Arme landen vooral interessant om aan te verdienen Marktdenken overheerst herijking

Van onze Haagse redactie..

DEN HAAG

Het heeft even geduurd: de herijkingsnota had begin juni naar premier Kok moeten worden gestuurd, maar vandaag is het zover. Het kabinet zal de nota bespreken. Mogelijk wordt het stuk niet aangenomen, omdat veel ministers de nota pas donderdag onder ogen hebben gekregen. Dan zal het overleg volgende week worden afgerond.

Officieel wordt de nota openbaar gemaakt op Prinsjesdag. Het gemopper van vele direct en zijdelings betrokkenen, die tijdens de voorbereiding deskundig op afstand zijn gehouden door Buitenlandse Zaken en niet konden meepraten, zal pas na de derde dinsdag in september langzaam verstommen.

De herijkingsoperatie, die tijdens de kabinetsformatie is bedacht omdat VVD en PvdA het niet eens werden over de uitgaven voor Defensie en Ontwikkelingssamenwerking, stond onder leiding van minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo. Hoewel de betrokken ministers compromissen hebben gesloten, komt Buitenlandse Zaken het beste weg. Het buitenlands beleid, dat de laatste jaren is versnipperd over de departementen, wordt bijna helemaal naar BZ gehaald.

Premier Kok, die Nederland vertegenwoordigt bij grote internationale bijeenkomsten als de EU-toppen, krijgt het gezag over de invloedrijke nieuwe ministeriële onderraad, de Raad voor Economische en Internationale Aangelegenheden. Maar bij Van Mierlo berust de coördinatie van deze raad.

Ambtenaren op Buitenlandse Zaken spreken van 'een 'dikke acht voor BZ'. De nota draagt dan ook het stempel van de secretaris-generaal van BZ, die afkomstig is van Economische Zaken. Van den Berg heeft zich sterk gemaakt voor meer aandacht voor het economisch belang van Nederland.

De wereld is er na de Val van de Muur, en het uiteenvallen van het Sovjet-rijk, niet overzichtelijker en voorspelbaarder op geworden. 'De kern van de nieuwe tijd is dat de bronnen van macht en welvaart niet langer primair nationaal of territoriaal worden bepaald. Nu is meer dan voorheen het niveau van de economie, technologie, wetenschap en informatie van invloed op de kracht van een land.'

Problemen als armoede, milieudegradatie, vluchtelingen, fundamentalisme en internationale misdaad zijn grensoverschrijdend geworden. Het Nederlandse beleid moet 'omschakelen van het confronteren van vijanden naar het tegemoet treden van de kansen en bedreigingen van deze tijd'.

Om de positie van Nederland in de zich integrerende en tegelijkertijd fragmenterende wereld te versterken, moet het 'verlicht eigenbelang' van Nederland voorop komen te staan. Bijna verontschuldigend stelt Van Mierlo in de nota dat het discussiepunt niet is dat het buitenlands beleid het nationaal belang moet dienen. 'Het gaat erom hoe je die belangen definieert en dat kan op vele manieren. De vraag waar het om gaat is of alleen naar de korte termijn of ook naar de langere termijn wordt gekeken.'

'Vanuit het besef van haar verantwoordelijkheid kiest de regering voor de wijdere blik. Verlicht eigenbelang dus. Wij moeten ons ervoor hoeden in een kortzichtige definitie van ons belang te vervallen.'

Europa, de integratie van de EU, de uitbreiding met de Midden- en Oosteuropese landen, daar worden de sterkste accenten gelegd. Stabiliteit in Oost-Europa, met zijn ontluikende economieën, is van groot belang voor vrede en welvaart hier.

'Het zwaartepunt Europa zal in het beleid nog krachtiger worden aangezet - zo niet uit ideaal dan toch uit noodzaak.' Nederland kan door de hereniging van Europa, de verschuivende gewichten binnen de EU en het afstandelijker Amerikaans leiderschap, niet met zijn rug naar Europa gaan staan, aldus het rapport. Maar Nederland mag zijn mondiale ambities niet opgeven. Daarom wordt gekozen 'voor een Europa dat voor de wereld kiest'.

Het spel in de Europese Unie moet 'soms hard worden gespeeld', maar het belang van een goed werkende Unie mag niet worden opgeofferd aan korte-termijnoverwegingen. Toch zal Nederland meer dan vroeger zich moeten inspannen de eigen positie en belangen veilig te stellen. Het is in het belang van Nederland, met zijn open economie, dat de interne markt van de EU wordt vervolmaakt. De Economische en Monetaire Unie (EMU) is daarop een logische aanvulling. Als er een EMU-kopgroep komt, mag deze andere landen niet uitsluiten.

De nota straalt de overwinning van het liberale marktdenken uit. Hulp voor de minst ontwikkelde landen is goed, maar het wordt pas echt interessant als een land verder komt en Nederland er wat kan gaan verdienen. 'Dan kan de aard van de Nederlandse betrokkenheid veranderen van directe, min of meer altruïstische ondersteuning naar steeds gelijkwaardiger behartiging van eigen belangen.' Niet alleen in Midden- en Oost-Europa, maar ook in Azië en Latijns Amerika valt de buit binnen te halen.

Mike Ackermans

Ewoud Nysingh

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden