Arjan Peters

Ben je suikerziek?, vroeg Gerard Reve op 18 januari 1979 in een brief aan Rudy Kousbroek, om te vervolgen met: 'Als je pis niet schuimt, is er niks aan de hand.' Of Kousbroek door dit testadvies werd gerustgesteld, komen we voorlopig niet te weten. Voor 19 april was de verschijning aangekondigd van Rozen op jullie pad, de veertig brieven die Kousbroek aan Reve stuurde tussen 1978 en 1996, maar vorige week heeft Sarah Hart, de weduwe van de essayist, de uitgave tegengehouden. Hart heeft onenigheid gekregen met Pieter Kottman, de samensteller van het brievenboek. Hierna zou hij zich aan de biografie van Kousbroek zetten. Dat kan hij nu ook vergeten.


Vorige week wilde alleen de teleurgestelde bezorger reageren. Hij leek niet goed te begrijpen waarom het was misgegaan. Het ging om 'kleinigheden' in zijn voetnoten. 'Ik was niet hagiografisch genoeg', mokte Kottman.


Voorbeeld: hij had in zijn noten opgemerkt dat Kousbroek soms anderhalf jaar niet op een brief van Reve reageerde. Dat wilde Hart eruit hebben, omdat ze het onaardig vond. Ander voorbeeld: in een van zijn brieven verzekerde Kousbroek dat Hart de roman Oud en Eenzaam van Reve had gelezen, terwijl de noten van Kottman vertellen dat Hart het boek niet gelezen kon hebben, omdat ze toentertijd nog geen Nederlands sprak. Dat moest Kottman ook schrappen.


En op zulke kleinigheden is de uitgave stukgelopen! Je kunt de bezorger bijna horen hoofdschudden. Kennelijk komt het omgekeerde niet bij hem op: als het werkelijk kleinigheden zijn, die nota bene in voetnoten staan die geen hond leest, had Kottman ze net zo goed kunnen schrappen. Dan was er geen vuiltje aan de lucht geweest.


In NRC Handelsblad (5 april) werd direct een top-3 opgesteld van lastige schrijversweduwen. Onder die noemer dienen we dit geval te laten ressorteren, is de veronderstelling. Hart werd in het lijstje opgevoerd naast Mieke Vestdijk, die in 1984 haar medewerking opzegde aan de Vestdijk-biografie die Hans Visser maakte. Dat was maar al te begrijpelijk, bleek drie jaar later, toen we allemaal konden zien dat de biografie een slecht geschreven warboel was. Met het verschijnen van de Vestdijk-biografie van Wim Hazeu in 2005 kon het prul van Visser definitief naar de versnipperaar.


Ook verwijst het artikel naar Kristien Hemmerechts, de weduwe van dichter Herman de Coninck, die vorig jaar de Vlaamse tournee van theatergroep Flint verbood 'omdat deze zijn poëzie geen recht zou doen'.


Een weduwe of andere auteursrechthebbende moet toestemming geven voor zo'n opvoering, of voor een uitgave van ongepubliceerde teksten. Op een aanvraag voor toestemming zijn twee antwoorden denkbaar. Maar het lijkt er soms op of er alleen met ja rekening wordt gehouden. Als het nee blijkt te zijn, wat het goed recht is van een nazaat, heet die prompt eigenzinnig of lastig.


Merkwaardig is dat. Omdat we geen verklaring van mevrouw Hart hebben, kan ik niets bewijzen, maar volgens mij gaat het in haar geval helemaal niet om de genoemde kleinigheden in de voetnoten bij de brieven van haar echtgenoot. Een postume uitgave van ongepubliceerd werk is voor een achtergeblevene geen bagatel. Als de ontslapene een uitgave had gewild, zou hij die bij leven immers zelf wel hebben doen verschijnen.


Je voegt eigenhandig een titel aan het oeuvre van je partner toe. Eigenlijk wil je het niet. Daarom grijp je elke kleinigheid aan om je toestemming weer in te trekken.


Ik begrijp nee beter dan ja.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden