Bellen metCorrespondent Ana van Es

‘Armeniërs zeggen tegen me: als we blijven worden we vermoord’

Het staat nergens, maar veel Armeniërs concluderen uit het vredesakkoord over Nagorno-Karabach dat ze uit de enclave moeten vertrekken. Ana van Es bezocht het gebied weer. ‘Het is duidelijk dat Azerbeidzjan een grote overwinning heeft behaald.’

In de laatste loopgraaf zijn roestige blikjes opgehangen. ‘Zo hoor je het als de vijand er aankomt’, zeggen de jonge soldaten. Beeld Giulio Piscitelli
In de laatste loopgraaf zijn roestige blikjes opgehangen. ‘Zo hoor je het als de vijand er aankomt’, zeggen de jonge soldaten.Beeld Giulio Piscitelli

Je bent vanmorgen vertrokken uit Nagorno-Karabach. Wat trof je aan?

‘Ik was er in oktober toen de oorlog nog in volle gang was. Ik wilde terug om te kijken hoe de situatie nu was na het bereikte vredesakkoord. Als gevolg van dit akkoord worden gebieden overgedragen aan Azerbeidzjan. Armeniërs maken hieruit op dat ze moeten vertrekken, dus is er een grote volksverhuizing gaande. Je ziet overal Ladaatjes die vol zijn geladen met in de haast meegenomen spullen. Maar er is ook veel vertwijfeling, mensen die niet weten of ze weg moeten of kunnen blijven. ’

De verbinding is slecht, waar ben je nu?

‘We zijn net Armenië binnen gereden, maar we bevinden ons nog hoog in het gebergte. Telkens als de zendmast achter een berg verdwijnt, val je weg. Als we dichter bij Jerevan, de hoofdstad, komen, lukt het vast beter. Komt weer een berg aan…’

Ha, daar ben je weer. Klinkt beter.

‘Ja, ik sta nu op een parkeerplaats een uurtje van Jerevan. Waar waren we? Ja, mensen zijn enorm vertwijfeld. In het akkoord staat nergens dat Armeniërs moeten opkrassen, maar mensen gaan er van uit dat Azerbeidzjanen die decennia geleden zijn verdreven zullen willen terugkeren en hun huizen zullen innemen. Algemeen wordt aangenomen dat de twee volkeren niet naast elkaar kunnen leven. Armeniërs zeggen tegen me: als we blijven worden we vermoord.’

Het is dus nog niet voorbij; het conflict in Nagorno-Karabach?

‘Ik sprak iemand die een raket op zijn huis had gekregen en nu stond te kijken naar de ruiming. Hij zei: Dit was de eerste ronde in de oorlog. Het is duidelijk dat Azerbeidzjan een grote overwinning heeft behaald. En ook Rusland mag zich winnaar noemen nu het land optreedt als bemiddelaar en vredeshandhaver. Je ziet overal Russische checkpoints langs de weg. Maar wat de toekomst brengt is volstrekt onduidelijk: of het hele gebied over een paar jaar wordt overgedragen aan Azerbeidzjan of dat Armenië ook op lange termijn sommige delen behoudt. De Russische vredesmacht blijft in beginsel vijf jaar. Ik vrees dat dit conflict over een tijd weer oplaait.’

Je kunt niet aan de zijde van Azerbeidzjan komen dus je spreekt alleen Armeniërs. Hoe voelen zij zich nu?

‘Er heerst gelatenheid, woede, verdriet en mensen zijn ook boos op de Armeense regering die in hun ogen – ook al was het met instemming van de regering van Nagorno-Karabach – de regio voor een te lage prijs heeft opgegeven. Maar het dagelijkse leven heeft zich ook weer hervat. In de hoofdstad Stepanakart is iedereen weer op straat, winkels zijn open. Ik zag zelfs een hippe ecologische wijnbar die alweer open was. Vorige keer toen ik er was, in oktober, zat iedereen nog in schuilkelders.’

Je bent als Midden-Oosten correspondent wel wat gewend, hoe vond je deze oorlogservaring?

‘Ik ben heel blij dat onze Rusland-correspondent Tom Vennink, die niet kon gaan vanwege corona-reisrestricties, mij heeft laten gaan. Vorige keer was het nog oorlog en was het best gevaarlijk, nu is de rust gekeerd en voelde ik me veilig. In vergelijking met gevechten tussen lokale milities en IS in Syrië en Irak is dit conflict tamelijk overzichtelijk. Je hebt te maken met een conflict tussen twee staten en dat maakt het paradoxaal genoeg best makkelijk te overzien qua veiligheid.’

Met welk gevoel ga je nu weg?

‘Het is treurig. Er zijn bijvoorbeeld grote zorgen over het cultureel erfgoed. Ik was bij een kerkje uit de 6de eeuw. De Armeense priester was vertrokken, en de deuren en de kruizen waren verwijderd. Nu is die oude kerk overgeleverd aan de elementen. Internationaal toezicht was er niet.’

LEES OOK:

Armenië en Rusland sluiten vredesdeal met Azerbeidzjan, woedende demonstranten bestormen regeringsgebouw
Na zes weken oorlog in de bergregio Nagorno-Karabach heeft Rusland een akkoord gesloten tussen de twee strijdende partijen, Armenië en Azerbeidzjan. Nagorno-Karabach, dat de afgelopen dertig jaar feitelijk onder controle van Armenië stond, valt daarmee grotendeels aan Azerbeidzjan toe.

Ouderwetse loopgravenoorlog in Nagorno-Karabach, aan de rand van Europa
De Azerbeidzjanen hebben de beste wapens maar de Armeniërs zeggen dat hun wil sterker is. De oude oorlog om Nagorno-Karabach is weer opgelaaid, en sleept behalve Armenië en Azerbeidzjan ook militaire grootmachten aan de rand van Europa mee. In de loopgraven maakt dat weinig uit. Daar loert de heldendood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden