Reportage Randstad-Oost

Arnhem en Nijmegen willen van alles maar (nog) geen Randstad-Oost

Zicht op Nijmegen vanuit tussenruimte Arnhem . Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Zullen Arnhem en Nijmegen ooit samen één (rand-)stad kunnen worden? Het zou logisch zijn, zegt een planoloog, maar twee steden en twee humeuren, een groengebied, en slechte ervaringen staan (voorlopig?) in de weg.

In de berm van de A15, aan de noordgrens van Nijmegen, zijn bij helder weer de kantoortorens van Arnhem-Zuid al te zien. Aan de andere kant van de einder, vanaf het zuidelijkste puntje van Arnhem, draaien aan de horizon de wieken van de windmolens die de grens van Nijmegen markeren. Geen wonder: de afstand tussen deze twee punten is hemelsbreed nog geen zes kilometer.

Arnhem en Nijmegen zijn de laatste decennia naar elkaar toe gegroeid. Arnhem breidde uit naar het zuiden, Nijmegen naar het noorden. Nog even, en ze raken elkaar. Is het dan gek om te veronderstellen dat de twee steden uiteindelijk met elkaar zullen samensmelten tot een grote metropool Oost: Nijmhem of Arnegen?

Het is een prikkelende, zelfs licht provocerende gedachte. Maar waarom niet?, zegt Willem Hombring, voormalig planoloog in dienst van de provincie Gelderland. ‘Het lijkt mij een goed idee.’

Net als overal spelen ook in de regio Arnhem-Nijmegen complexe discussies over natuur, mobiliteit, energietransitie, wonen. Dat zijn thema’s die de gemeentegrenzen overschrijden, zegt Hombrink. ‘Hoe ga je om met weidewinkels, waar zet je logistieke centra, wat doe je met zonneparken? Dat vraagt om centrale regie. Nu zijn gemeentes vooral met hun eigen dingetjes bezig.’

De discussie over een metropool Arnhem-Nijmegen is nieuw leven ingeblazen door dreigende woningtekorten in Oost-Nederland. Door overloop vanuit de Randstad moeten in dit deel van het land de komende vijf jaar 75 duizend nieuwe woningen worden bijgebouwd, stellen de provincies Gelderland en Overijssel.

Vooral in Arnhem en Nijmegen is de nood hoog: Nijmegen komt dit jaar al zevenduizend huizen tekort, Arnhem vijfduizend. De afgelopen jaren hebben de twee grootste Gelderse steden met samen 335 duizend inwoners vooral gebouwd in het gebied dat tussen hen in ligt. Gaat dat door, dan is het onvermijdelijk dat ze op den duur tegen elkaar aan botsen.

Niet als hij het kan voorkomen, zegt de Nijmeegse GroenLinks wethouder Noël Vergunst. De steden hebben met elkaar afgesproken dat Park Lingezegen, het groene gebied tussen Arnhem en Nijmegen, behouden moet blijven, benadrukt Vergunst. ‘We willen juist niet dat de steden tegen elkaar aan groeien.’ Laat staan dat er gedachten leven over een fusie.

Zijn Arnhemse collega Ronald Paping gaat regelmatig op de fiets van Arnhem naar Nijmegen. ‘Dat is goed te doen.’ Maar een fusie is niet aan de orde, zegt hij. ‘Dan zijn we weer tien jaar daar mee bezig. Dat is niet productief.’ Ook de provincie Gelderland ziet er geen brood in. ‘Die kant willen we niet op’, zegt gedeputeerde Jan Markink gedecideerd.

Logisch, reageert oud-planoloog Hombrink. ‘Politiek is het zelfmoord om over fusie te praten.’ Maar het idee is niet nieuw, benadrukt hij. Al in de jaren negentig van de vorige eeuw hing in zijn kantoor een kaart waarop werd voorspeld dat het hele gebied van Duiven tot Beuningen zou samenklonteren tot een S-vormige conglomeratie van meer dan een half miljoen inwoners.

Ruimtelijk gesproken is dat inmiddels gebeurd. ‘Eigenlijk had je toen al een sprong moeten maken naar een Randstad-Oost’, zegt Hombrink. Binnenskamers – ‘Met de deur dicht’ – werd daar volgens hem wel over gefilosofeerd. ‘Maar politiek is dat idee nooit omhelsd.’

Arnhem en Nijmegen zijn steden met verschillende humeuren. Arnhem, de ‘zuidelijkste stad van het noorden’, is de stad van bestuur, mode en kunst, rechtspraak en Vitesse. Nijmegen, ‘de noordelijkste stad van het zuiden’, is het Havana aan de Waal, met zijn universiteit en NEC. Dat boterde niet altijd.

Maar de laatste tijd zijn de verhoudingen juist weer goed, zegt de Nijmeegse wethouder Vergunst. De twee steden hebben elkaar gevonden in de Stadsregio Arnhem-Nijmegen, een nieuw samenwerkingsverband van achttien gemeenten.

Het is de verre opvolger van het Knooppunt Arnhem-Nijmegen (KAN), dat vorige eeuw ter ziele ging. ‘In het verleden is het misschien weleens anders geweest’, beaamt zijn Arnhemse tegenvoeter Paping. ‘Maar we werken nu heel goed samen.’

Zicht op Arnhem vanuit de tussenruimte tussen Arnhem en Nijmegen Beeld Marcel van den Bergh

Bij een stedenfusie zou de gemeente Overbetuwe (50 duizend inwoners) die tussen Arnhem en Nijmegen in ligt, onvermijdelijk worden opgeslokt. Over zijn lijk, zegt wethouder Wijnte Hol. ‘Wij laten ons niet annexeren.’

De aanname dat schaalvergroting leidt tot beter bestuur is achterhaald, meent Hol. ‘Wij krijgen als kleinere gemeente bestuurlijk juist hele goede rapportcijfers van de provincie. Wij zorgen voor balans tussen de twee steden.’

Arnhem en Nijmegen zijn het kloppend hart van de Gelderse economie, zegt provinciaal gedeputeerde Markink. De metropoolgedachte leeft volgens hem wel. ‘Maar meer in de vorm van samenwerking. Je ziet dat de twee steden de laatste jaren nader tot elkaar komen, ze gunnen elkaar wat. Waarom zou je dan tijd en energie steken in een stedenfusie?’

Nederland heeft geen goede ervaringen met stedenfusies. De poging om Enschede en Hengelo (met Borne) samen te smeden tot Dubbelstad Twente eindigde eind vorige eeuw in een faliekante mislukking. Daar komt bij: de Vinex-achtige uitbreiding van steden in het buitengebied ligt achter ons, betoogt Zef Hemel, hoogleraar planologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Steden staan nu vooral voor de taak om hun centra te versterken door binnenstedelijke locaties te ontwikkelen voor woningbouw. ‘Inbreiden’, is het sleutelwoord. ‘Niet verder de weilanden in.’ Die taak kunnen steden als Arnhem en Nijmegen beter afzonderlijk van elkaar invullen, aldus Hemel. ‘De noodzaak voor een fusie zie ik niet.’

De tijd zal het leren, zegt Hombrink. Goede kans dat het in de toekomst vanzelf gebeurt. ‘Misschien moeten we gewoon even wachten.’

Kaartje van de uitbreiding van Arnhem en Nijmegen vanaf 1978. Beeld topotijdreis.nl

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Arnhem en Nijmegen samen 235 duizend inwoners hebben, dat klopt niet, ze hebben samen 335 duizend inwoners.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden