Arie Elshout Zomerspel: welke films Obama en Hillary moeten zien

Tot de dingen waar ik dol op ben behoren film en Hillary Clinton. Dus toen ik onlangs de kop las ‘Hillary Clinton, zie deze films!’ stond ik meteen op scherp....

Hij stelde een lijst van films samen die Hillary moet hebben gezien, wil het wat worden met haar als Obama’s minister van Buitenlandse Zaken. Gelet op het gebruik van het uitroepteken vindt drill-sergeant Kaplan bijscholing dringend geboden voor de nieuwe rekruut. Waarom? Misschien vertrouwt hij het niet: een vrouw op zo’n verantwoordelijke post in de wereld van oorlog en diplomatie.

Maar dat zou onzin zijn: hoezeer zij ook werd bedrogen en vernederd door haar echtgenoot, de knuffelpresident Bill, nooit verloor zij haar politieke missie uit het oog. Zij bewees haar menselijke kant en haar gevoelens te kunnen wegcijferen in dienst van een hoger doel, en dan ben je een harde tante. Geen moment zal ze terugschrikken voor die met zijn torso pronkende Russische judokampioen, voor de in een te ruim pak verdrinkende Iraanse holocaust-ontkenner, voor de naar adem happende Franse adhd-president, de oversekste Italiaanse zonnebank-Valentino en de minderheden neerknuppelende Peking-bejaarden, die tezamen de Nachtwacht van het wereldleidersgilde vormen.

Toch blijft het ondanks deze kanttekening een leuk zomerspel: welke films kunnen als inspiratie dienen voor hen die in Washington het buitenlands beleid bepalen?

Allereerst zijn er de films die iets leren over Amerika’s omgang met de wereld.

Kaplan noemt Lawrence of Arabia, het filmepos over dromers die dachten de kaart van het Midden-Oosten te kunnen hertekenen. Apocalypse Now staat ook op zijn lijstje. Hij verklaart dit niet nader, maar volgens mij bevat deze film meerdere waarschuwingen tegelijk. Laat je niet meeslepen in een uitzichtloos avontuur, bedenk voor je erin stapt hoe je er ook weer kan uitstappen, wees beducht voor het gevaar van verloedering en ontsporing als nut en noodzaak van een missie onhelder zijn.

Een film die ik in dit verband bij Kaplan mis is The Quiet American naar een boek van Graham Greene. Daarin roept een vermoeide Engelse oorlogscorrespondent in Vietnam tegen een goedwillende, maar naïeve jonge Amerikaanse diplomaat: ‘Wij zijn de koloniale volken, Pyle, maar wij hebben wel iets van de werkelijkheid geleerd, we hebben geleerd niet met lucifers te spelen.’

Met Irak en Afghanistan in het achterhoofd klinken deze lessen heel relevant.

Betekent dit dat Obama en Hillary beter meteen alle troepen kunnen terughalen om nooit meer een voet buiten de grens te zetten? Maar zo werkt het niet, zo één op één. Toen de onrust in Iran uitbarstte, richtten zich toch weer direct alle ogen op de Verenigde Staten. Had Obama net besloten Bush’ concept van de regime change te schrappen en openingen te zoeken voor een gesprek met de machthebbers, begonnen Iraniërs massaal te demonstreren voor, jawel, een ander regime. Obama’s script kon meteen de prullenbak in en er is nog geen begin van een nieuw.

De hoogste tijd derhalve voor films die Amerikaanse leiders leren voor welke dilemma’s ze kunnen komen te staan als gevolg van hun positie. Kaplan noemt The Spy Who Came in from the Cold, waarin Richard Burton ontdekt dat iedereen een verborgen agenda heeft en niemand te vertrouwen is. Het is de les die Michael Corleone in The Godfather II leert van zijn vader Vito: ‘Iedereen is zijn eigen zakenman’. Iedereen heeft zijn eigen belangen. Hoe daarmee om te gaan? Hou je vrienden dicht bij je, maar je vijanden nog dichter, want dan kom je te weten wat zij in hun schild voeren, zegt Vito tegen zijn zoon. Die wordt een man die meedogenloos afrekent met zijn opponenten, onder wie zelfs zijn broer Fredo. Het maakt Michael (Al Pacino) hard en eenzaam.

Voor Marlon Brando (vader Vito) was de maffia heel Amerikaans. Als ze de trekker overhalen, zeggen ze altijd: ‘Het is puur zakelijk, niet persoonlijk’. Het deed Brando (staat in het maartnummer van Vanity Fair) denken aan de architecten van de Vietnam-oorlog McNamara en Johnson.

Obama en Hillary zullen niet gauw in die val trappen, maar aangezien het in hun hoedanigheid moeilijk, zo niet onmogelijk is schone handen te behouden, kunnen ze maar beter af en toe een filmpje pikken om voorbereid te zijn op de moeilijke keuzes die zullen komen.

Rest één vraag: welke Nederlandse film moet onze Verhagen absoluut zien?

vk.nl/columnisten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden