Nieuws Weeshuistoerisme

Arme ‘weeskinderen’ helpen in Cambodja of Nepal? Daar komt een einde aan, als het aan de VVD ligt

De VVD wil de trek van Nederlandse vrijwilligers naar weeshuizen in ontwikkelingslanden aan banden leggen. Volgens de grootste regeringspartij treedt Nederland te weinig op tegen dit zogenoemde ‘weeshuistoerisme’. Dat trekt jaarlijks mogelijk duizenden goedbedoelende Nederlanders, maar daarachter gaat een malafide industrie van mensenhandel en beschadiging van kinderen schuil.

Daisy in India. Beeld RV

Met name jonge Nederlandse toeristen kiezen ervoor om enkele weken of maanden in een buitenlands weeshuis te ‘helpen’. ‘In werkelijkheid helpen ze die kinderen van de wal in de sloot’, zegt VVD- Kamerlid Van Haga, die woensdag een initiatiefnota presenteert ter bestrijding van ‘weeshuistoerisme’. ‘De bedoeling, arme kinderen helpen, is goed. Maar niet iedere goede bedoeling is ook een goed idee.’

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Weeshuizen in reisadvies

Van Haga wil dat minister Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) het via wet- en regelgeving onmogelijk maakt om in Nederland buitenlandse weeshuisreizen aan te bieden. Ook moet Kaag bij de Europese Commissie nagaan of Nederlands belastinggeld naar weeshuizen gaat via het Europese Erasmus-programma. Daarnaast, stelt Van Haga, zou de regering bij de sector moeten aandringen op de ontwikkeling van een keurmerk voor bonafide aanbieders van vrijwilligersreizen.

Veel van de vrijwilligers hebben geen weet van de schade die zij in de weeshuizen aanrichten, meent het VVD-Kamerlid. Om hen daarover te informeren pleit hij voor een bewustwordingscampagne waarin aspirant-vrijwilligers worden gewezen op de schaduwzijde van ‘weeshuistoerisme’. Ook zou de overheid de aanwezigheid van foute weeshuizen in het reisadvies van een land moeten noemen. Van Haga: ‘Als je dat ziet staan, denk je wel twee keer na over je geplande vrijwilligersreis naar Cambodja.’

Daisy (33 jaar)

‘Als 19-jarige gaf ik zes weken Engels op een schooltje in India. Ik betaalde 1.600 euro, zonder de vlucht maar inclusief verblijf, maaltijden en twee uitstapjes. Het was heel chaotisch: soms gaf ik drie uur les op een dag, soms zeven uur. Ik kwam zelf net uit de schoolbanken. Ik had geen opleiding of pedagogische achtergrond. Toch kreeg ik de verantwoordelijkheid over ongeveer dertig kinderen. Ze lieten me aan mijn lot over, want er was geen lesprogramma of overdracht door een voorganger. Ik verzon ter plekke maar wat, zoals liedjes die ik zelf op school had geleerd.

‘Ik kijk er met steeds meer twijfel op terug. Keer op keer kregen die kinderen veel liefde en aandacht om vervolgens weer verlaten te worden en opnieuw te moeten wennen aan de volgende vrijwilliger. Dat constant verlaten worden, moet een enorme impact op ze hebben gehad.’

Met zijn plan geeft Van Haga gehoor aan de aanzwellende kritiek. De laatste jaren kwamen veelvuldig verhalen naar buiten over de schadelijke kanten van dit vrijwilligerswerk in weeshuizen in Azië, Afrika en Zuid-Amerika. Volgens het Better Care Network Netherlands (BCNN), een samenwerkingsverband van ngo’s als Unicef en Defence for Children, heeft 80 procent van deze ‘wezen’ nog minstens één ouder. Mensenhandelaren in landen als Nepal en Cambodja ronselen deze papieren wezen onder meer door hun ouders te beloven dat de kinderen goed onderwijs zullen volgen.

In de praktijk komt daar vaak niets van terecht en dienen de kinderen slechts het economisch belang van de eigenaar van het weeshuis. Vrijwilligers, meestal zonder bezit van enige pedagogische kennis, betalen soms duizenden euro’s om enkele weken of maanden in een weeshuis aan de slag te mogen. Zij doen dat om arme kinderen te helpen, maar ook om ‘een ervaring’ op te doen’, meent Van Haga. “Zo gingen onlangs vriendinnen van mijn dochter naar Bangladesh. Ook zij vertrokken met de beste bedoeling, zonder van de discussie over de wantoestanden af te weten. Daar moet verandering in komen.”

Esther (23 jaar)

‘In juli 2011 was ik twee weken in Oekraïne, in een zomerkamp met zigeunerkinderen. We gingen met de stichting Hands & feet in samenwerking met onze kerk. Dat kostte ongeveer 750 euro. Het dagprogramma en alle spelletjes waren door de organisatie bedacht. Ik had wel het idee dat we iets goeds deden. Kinderen worden daar gezien als verzekering voor de oude dag van de ouders. Op een zomerkamp kan je ze weer even kind laten zijn. Het is daar zo anders: op mijn leeftijd heb je dan al drie kinderen.

‘Het afscheid nemen was echt niet leuk. Je beseft dat die kinderen er overheen moeten komen. Maar na twee weken heb je nog geen enorm hechte band. Als je langer gaat, wordt dat al lastiger. Ik zou zeggen: ga twee weken om kinderen een goede ervaring te geven of ga een jaar om fundamenteel iets bij te dragen.’ 

Toeristische attracties

Het exacte aantal Nederlanders dat jaarlijks in buitenlandse weeshuizen meeloopt, is niet te geven, maar het BCNN heeft wel een beeld. Vorig jaar hield de organisatie een enquête onder 135 aanbieders van vrijwilligersreizen in Nederland. Daarin zeiden de 39 aanbieders die meewerkten samen jaarlijks 4.200 vrijwilligers uit te zenden. Ook de Nederlandse regering draagt daarmee verantwoordelijkheid voor het in stand houden van het aanzienlijke ‘weeshuistoerisme’ in de derde wereld, stelt Van Haga.

Hoe weeshuizen toeristen misleiden om donaties binnen te harken

Een bezoek aan of een paar dagen vrijwilligerswerk in een weeshuis hoort er voor menig toerist in Cambodja bij. Maar veel kinderen hebben nog een ouder en soms zijn de tehuizen enkel opgezet om donaties binnen te harken, zag verslaggever Anneke Stoffelen in Cambodja

Het BCNN is ‘erg blij’ met het initiatief. ‘Al langer pleiten wij voor meer aandacht van de overheid voor de schade die kinderen oplopen door weeshuistoerisme. Kwetsbare kinderen in arme landen zijn de dupe van de reislustigheid en de drang om goed te doen vanuit Nederland.’ Ook de reisbrancheorganisatie ANVR is positief over de voorstellen van het VVD-Kamerlid. ‘Dit is geen vorm van toerisme die welke partij in Nederland dan ook zou moeten aanbieden.’

In oktober besloot de afdeling Pedagogiek van Fontys Hogeschool geen studenten meer stage te laten lopen bij weeshuizen. De school wees daarbij op de hechtingsproblemen van de kinderen die mede worden veroorzaakt door ‘het komen en gaan van stagiairs’. Eerder dit jaar besloot de regering van Australië tot een campagne om inwoners te ontmoedigen op weeshuisvakantie te gaan. Julie Bishop, de Australische buitenlandminister, waarschuwde dat ‘deze kinderen toeristische attracties worden’.

Vrijwilligersreizen in Afrika

Vrijwilligerswerk op reis is een groeiende vorm van toerisme. Ruim 7000 Nederlanders - voornamelijk jonge vrouwen - boekten in 2014 een vrijwilligersreis. Lees hier de special van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden