Arjan Peters

Sommige onderwerpen zijn satirisch van zichzelf. Citeren is genoeg voor een lachbui. Alleen daarom sloeg ik laatst De koorbanken van Oirschot en Aarschot open (uitgeverij Vantilt). Het opvallende is namelijk, dat de laatmiddeleeuwse eikenhouten koorbanken in de Sint-Petruskerk in Oirschot (Noord-Brabant), die in de Tweede Wereldoorlog zijn verwoest, door dezelfde Eindhovense schrijnwerker Jan Borchmans zijn vervaardigd die ook het houtsnijwerk verzorgde van de koorbanken in de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Aarschot (Vlaams Brabant), die wel bewaard zijn gebleven. Nou u weer.


De inleiding bevat zinnen die zonder bewerking in een conference gebruikt kunnen worden: 'Wanneer over het Oirschotse koorgestoelte wordt gesproken, valt meestal in één adem de naam van de vermaarde fotograaf Martien Coppens', de maker namelijk van De koorbanken van Oirschot (1941), met een tekst van Concordius van Goirle, 'bekend tot ver buiten Oirschot'. Ook Hans Sibbelee, een communist die katholiek werd, die van Koorbanken, koorhekken en kansels (1946), maakte foto's in de Sint-Petruskerk voor de brand van 2 oktober 1944.


Aan de hand van die oude foto's, en kijkend naar het houtsnijwerk in Aarschot, is een reconstructie mogelijk van de koorbanken van Oirschot, gemaakt tussen 1508 en 1511, met 52 zitplaatsen (elke kanunnik had een stem in het kapittel), waar elke dag de gebeden en gezangen werden aangeheven: metten, lauden, priem, terts, sext, none, vespers en completen. Omdat de geestelijken uren moesten staan, was aan de onderkant van de opklapbare zitgedeelten vaak ook houtsnijwerk aangebracht waarop steels kon worden geleund. Vooral die onderkanten (of misericorden) bevatten aardse voorstellingen: varkens en duivels, afbeeldingen ter waarschuwing.


Een boek met zwart-witfoto's van verdwenen koorbanken, toegewijd toegelicht. Ik zou het niet op mijn verlanglijst hebben gezet. Maar ik beken De koorbanken van Oirschot en Aarschot in één keer te hebben uitgelezen, terwijl ik vergat waarom ik het had opengeslagen. Het houtsnijwerk van Jan Borchmans ís buitengewoon, en de beelden die hij maakte op de banken en op de tussenschotten (of wangen) zijn waardig én cartoonesk: een aap met een varkenssnuit, een brakende man, een jongen met een drankpul, een man die zijn broek laat zakken, afgewisseld met apostelen en koningen.


Toen ik het boek wilde dichtslaan en van een vooroordeel genezen was, stuitte ik achterin op een ingeplakte dvd. Een 3D-reconstructie van de koorbanken, gemaakt door Joep Peters (die niet in mijn stamboom voorkomt), omgezet voor een film, ingesproken door Paul Maas: Zo waren de Oirschotse koorbanken. Schitterend. Ik vroeg me af wat Kees Fens gevonden zou hebben: is de verrijzenis van verbrande koorbanken in een 3D-reconstructie principieel heilloos omdat je het verleden nooit kunt terughalen, of geslaagd omdat je 67 jaar na de ramp deze combinatie van heiligheid en alledaagsheid weer in beeld kunt brengen?


Mijn antwoord zal duidelijk zijn. En ik zie een verlanglijst opdoemen. Misschien kunnen er films gemaakt worden die ons laten lopen door de kamer van J.H. Leopold! Of door de gaanderijen van het Paleis voor Volksvlijt, toen Gerard Reve en Hanny Michaelis er woonden! Ook wil ik lid worden van de Bibliotheek van Alexandrië, en daar een boek gaan lenen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden