Arnhem krijgt litteken niet weg

De bouwers van het Arnhemse Rijnboogproject zijn afgehaakt. Al jaren wordt er over het enorme renovatieplan getwist. Het gebied blijft intussen een sjofele rafelrand van de stad.

ARNHEM - Arnhem is terug bij af. De stedenbouwkundige oorlogswond die de stad opliep bij de Slag om Arnhem, wordt voorlopig niet aangepakt. Na twaalf jaar voorbereiding is afgelopen week het bouwconsortium dat het belangrijkste deel van het zogeheten Rijnboogproject zou bouwen afgehaakt. De gemeente vraagt te veel voor de grond, vinden MAB en Bouwinvest.


De dag nadat wethouder Gerrie Elfrink (SP) de gemeenteraad over het echec heeft geïnformeerd, probeert hij de plannen alweer te verkopen. 'Erg jammer, maar dit geeft ons de mogelijkheid de markt opnieuw te verkennen. Natuurlijk is er een vastgoedcrisis, maar we hebben wel een prachtige plek in de aanbieding: precies tussen het winkelhart in de historische binnenstad en de prachtige Rijnkade.'


Op de hoek van de Weerdjesstraat en de Nieuwstraat lijkt die toekomst ver weg. Hier waan je je in een sjofele rafelrand van de stad. Alleen frietkraam Snackattack wekt de indruk dat hier tussen flats en voortrazende auto's ook mensen welkom zijn. Een winderige steeg met garageboxen en afvalcontainers heeft de straatnaam Paradijs, niet ver van de Helstraat trouwens.


Toen de Tweede Wereldoorlog was afgelopen, besloot Arnhem haast te maken met de toekomst. Na het opruimen van de puinhopen in de zuidelijke binnenstad werd het oude stratenpatroon met stegen en straatjes die richting Rijn liepen, verlaten. 'Men koos voor de 'autotoerist'', zegt Elfrink. 'Die moest in Arnhem onbelemmerd kunnen rondrijden en parkeren. Vanaf het Kerkplein is het nu een tochtgat; daar houdt de wereld op. Het Rijnbooggebied is een barrière tussen winkelhart en rivier.'


Blikvangers

Wethouder Elferink staat een aantrekkelijk woongebied voor ogen. Niet alleen flats met sociale woningbouw, maar ook eengezinswoningen met een tuintje in de vrije sector, winkels, appartementen en een paar trekkers. Het Kenniscluster is al in aanbouw, het nieuwe onderkomen van de openbare bibliotheek en de volksuniversiteit. De blikvanger wordt het Kunstencluster: een gezamenlijk onderkomen voor het museum voor moderne kunst, de schouwburg en het filmtheater.


'Geen enkele Arnhemmer bestrijdt dat er wat moet gebeuren', zegt historicus Bob Roelofs, tevens oud-fractieleider van D66 in de gemeenteraad, regisseur van stadsdebatten en kritisch volger van de Rijnboogplannen. 'Maar zo'n enorm project is te ambitieus voor een stad van 150 duizend inwoners, en met te grote financiële risico's.'


Voorstellen en ideeën om het grauwe litteken in de stad weg te poetsen, wisselen elkaar al decennia af. Twaalf jaar geleden leidde de discussie tot het Rijnboogplan, met een geplande investering van 1 miljard euro veruit de grootste facelift ooit voor Arnhem. Ruim 30 miljoen, schat Roelofs, is de stad al kwijt aan de plannenmakerij.


Het Rijnboogplan kreeg landelijke bekendheid toen de Spaanse architect De Solà-Morales tekende voor een inrichtingsschets met een omstreden, nieuw aan te leggen haven. Een referendum waarin de bevolking alleen de keus kreeg tussen drie inrichtingsvarianten werd een blamage. Ondanks een budget van 1,2 miljoen euro voor publiciteit, bleef 90 procent van de Arnhemmers uit onvrede thuis.


In 2010 gaf Roelofs de sierhaven het laatste zetje. Met zes andere oud-fractieleiders, uit alle kleuren van het politieke spectrum, begon hij de website arnhemwilgeenhaven.nl. 'Binnen twee weken kwamen er zesduizend steunbetuigingen; we kanaliseerden de onvrede. De SP, tegenstander van de haven, ging in Arnhem bij de raadsverkiezingen vooruit. De PvdA, voorstander, werd bijna gehalveerd. Mede daardoor kwam er een college van VVD, SP, D66 en GroenLinks. Exit haven.'


'De afgelopen jaren is er flink geschrapt in Rijnboog. Het plan is tot meer normale proporties teruggebracht', zegt wethouder Elfrink. 'We zitten allang niet meer op een bedrag van 1 miljard, maar op een totaal van 400 miljoen aan investeringen, zowel van de gemeente als de marktpartijen.'


Hoewel de gemeente het grootste deel van het plangebied nu in bezit heeft, zijn de jaarlijkse lasten 'niet dramatisch', meent Elfrink. 'Daar staan bovendien huurinkomsten tegenover. Ik kan me domweg niet voorstellen dat we alle onroerendgoedaankopen moeten afschrijven; vroeger of later verdienen we die terug, al moeten we waarschijnlijk kleinere stapjes zetten. Het is net Vitesse. Het ene jaar wanhoop je als supporter; het volgende jaar doen ze mee in de top. Vergeet niet: nog altijd zijn de Arnhemmers enthousiast over Rijnboog. De trappen die we willen maken naar de Rijnkade, het bovengronds halen van de Jansbeek, de terugkeer van het historische stratenpatroon; voor dit plan bestaat veel draagvlak.'


Toch lijkt ook dat af te kalven. Het Kunstencluster ligt onder vuur. Roelofs heeft met steun van zijn andere oud-fractieleiders via de website arnhemwilookgeenkunstencluster.nl de pijlen nu op dit nieuwe doelwit gericht. Ook de gemeenteraad beraadt zich nog dit jaar over de kunstenfusie in Rijnboog. Bovendien wordt bij de provincie getwijfeld aan de toegezegde 11 miljoen euro voor het gebouw.


'We maken ons zorgen over de prognoses van bezoekersaantallen', vertelt Roelofs . 'Het museum voor moderne kunst en de schouwburg zouden ongeveer de helft meer bezoekers trekken. Dat lijkt ons erg speculatief, zeker in deze tijd', aldus Roelofs. 'Daar komt bij dat het museum en de schouwburg allebei al op een prachtige locatie zijn gevestigd. Hoe mooi wil je het hebben? '


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden