van baksteen. Rozet bemiddelt tussen die twee werelden: het robuuste, rechte en hoekige volume is modern, terwijl het reliëf van de betonnen geveldelen en de zandkleur - de architecten noemen het 'Arnhems blond' - de taal spreken van de binnenstad.


Jan Willem Neutelings heeft, nog voor de huidige economische crisis, eens gezegd dat architecten zich meer zouden moeten bezighouden met de kwaliteit van de alledaagse ruimte. Dat leverde hem toen de nodige hoon op; Neutelings Riedijk bouwt immers vrijwel uitsluitend belangrijke publieke gebouwen die je eerder zou scharen onder de noemer icoon. Maar hier laat het bureau andermaal zien dat het wel degelijk allebei kan: Rozet staat als een huis, terwijl het zich moeiteloos voegt in de stad.


Cultuurtempels als core business

Een theater bouwen, of een museum. Voor veel architecten is het een ultiem, doch onbereikbaar ideaal. Voor Neutelings Riedijk, dat in de jaren negentig bekend werd met projecten als het Minnaaertgebouw op de Uithof in Utrecht en woongebouwen de Sfinxen in Huizen, is het inmiddels core business. Momenteel werkt het bureau aan maar liefst acht nieuwe cultuurtempels. Drie daarvan komen in Nederland: het omstreden Spuiforum Den Haag, het (even omstreden) Stadhuis in Deventer en het nagenoeg voltooide Eemhuis in Amersfoort. In de Amerikaanse stad Cincinnati gaan de architecten een museum bouwen, net als in Brussel, Moskou en Narbonne. In de Sloveense hoofdstad Ljubljana begint in 2015 de bouw van een concertgebouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden