Armen gééf je geen geld, je leent het ze

In 1976 trok Yunus zijn beurs en leende 27 dollar aan een groep vrouwen. Revolutionair, want aan de armen leende je niet....

Dertig jaar geleden, toen Muhammad Yunus op het platteland van Bangladesh zijn eigen portemonnee trok en 27 dollar uitleende aan 42 vrouwen, geloofde geen bank dat je aan armen geld zou kunnen lenen.

‘Wie niks had, kon van de banken niks krijgen’, zegt Gert van Maanen, een van de Nederlandse voorvechters van microkrediet en voormalig directeur van Oikocredit. ‘Zeker niet als er geen onderpand gegeven kon worden.’ De armen waren daardoor overgeleverd aan de geldwoekeraars.

‘De enorme verdienste van Yunus is dat hij die blokkade van de banken heeft doorbroken’, zegt Van Maanen. Dat deed hij met kleine leningen, meestal niet groter dan 100 euro.

De Grameen Bank, die Yunus in 1983 oprichtte, leent het geld overwegend uit aan vrouwen. ‘De vrouwen zijn vaak immers verantwoordelijk voor het welzijn van de gezinnen’, zegt Marilou van Golstein Brouwers, directeur internationale fondsen bij de Triodos Bank.

Met het geld mag alleen geïnvesteerd worden (bijvoorbeeld in een fornuisje of een riksja) zodat de vrouwen een eigen bestaan kunnen opbouwen. Van Maanen: ‘Als je 100 dollar gééft, koopt die vrouw er een maand lang heerlijk eten voor. Daarna is het wachten tot er weer iemand wat wil geven.’

In 99 procent van de gevallen wordt het bedrag helemaal terugbetaald. ‘Het geld wordt uitgeleend aan kleine groepjes, die samen voor de terugbetaling verantwoordelijk zijn. Dat leidt tot sociale druk, en dus tot terugbetaling’, legt Van Golstein Brouwers uit.

Van Maanen vult aan: ‘De vrouwen zeggen dat ze niet alleen een inkomen overhouden aan het microkrediet, maar ook vier nieuwe vrienden. Yunus creëert met andere woorden solidariteit in de samenleving. En omdat vrouwen de baas zijn over het geld, heeft het ook een emancipatoire werking.’

Naar westerse begrippen is het rentepercentage op een microkrediet – doorgaans rond de 20 procent – nog altijd schrikbarend hoog. Van Maanen: ‘Dat percentage ligt vaak maar weinig boven de marktrente in die landen. Bovendien is het veel kostbaarder om duizend leningen van honderd dollar te verstrekken dan één lening van honderdduizend.’

De Grameen Bank leent inmiddels aan 6,6 miljoen armen geld uit, in totaal 457 miljoen dollar. Yunus heeft in de tussentijd zowel ontwikkelingsorganisaties als de internationale bancaire wereld van zijn concept overtuigd. De Verenigde Naties riepen 2005 zelfs uit tot het jaar van het microkrediet, met prinses Máxima als speciaal adviseur.

Volgens de laatste cijfers zijn wereldwijd bijna honderd miljoen mensen klant bij een van de drieduizend loketten voor microkrediet. Vrijwel alle grote Nederlandse banken en ontwikkelingsorganisaties horen daarbij. De grootste, Oikocredit, heeft voor 213 miljoen euro aan kredieten uitstaan in ontwikkelingslanden. Een kwart van dat geld wordt door Nederlanders ter beschikking gesteld, bijvoorbeeld via beleggingsfondsen.

Maar draagt dat ook bij aan armoedebestrijding? ‘De helft van Yunus’ bestand klimt binnen drie jaar boven de armoedegrens uit’, zegt Van Maanen. Maar, merkt Van Golstein Brouwers op: ‘Uiteindelijk is het geen panacee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden