Reportage

Armoedeglossy Quiet 500 moet miljonairs in beweging krijgen: ontferm je over iemand in armoede

In oktober viel bij alle gefortuneerden uit de Quote 500 weer de Quiet 500 op de deurmat, een glossy over armoede. De eerste oplage uit 2013 leidde tot de oprichting van een deelplatform waar diensten van lokale ondernemers worden weggegeven aan mensen in armoede.

Marieke de Ruiter
Miriam Kuijpers krijgt een lunch aangeboden in restaurant Het Viswijf in Den Bosch.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Miriam Kuijpers krijgt een lunch aangeboden in restaurant Het Viswijf in Den Bosch.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Dat Miriam Kuijpers (52) in haar leven behoorlijk wat te verwerken heeft gehad, is af te lezen aan de tatoeages op haar polsen. Links de initialen van haar overleden man, rechts de crematiedatum van haar zus. Op 1 juli kwam daar nog een verlies bovenop: dat van haar zoveelste flexcontract. Sindsdien leeft de Bossche van een uitkering van 899 euro en 22 cent. En toch zit ze vandaag bij restaurant Het Viswijf handenwrijvend boven een proeverij waar ze tien dagen van zou kunnen eten.

Kuijpers is een van de 25 duizend leden van de zogeheten ‘Quiet Communities’, lokale gemeenschappen die mensen in armoede (van hen zijn er één miljoen in Nederland) uit hun isolement moeten halen. Via een digitaal deelplatform kunnen minder vermogenden vouchers krijgen voor diensten van ondernemers uit de buurt, zoals knipbeurten, theatervoorstellingen of een restaurantbezoek. Het gaat op basis van vertrouwen: iedereen die zich ‘arm’ voelt, mag zich aanmelden.

In 2013: twee reacties

Het begon in 2012, met een idee van armoede-expert Ralf Embrechts en schrijver Anton Dautzenberg. Het was het hoogtepunt van de kredietcrisis en in de Tilburgse achterstandswijk waar beiden actief waren, zagen ze steeds vaker buurtgenoten die bij de kassa van de super de helft van hun winkelmandje weer terug moesten leggen.

‘Het was ons duidelijk dat de overheid geen oplossing ging bieden’, zegt Embrechts. ‘Sterker, in armoede is de overheid juist de eerste schuldeiser, daarna komen pas de Wehkamp en het energiebedrijf.’ Dus keken ze naar de rijken. De mensen die dankzij creativiteit en ondernemerszin miljoenen hadden vergaard. Dat deden ze met de Quiet 500, een glossy over armoede waarvan dinsdag een nieuwe editie verschijnt. Ze lieten hem bezorgen bij alle miljonairs van de Quote 500. Twee reageerden.

Een van hen is vastgoedmagnaat Harry Hilders, de nummer 36 van de Quote 500 met een geschat vermogen van een miljard. Dat deed hij niet meteen, vertelt hij. Er gingen enkele weken van ‘meningsvorming’ aan vooraf waarin hij af en toe door de glossy bladerde en zich verbaasde dat zo veel mensen van zo weinig moeten rondkomen. Uiteindelijk besloot hij: ‘Het is een verantwoordelijkheid voor iemand die geluk heeft gehad om mensen te helpen die pech hebben gehad.’

Dus maakte hij een afspraak met Embrechts waarop ook miljonair Dirk Lips verscheen. Hun geld (Hilders wil niet zeggen hoeveel) en denkvermogen leidde uiteindelijk tot de oprichting van de eerste Quiet Community in Tilburg. Vijf jaar later zijn er elf gemeenschappen waar mensen in armoede kunnen samenkomen en gebruik kunnen maken van de diensten die 1.500 ondernemers gratis aanbieden. Zoals die van restaurant Het Viswijf, waar Miriam Kuijpers vandaag van haar cola nipt alsof het Dom Perignon is. ‘Dit is al pure luxe’, glimlacht ze. ‘Ik heb thuis alleen maar alle varianten op water.’

Water tot de lippen

De Quiet Communities moeten armoede verzachten en de mensen die erin leven sterken. ‘Als je arm bent dan zit je in een sociaal isolement: je kunt je verjaardag niet vieren dus durf je ook niet naar die van anderen’, zegt Embrechts. ‘Met zoiets als een lekkere lunch laten we het spreekwoordelijke water, dat vaak tot de lippen staat, even zakken. Daardoor voelen mensen weer dat ze meetellen en durven ze misschien ook dat sollicitatiegesprek weer aan.’

Maar Embrechts is ook realistisch: zijn project zal armoede niet oplossen. Zoals waarschijnlijk geen enkel goed doel, hoe goedbedoeld ook, de kloof tussen arm en rijk echt zal dichten. De afgelopen jaren is er juist steeds meer kritiek op filantropie door de superrijken: het zou een manier zijn om ongelijkheid te legitimeren en hun schuldgevoel af te kopen.

Volgens die critici is er maar één structurele oplossing om ongelijkheid te verkleinen: hogere vermogensbelasting. Millionaires for Humanity, een internationale club miljonairs, riep overheden tijdens de coronacrisis al op hen zwaarder te belasten. ‘De rijkste 1 procent van de wereld bezit volgens Oeso-cijfers 200 biljoen dollar,’ betoogde oprichter Djaffar Shalchi in de Volkskrant. ‘Als je daar 1 procent belasting over heft, heb je 2 biljoen dollar. Genoeg om alle zeventien ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties voor 2030 te financieren.’

Vooralsnog vindt die boodschap weinig gehoor bij de rijken. Er sloten zich er honderd bij de oproep aan, terwijl alleen Nederland al 223 duizend miljonairshuishoudens telt (die volgens onderzoek van de Universiteit Maastricht overigens gemiddeld 8.000 euro per jaar aan goede doelen geven). Ook in de politiek zijn niet alle partijen enthousiast. Waar PvdA, GroenLinks en D66 voorstander zijn van een zwaardere belasting op vermogen, beargumenteerde VVD-leider Mark Rutte vorig jaar januari nog dat miljonairs wel genoeg belasting betalen.

Warm gevoel, gevulde maag

Miljonair Hilders wil niet reageren op de kwestie. ‘Dit is een groter wereldthema, een politiek onderwerp’, vindt hij.

Miriam Kuijpers weet misschien wat helpt om twijfelaars over streep te trekken: laat ze eens een week in armoede leven. zodat ze weten hoe het is om met samengeknepen billen op de fiets te zitten omdat je bang bent dat je enige broek scheurt. En om bij elke lege statiegeldfles te denken: dat is weer een avond eten.

Zelf weet ze na een middag bij Het Viswijf even hoe het voelt om ‘rijk’ te zijn. Het lost haar problemen niet op, maar het is ‘wel een warm gevoel’, zegt ze. ‘En je houdt er ook nog eens een gevulde maag aan over.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden