Armada begint waar Millenium ophoudt

'Tatjana ging de stoep op en bewoog haar klokje heen en weer. Roman liep langs haar heen. De deur was open....

MICHEL MAAS

Als Vladimir Sorokin op dit punt in zijn roman Roman is gekomen is er nog betrekkelijk weinig aan de hand. Roman moordt zijn dorpje uit. Er vallen heel veel doden, maar het moet nog smerig worden. En dat wordt het. Een zooi van ingewanden, afgehakte hoofden, de inhoud van ingewanden, en dat allemaal opgestapeld in de kerk. Een kleine lokale apocalyps, die eindigt met de dood van de moordenaar zelf.

'Roman sterft.'

Niet alleen Roman en zijn dorpelingen, helemaal niemand overleeft het eerste nummer van het nieuwe literaire tijdschrift Armada, dat door Uitgeverij Wereldbibliotheek wordt uitgegeven. Iedereen gaat dood, de een nog mooier dan de ander - want thema is: de apocalyps in de wereldliteratuur.

'Er zal een geweldige explosie komen, die niemand zal horen, en de aarde, tot zijn nevelvorm teruggekeerd, zal door de ruimte zweven, vrij van parasieten en ziekten.' (Italo Svevo).

'Zelfs de mensen wier leven tot voorbeeld moest strekken, de mensen van boven de honderd, gingen ook dood; het was verschrikkelijk; zelfs de Portugezen gingen dood.' (Edgar Neville).

De dood overvalt ze in hun auto's, waarin hun hoofden op de claxon drukken: 'Na bij leven zoveel gezongen te hebben laat de mensheid bij haar sterven als laatste kreet een wagneriaanse kakofonie van tweehonderdmiljoen claxons horen. Maar deze jammerklacht duurt niet lang. Na een paar dagen zijn de accu's leeg, is de brandstof van de motoren die waren blijven lopen op, evenals de brandstof van de kachels waarop het laatste maal stond te koken. Alles is stil. De zon schijnt feller, de lucht wordt zuiver. De mieren komen tevoorschijn.' (Jorge Ibargüengoitia).

De apocalyps ligt in het Hiroshima van Zwarte regen van Ibuse Masuji, het Berlijn van Doctor Billig (personage van George Grosz en Richard Hülsenbeck), in de teksten van Ibn Sajjaad, in Moby Dick, in het Amerika van Jean Baudrillard, of Heart of Darkness van Joseph Conrad. Het einde der tijden loert op veel plaatsen en in veel onverwachte gedaanten. De geluidloze explosie van Svevo bijvoorbeeld, zou uiteindelijk niets anders zijn dan de verovering van de aarde door de literatuur. Want Svevo schreef: 'Wat ben ik nu? Niet degeen die heeft geleefd maar degeen die ik heb beschreven. Warempel! Het enig belangrijke deel van mijn leven is de bezinning. Als dat iedereen even duidelijk zal zijn als het mij is, zal iedereen gaan schrijven.'

Het zou doodstil worden.

'Het geeft veel meer voldoening dood te gaan op een moment dat met geen pen is te beschrijven en waarop er niemand is om de pen op te vatten, een moment dat echt het einde is, dan te sterven op een dag als elke andere, een dag waarop de zon opgaat, de vogels zingen, de mensen naar hun werk gaan en niet aan de dood denken, met uitzondering van de enkeling die een krant openslaat op de pagina's met overlijdensadvertenties.' (Jorge Ibargüengoitia).

Een heroïsche dood, op een onvergetelijke, zelfgekozen dag stond de redactie van het tijdschrift MillenniuM voor ogen, toen ze het eerste nummer presenteerde. Maar het is een wat roemloos einde geworden. Zeven nummers hebben de leden van de Kunstgroep de Lage Landen het volgehouden. Zeven nummers waarin geprobeerd werd 'een reflectie te bieden op het laatste decennium van de twintigste eeuw'. De grote plannen werden niet waargemaakt. De reflectie kwam niet echt van de grond, en de kwaliteit en de diepgang bleven achter bij de pretenties.

Het voorlaatste nummer was, in weerwil van alle disciplines-doorbrekende uitgangsprincipes van de kunstgroep een poëzie-bloemlezing. In het allerlaatste nummer van MillenniuM neemt de redactie droevig en een beetje boos afscheid. 'Voor speelsheid, oprechte moeilijkheid, onafheid en experimenten is geen plaats in het tijdschriftenrek'. MillenniuM gaat ondergronds, 'underground, en wel subzero'.

'U hoort nog van ons.'

Noemer van de verhalen is New Rage ('de soms manische drang tot actie onder jongeren in de jaren negentig'), wat leidt tot artikelen over de kraakbeweging, tot proza van Justine Lévy (dochter van Bernard-Henri) en Prix Goncourt-winnaar Yann Queffélec, en tot foto's van een vingerende Madonna, een bijna-dode René Klijn, De Bom, Bosnië-Hercegowina, Arnie en Peter, Jezus, Stier Herman, Calvin Klein, Jomanda en Kurt Cobain.

Michel Maas

Armada nr 1, december 1995. ¿ 17,50.

MillenniuM 7, New Rage. Winter 1995. ¿ 12,50.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden