Armoe troef

Eens viel mij de grote eer te beurt het hoofdkantoor van KPN in Groningen te mogen betreden. Een van mijn studenten liep daar stage....

BRAM BUUNK

Toen begreep ik pas wat kinderen uit minder gegoede milieus moeten voelen wanneer ze zich ervoor schamen rijke vriendjes bij hen thuis uit te nodigen. Met gebogen hoofd betrad ik dan ook na mijn bezoek aan KPN weer het universitaire gebouw waar ik kantoor houd. Alsof ik van Wassenaar de eerste de beste achterbuurt in stapte. Een rommelige entree met een slordig schoolbord, een soort postbakjes met bordjes die half los hingen, chaotische prikborden met allerhande informatie over bijvoorbeeld New Age, en een lift die op zijn hoogst nog voor goederenvervoer gebruikt zou mogen worden. Ik heb niets dan bewondering voor de portiers die in deze omstandigheden met inzet hun werk blijven doen.

Ik geef toe: het is nog niet zo erg als in de Verenigde Staten, waar veel universitaire gebouwen doen denken aan geheel verouderde Nederlandse gevangenissen. En ik geef toe, het is niet overal in universitaire gebouwen zo droef gesteld, hoewel het nergens zo bont wordt gemaakt als in de Uithof in Utrecht waar ik mijn collega's slechts kan bereiken via een uitwendige metalen trap die op zijn best als branduitgang dienst zou kunnen doen.

Een aankleding en inrichting die past bij een noodlijdend transportbedrijf, zo zou je veel universitaire gebouwen kunnen typeren. Maar we hebben het hier over organisaties waar in tal van afdelingen de gemiddelde personeelslast de ton ver overstijgt. Ondanks het gejeremieer van sommige hoogleraren dat in het bedrijfsleven de salarissen zo veel hoger liggen, wordt er aan de universiteiten bijzonder goed verdiend.

Hier geldt in zekere zin wat de econoom Galbraith in de jaren vijftig voor de Verenigde Staten signaleerde: privé-rijkdom en publieke armoe. We moeten zo nodig om de markt opereren om derde-geldstroomsubsidies te verwerven, maar dat wordt toch wel heel moeilijk wanneer je een beetje opdrachtgever met goed fatsoen niet op je kantoor kunt uitnodigen.

Niet alleen de fysieke, maar ook de professionele omgeving van universitaire medewerkers staat vaak in schril contrast met hun salaris en professionele status. Want al is er de laatste decennia flink uitgebreid in allerlei diensten op centraal niveau waarvan het nut niet altijd duidelijk is, op de werkvloer is er in het algemeen een volstrekt gebrek aan professionele ondersteunende diensten voor onderwijs en onderzoek. Tenzij men via activiteiten op de markt extra inkomsten weet te genereren, betekent dit dat de universiteiten miljoenen verspillen omdat bijvoorbeeld hoogleraren hun dure tijd voor een belangrijk deel besteden aan activiteiten zoals het opsporen van literatuur of het intikken van onderzoeksgegevens. Zo zal ik mij één van mijn collega's, toch goed voor meer dan anderhalve ton per jaar, altijd blijven herinneren (hij is met pensioen) als de-man-bij-het-fotokopieerapparaat. Om me heen zie ik dat kamers beginnen uit te puilen met onderzoeksmateriaal van voormalige promovendi waarvan niemand weet wat daarmee moet.

Er ligt dus gigantisch veel werk aan de universiteiten - werkzaamheden bij universitaire bibliotheken en archieven, allerlei vormen van onderzoeksassistentie, en het schoonmaken, verven, onderhouden en inrichten van universitaire gebouwen. Duizenden mensen zouden zo aan de slag kunnen mits er geld voor is.

Als eenvoudig psycholoog zal ik het wel allemaal niet goed begrijpen, maar de markt regelt toch niet alles? Zouden we nu echt niet op grote schaal uitkeringen kunnen omzetten in zinvol werk bij de universiteiten voor langdurig werklozen? Ritzen kan in één klap zijn beschadigde reputatie herstellen door de geschiedenis in te gaan als degene die met zijn Ritzen-banen de Nederlandse universiteiten redde van de wrange armoe. De man zal toch iets moeten doen om straks niet als een geslagen hond af te druipen van het hoger-onderwijstoneel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden