Arjen Lubach zet een nieuwsfeit lachend op de agenda

Bert Wagendorp.

Zondag met Lubach won woensdag de Gouden Televizier Ring 2017 voor het beste tv-programma. De verkiezing van de winnaars van de ringen is een referendum onder televisiekijkers, zodat de genomineerde die het best is in het mobiliseren van zijn kijkers wint. De zege van Zondag met Lubach was voorspelbaar, Arjen Lubach is erin geslaagd een trouw en loyaal publiek aan zich te binden. Net als Wilfred Genee (de beste presentator) dat heeft gedaan met Voetbal Inside.

Er is nog een verband tussen Voetbal Inside en Zondag met Lubach: ze bedrijven campagnejournalistiek. Lubach besteedt elke uitzending uitgebreid aandacht aan één specifiek onderwerp uit het nieuws en neemt daarin scherp stelling. Dit volgens de satirische wetten van Amerikaanse televisieshows als The Daily Show (vroeger met Jon Stewart, tegenwoordig met Trevor Noah), Late Night with Seth Meyers, Last Week Tonight with John Oliver (naar het schijnt de invloedrijkste) en The Late Show with Stephen Colbert.

Er is geloof ik geen internationaal equivalent van Voetbal Inside, vermoedelijk omdat er in het buitenland geen voetbalpundits bestaan als Johan Derksen en René van der Gijp - zijn we op voetbalgebied nog érgens uniek in. Echte satire kun je VI niet noemen, maar er is wel altijd sprake van het innemen van een standpunt, dat er meestal op neerkomt dat de besproken voetballer of voetbalbestuurder er helemaal niks van kan en maar beter meteen kan ophoepelen.

Beide programma's hebben invloed. VI op de samenstelling van Oranje, de uiterste houdbaarheidsdatum van een voetbaltrainer of het zelfvertrouwen van een speler. Of de beweringen feitelijk kloppen doet er niet zoveel toe, als de beledigingen maar smakelijk zijn.

De invloed van Zondag Met Lubach reikt verder. Toen het programma in het vorige seizoen aandacht besteedde aan de kwestie van de gaswinning in Groningen, kantelde de discussie in het voordeel van de benadeelde inwoners van de provincie. En toen Lubach onlangs verzocht om steun voor een referendum over de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, waren de benodigde 300 duizend handtekeningen binnen de kortste keren binnen.

Het recept dat ZML toepast is even knap uitgedokterd als simpel: kies een actueel onderwerp, neem een helder standpunt in, presenteer je argumenten op overzichtelijke wijze en breng ze met humor. Dat laatste is essentieel; de lach is een verleider, honing waarmee de kijker wordt overtuigd. De feiten komen meestal van de reguliere media, maar pas wanneer ze door de ZML-molen zijn gegaan doen ze opeens hun werk, meestal beter dan in het krantenstuk waaruit ze afkomstig zijn. Daar kunnen wij iets van leren, maar dat terzijde. De Amerikaanse tv-shows zijn inmiddels vermoedelijk invloedrijker dan de grote kranten en nieuwszenders; ze vormen de stoottroepen van het nieuws en het debat, van munitie voorzien door nijvere ouderwetse onderzoeksjournalisten.

Dat een programma als Voetbal Inside kan bestaan, heeft te maken met de volslagen idiotie van de voetbalwereld, die voor veel mensen alleen nog is te hanteren door mee te gaan in de frisse krankzinnigheid, onredelijkheid en het absurdisme aan de tafel van Genee.

Zo is het met ZML ook. Satire is de laatste verdedigingslinie tegen de oprukkende absurde werkelijkheid. Het is, zoals Haro Kraak verderop in deze krant schrijft, een vorm van 'decoding the news' door een 'grofgebekte en geestige dominee'. Die zet, zonder zich te bekreunen om de nuance of de complexiteit van een nieuwsfeit, de kwestie lachend op de agenda: de nieuwe sleepwet is een klotewet en wel hierom, weg ermee. Dankuwel, goedenavond, dit was Zondag met Lubach, tot volgende week.

De vermaarde Romeinse politicus, advocaat en filosoof Cicero kende al de kracht én de valkuilen van de humor als overtuigingsmiddel, hij schreef er uitgebreid over en paste zijn kennis toe in zijn redevoeringen voor parlement en rechtbank. Humor en satire, constateerde hij, zijn geschikte middelen om de logica te omzeilen en direct in te spelen op de emoties van de luisteraars. Het is verstandig dat te beseffen, zelfs als je het met de standpunten van Arjen Lubach eens bent.

Niet alles waar je om moet lachen is waar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.