Arm Macedonië zucht onder zijn 'foute politici'

Het had allemaal veel erger kunnen zijn. In de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is de etnische spanning nog steeds in hoge mate zichtbaar en voelbaar....

Van onze correspondent Olaf Tempelman

De Europese Unie en de Wereldbank houden vandaag in Brussel een internationale donorconferentie om het vredesproces te ondersteunen. Vorig week nam het Macedonische parlement ten langen leste een amnestiewet aan voor UCK-rebellen. Daarmee werd aan de laatste internationale voorwaarde voor een donorconferentie voldaan. De Macedonische regering hoopt vandaag 256 miljoen euro binnen te halen.

Anno 2002 is het kleine Macedonië het domein van spiksplinternieuwe jeeps en landrovers - van de Verenigde Naties, de OVSE, de Europese Commissie, de NAVO. Overal crossen internationale waarnemers rond. Maar tot nu toe lijken zij er niet in te slagen de alomtegenwoordige angst, frustratie en verbittering weg te nemen. Daarvoor is er teveel kapot. Daarvoor zijn er zowel aan Macedonische als aan Albanese kant ook te veel 'foute politici' actief.

'Zo kun je verdomme geen lijndienst draaien!' Chauffeur Ferrit zucht diep. Voor de vijfde keer in honderd kilometer staat de bus die vanuit de Albanese hoofdstad Tirana naar het Macedonische Tetovo rijdt, stil tussen de rotspartijen. Van onder tot boven wordt de goeddeels lege touringcar onderzocht door speciale politie-eenheden. Die zijn verbonden aan de Macedonische minister van Binnenlandse Zaken Ljuben Boskovski.

Dat is zo'n foute politicus. In november deed hij nog een serieuze poging het vredesproces om zeep te helpen. Hij stuurde zijn eigen pretoriaanse garde, genaamd 'de Leeuwen', erop uit om op eigen houtje Albanese UCK-rebellen te gaan arresteren. Op dit moment mag Boskovski in interviews graag wegdromen over 'een groot Macedonisch lente-offensief' tegen de Albanezen. Als voorproefje heeft hij de Leeuwen alvast glimmende orthodoxe kruisen om de nek gehangen.

'Als het aan Boskovski en de Macedonische premier Georgievski had gelegen, was er keihard op het UCK ingehakt en was het nu oorlog geweest', zegt de gematigde Macedonische commentator Zoran Jatsjev. 'Ze zijn echt door president Trajkovski en de internationale gemeenschap gestopt.'

Tetovo, West-Macedonië, het centrum van de gevechten van vorig jaar. De oproep tot gebed weerklinkt uit de minaretten. 90 Procent van de bevolking is hier Albanees. OVSE-instructeurs leiden gemengd Macedonisch-Albanese politie-eenheden op. Maar hier op straat domineren nog steeds de speciale jongens van Boskovski. 'Op elke etnische Macedoniër in Tetovo twee zwaar bewapende agenten', zucht de Albanees Bajram. Net als andere Albanezen in Tetovo zegt hij zich nog steeds niet veilig te voelen.

De Macedonische inwoners evenmin. Het is in de hoofdstad Skopje eerder regel dan uitzondering: als er ergens een appartement vrijkomt, wordt dat betrokken door Macedonische families uit Tetovo en omstreken. 'Er voltrekt zich een subtiele etnische zuivering', zegt de Macedonische Natasja. 'Het uiterste westen van Macedonië is al goeddeels Albanees. Daarvóór ligt een overgangszone met dorpen met nog maar een paar Macedonische families. Het is niet moeilijk die weg te krijgen.'

Die Albanezen moeten al helemaal niet zeuren over Macedonische politiecontroles, vindt zij. De Mala Rechica-zone ten zuidwesten van Tetovo is nog steeds in handen van het UCK. Een Macedoniër die daarlangs probeerde te rijden moest dat onlangs bekopen met een flinke schotwond.

De re-entry, de terugkeer van politie in UCK-gebied, loopt hier nog niet bijster soepel. En het zal ook nog wel even duren voordat zo'n nieuwe gemengde politiemacht zijn intrede doet in Sipkovica, het bergdorp waar UCK-leider Ali Ahmeti kwartier houdt. 'Dat is het probleem met Ahmeti', zegt Zoran Jatsjev. 'Hij heeft zijn bek vol over democratie en multi-etnisch samenleven. Maar op de grond komt er geen Macedoniër door.'

Tekenend is dat zowel Ahmeti als Boskovski van alle politieke figuren in Macedonië het minst impopulair zijn.

In juni of september zullen in Macedonië vervroegde parlementsverkiezingen worden gehouden. Het onvermijdelijke gevolg is dat het vredesproces en de verkiezingscampagnes met elkaar verweven zijn geraakt. Aan Macedonische kant tracht de zeer impopulaire premier Georgievski via Boskovski stemverlies te beperken. De belangrijkste Albanese politicus, Arben Xhaferi, is een nauwe verbintenis aangegaan met Ahmeti.

'Beide kampen beoefenen een typische politiek van brinkmanship', stelt een diplomaat. 'Maar ze weten donders goed hoe de situatie ligt. Ze weten dat ze aan de rand van de afgrond staan. En dus krabbelen ze telkens op het laatste moment terug.'

De bevolking rest ondertussen niets anders dan een bikkelharde overlevingsstrijd. Op een stoffige markt in Skopje staan Macedoniërs en Albanezen broederlijk door elkaar naar de allergoedkoopste levensmiddelen te snuffelen. Macedonië was in de jaren negentig al sterk verarmd door het handelsembargo van Griekenland en de internationale sancties tegen Joegoslavië. De oorlog van vorig jaar heeft de economie de genadeklap gegeven.

Het aantal bedelaars is minstens verviervoudigd. Uit pinautomaten komt geen geld meer. Hele winkelcentra in Skopje staan leeg. De handel heeft zich - zoals in alle arme landen - verplaatst naar de straat. 'Eerst gingen we in kleine stapjes richting armoede, nu in grote', kan zowel uit de monden van Macedoniërs als Albanezen worden opgetekend.

Ook over de verwachte opbrengst van de Brusselse donorconferentie zijn beide etnische groepen eensgezind pessimistisch. De teneur: 'Dat geld zullen onze klote-politici achteroverdrukken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden