Arjan Peters

Dat politici liegen, wisten we al - en ze weten het nu zelf ook, wat voor hen nog geen reden is ermee op te houden. Maar er zijn ook schrijvers die liegen. Marcel Möring bijvoorbeeld. Hij schreef het essay De hele wereld, een pleidooi voor de fragmentarische roman die hij vergelijkt met 'de chaos die de schrijver uit de zogenaamde orde schept'. Hierbij denkt hij aan Beckett, Faulkner, Schierbeek, Krol en Joyce, bij wie het verhaal ondergeschikt is aan de stem die ze volgen.


Hier tegenover plaatst Möring de primitievelingen die een 'well-made novel' schrijven, zo een met een begin, midden en eind.


Tja, hoe moet het anders? Je kunt eens begínnen met het midden, maar dan is dat het begin geworden. Zo'n roman schrijven is simpel, hoont Möring, een circusact, een gesloten systeem, geen mus valt erin van het dak, en erg genoeg is dat nu net de klassieke roman die 'voor generaties leraren en critici de maatstaf is geweest bij hun meningsvorming'.


Knappe uurwerkjes, bah. En die leraren en critici hebben alle lezers verpest, zodat nu het publiek een amuserende well-made novel wil en anders niet.


Dat nu is gelogen. Om zijn pleidooi voor het moeilijke boek te onderstrepen creëert Möring een vijandsbeeld. Als hij begint over de zogenaamde klassieke roman met die mus (die niet zonder gevolgen van het dak mag vallen), refereert hij aan een oude definitie van W.F. Hermans; die daar zélf in niet een van zijn romans aan beantwoordde. Dus waar bevindt die verfoeide well-made novel zich? Bestaat hij wel? Welke critici hebben die voorkeur erin gehamerd? Ik heb alleen critici en leraren ontmoet die niet moe werden alle bovengenoemde 'moeilijke' schrijvers vol vuur aan te bevelen.


Willem Brakman zou nooit de P.C. Hooftprijs hebben gekregen als zijn werk niet consequent was besproken, ongeacht de zuinige verkoop. Hij deed ertoe. Brakman zei trouwens altijd dat de schrijver 'chaos moet aanbrengen in de orde', in dat wat te geordend is - jammer dat Möring naast deze gevleugelde omkering niet wat meer van diens subversieve en geestige oeuvre heeft opgestoken.


De ergste zonde van Mörings pamflet is de starre hooghartigheid, inclusief de apocalyptische uithalen naar de alles verziekende 'wereld van de amusements- en consumptieliteratuur'. Hoor de gefrustreerde romancier jammeren. Twintig jaar geleden schreef Möring een well-made novel en won daarmee de AKO-prijs. Een paar jaar later wilde het niet meer zo lukken, wel bedong hij bij zijn toenmalige uitgever torenhoge voorschotten voor een cyclus die een megasucces moest worden. Het geld verdampte, Möring verkaste naar een andere uitgever, en zijn laatste roman uit 2006 werd alweer geen bestseller.


Andere boeken wel. En nu hebben díe het gedaan. Well-made novels, populaire laffe verhaaltjes die de lezer niet aan het werk zetten, Möring zou het ook best kunnen maar dat vertikt hij! Zijn ernstige vijf-voor-twaalftoontje werkt onbedoeld op de lachspieren. Realistische romans zijn suf, zegt hij, omdat er geen eenduidige realiteit bestaat.


Dat laatste lijkt me een feit. Maar dan zou je juist zogenaamd realistische romans als experimenteel moeten bestempelen, met hun onwaarachtige wereld. Dat denk ik ook vaak bij Maarten 't Harts romans: in wat voor buitenissig universum ben ik nú beland?


Moeilijke boeken worden niet vanzelf verkocht. Ze hebben een advocaat nodig die gedreven is. Niet eentje die de hele wereld de schuld geeft van zijn verbittering en miskenning.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden