Armenbrood

Volgens economische inzichten is de vrije markt het beste reguleringsmechanisme. Goederen en diensten die veel gevraagd worden, zullen automatisch in grotere aantallen worden aangeboden....

In de echte mensenwereld gaat het anders. Aanbieders hebben zo'n belang bij schaarste, dat ze alle legale en illegale middelen aangrijpen om hun producten schaars te houden. Zo ontstaat paradoxaal de situatie dat de overheid moet controleren of er eerlijke concurrentie is. Zonder overheid geen vrije markt.

Deregulering geeft aanbieders vaak de mogelijkheid schaarste te bewerkstelligen en zo meer winst te maken. De spoorwegen hebben het geprobeerd. Ze zijn erin geslaagd rijdende treinstellen en werkzaam personeel schaars te maken. De vruchten, exorbitant hogere tarieven, zijn er door overheidsbemoeienis niet gekomen.

In de gezondheidszorg zien we nu ook pogingen te profiteren van deels bewust nagestreefde schaarste. Door decennia lang de rem te zetten op aantallen geneeskundestudenten en verplegend personeel onder te betalen, bestaat nu reeds een situatie waarin de vraag naar medische zorg groter is dan het aanbod.

Dat zal in de nabije toekomst snel verergeren doordat de babyboom-dokters massaal gaan genieten van hun opgespaarde pensioen. Gelukkig staat in Nederland de gezondheidszorg onder staatstoezicht. Wanneer dat niet zo was, zouden de tarieven omhoog vliegen.

Maar waar geld te verdienen valt, zullen de aanbiedende partijen trachten zich onder de regels uit te wurmen. In dit licht moet het advies van de Raad voor Volksgezondheid en Zorg (RVZ) worden bekeken. De raad vindt dat het maken van winst in de gezondheidszorg toegestaan moet worden. Daardoor zou de schaarste worden opgeheven, suggereert hij schijnheilig.

De toestand is te vergelijken met een land waar net genoeg voedsel voor de bevolking is. De regering stelt om die reden de broodprijzen vast. Na een reeks tegenvallende oogsten, waardoor de korenvoorraden griezelig beginnen te slinken, dreigt broodschaarste.

Dan komt er een commissie, laten we haar de Raad voor de Voedselvoorziening (RVV) noemen, die de minister van Landbouw adviseert het verbod winst op brood te maken, af te schaffen. Bakkers, zo zegt de RVV, willen best op zondag een extra broodje bakken, maar niet voor nop. Wanneer de RVV wordt gevraagd of zo geen tweedeling wordt geschapen, bijvoorbeeld tussen mensen die wel en mensen die geen brood kunnen betalen, antwoordt de commissie dat dat niet zo is.

Een vooraanstaande bakker legt uit dat door deze gang van zaken het zogenoemde Robin Hood-principe in werking treedt. Door duur brood te verkopen aan de rijken, kan de bakker goedkoop blijven leveren aan de armen. Allen worden er zo beter van.

Het meeste profiteren natuurlijk de bakkers. Bakkerijen worden enorme ondernemingen waar ook winkelgalerijen, internetcafés, reisbureaus, boekhandels, bloemisten, kappers en andere ondernemingen huisvesting vinden. De bakkersvereniging vecht ook met succes de vastgestelde lonen in de bakkersbranche aan. Bakkersknechten en verkopers stromen toe. Broden worden steeds luxer. De klant is koning, als hij maar betaalt.

Gek genoeg blijken bakkers geen Robin Hoods te zijn. Ze stelen weliswaar van de rijken, maar delen hun opbrengst niet met de armen. Een enkele sociaal bewogen bakker bakt nog weleens een armenbroodje, maar al snel komt hij tot de conclusie dat hij op die wijze een dief van zijn eigen portemonnaie wordt. En zo verdween het brood voor de armen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden