Arme Chinese bevolking wordt met de dag opstandiger

Terwijl de economische malaise toeneemt, wordt het voor de Chinese autoriteiten steeds moeilijker de vele ontevredenen onder de verarmde bevolking in toom te houden....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

PEKING

Stabiliteit, stabiliteit en stabiliteit. Uitentreuren herhalen de Chinese leiders hun absolute prioriteit. Want overal om zich heen zien ze destabiliserende krachten aan het werk: massa-ontslagen, inkrimping van de economische groei, financiële debacles, corruptie, smokkelarij. En overal om zich heen zien ze destabiliserende acties van separatisten, mensenrechtenactivisten, democraten en demonstranten.

Op 16 februari begint het Chinese nieuwe jaar. Om dat te vieren heb je geld nodig, en dat is er vaak niet. Protestacties kort vóór nieuwjaar zijn dan ook normaal, al zijn ze natuurlijk illegaal. Maar deze keer zijn ze massaler, frequenter en verbetener. En er zijn meer protestmotieven dan vroeger: ontslag, niet-betaling van loon of pensioen, machtsmisbruik en afpersing door de lokale autoriteiten onder het mom van belastingheffing, corruptiepraktijken van de gezagsdragers, fraude bij plaatselijke verkiezingen.

Vooral uit het binnenland komen voortdurend berichten over protestacties, zoals petities, blokkades van wegen en bruggen, demonstraties, zelfs bestorming van een politiebureau. Die lokale acties lopen niet in de tientallen of honderden, maar in de duizenden. De laatste is een sit-in van vroegere arbeiders van een zwavelfabriek in Chongqing, als protest tegen het afromen van hun toch niet bepaald riante pensioen van vijftig gulden per maand.

Soms wordt geweld gebruikt. Deze maand zijn vier bommen in of bij bussen ontploft, met in totaal 21 doden. Sommige aanslagen zijn het werk van boeven of verlaten minnaars. Andere worden in verband gebracht met de protestbewegingen van boeren en arbeiders of met het separatisme van moslim-fundamentalisten uit de noordwestelijke provincie Xinjiang. Details over de protestacties zijn vaak onbekend. De Chinese overheid houdt immers niet van slecht nieuws, en buitenlandse journalisten zijn bij onlusten niet welkom. Voor de Chinese pers blijkt de verplichte portie van 70 procent positief nieuws nog te weinig. Vorige week gelastte partijleider-president Jiang Zemin de media hun vermeende 'sensationele en negatieve' berichtgeving te staken en bij te dragen aan het belangrijkste politieke doel van dit moment: het handhaven van de 'sociale stabiliteit'.

De autoriteiten nemen de onrust hoogst serieus. Woelingen zijn wel het laatste dat ze kunnen gebruiken in dit jaar van gevoelige gebeurtenissen en herdenkingen, waarvan de viering van het vijftigjarig bestaan van de Volksrepubliek op 1 oktober het hoogtepunt moet worden.

De centrale overheid reageert soms sussend, dan weer met harde hand op de spanningen. Ze heeft gelast achterstallige lonen en pensioenen uit te betalen, fabriekssluitingen uit te stellen en alle werklozen maandelijks 35 gulden uit te keren. En ze heeft de boeren beloofd hun levensstandaard te verbeteren.

Deze poging om de angel uit de protestbewegingen te halen, gaat gepaard met harde acties tegen hun leiders. Die moeten tot zwijgen worden gebracht voordat de recent onstane politieke oppositie de sociale spanningen kan uitbuiten. De oppositieleiders zelf zijn voor de zekerheid voor lange jaren als staatsvijanden opgesloten.

Ook de ondermijning van binnenuit probeert de regering tegen te gaan. Daarom maakt ze eindelijk ernst met de bestrijding van de corruptie. In 1998 zijn 124 duizend leden van het partijkader, 130 duizend politiemensen, 1926 procureurs en 827 advocaten-generaal aangepakt, en dat schijnt nog maar een begin te zijn. Soms worden slachtoffers van de corruptie zelfs schadeloos gesteld.

Maar waar moet het geld vandaan komen om steeds meer mensen rustig te houden? De Chinese economie is niet meer wat ze geweest is. Na jaren uitbundige groei is de fut eruit. De Aziatische crisis heeft de export aangetast. De Chinezen zijn blijven zitten met een kolossale overproductie, met overbodige, inefficiënte en failliete staatsbedrijven, een verziekt milieu en een sociale tijdbom.

De stedelijke werkloosheid zal dit jaar ruim verdubbelen tot dertig miljoen. Daar is geen werkverschaffingsprogramma tegen opgewassen. De zorg voor de werklozen is de provinciebesturen in de maag gesplitst. Maar die hebben ook geen geld. Ze mogen niet meer afpersen of in de pensioenpot graaien.

Een financiële crisis dient zich aan nu het grootste failliet uit de Volksrepublikeinse geschiedenis een sneeuwbaleffect dreigt te krijgen. Corruptie, slechte leningen en een onverstandig beleid hebben geleid tot het mega-bankroet van de investeringsmaatschappij GITIC, die de financiële long was van de boom-provincie Guandong. De regering heeft zich niet verantwoordelijk gesteld voor de ruim vier miljard dollar schuld, zodat de buitenlandse kredietverschaffers wel naar hun geld kunnen fluiten. Hun enthousiasme om aan China te lenen is drastisch geslonken. Tweehonderd soortgelijke maatschappijen als de GITIC zijn ook in moeilijkheden gekomen.

Een devaluatie van de yuan - zondag liet een officiële krant voor het eerst een proefballon daarover op - is niet meer uit te sluiten. Maar dat middel kan erger zijn dan de kwaal. Als dan nog meer mensen buiten de prijzen vallen, wordt de gevreesde instabiliteit alleen maar erger.

De Chinese leiders kunnen niet voorzien wat niet voorzienbaar is. Diverse factoren zijn zeker in hun voordeel. De macht van de communistische partij is nog altijd overstelpend. Als er interne verdeeldheid is, dan is die niet of nauwelijks zichtbaar. Van het leger heeft de partij niets te vrezen. Maar kennelijk wel van arme donders die de straat opgaan om hun recht te eisen. Dat wordt gevaarlijk. Vooral als het er steeds meer worden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden