Analyse Argentinië

Argentinië lijkt op weg naar negende faillissement

De Argentijnse peso keldert in waarde, de rente gaat door het dak en de inflatie is enorm: de Argentijnse economie is weer eens in de problemen. Aanleiding is de verkiezingsnederlaag van de huidige president Mauricio Macri. 

President Mauricio Macri (links) en Vice-Admiraal Marcelo Srur. Beeld AFP

Het eerste signaal van een naderend bankroet van Argentinië is traditioneel de drukte op de veerboten die over het estuarium van de Rio de la Plata van Buenos Aires naar Montevideo in Uruguay gaan. Binnen twee uur kunnen Argentijnse zakenlieden met koffers vol dollars daarmee het Zwitserland van Zuid-Amerika bereiken en hun geld bij een van de banken in Montevideo in veiligheid brengen. Zij hebben tijdig hun peso’s om weten te wisselen als het weer op de financiële markten gaat spoken.

Meestal beantwoordt de regering deze kapitaalvlucht met het bevriezen van alle tegoeden bij de eigen banken. Rekeninghouders mogen per dag maar een beperkt bedrag opnemen. Geld omwisselen in dollars is niet toegestaan. De kleine rekeninghouders zijn de dupe van de kapitaalcontroles. Zij hebben hun geld niet in veiligheid kunnen brengen en dreigen met waardeloze peso’s opgescheept te zitten. Spaartegoeden die in jaren zijn opgebouwd, zijn niets meer waard. Eerst ontstaat een bankrun om te redden wat er nog te redden is. Maar als dat niet meer lukt, ontstaan rellen op straat en worden winkels geplunderd. 

In december 2001 demonstreerden 40 duizend Argentijnen voor het presidentieel paleis Casa Rosado, waar Evita Peron haar Don’t cry for me Argentina zong in de musical. De toenmalig president Fernando de la Rúa vluchtte per helikopter. Argentinië ging vervolgens voor de achtste keer in zijn bestaan failliet.

Donkere wolken

Hoe het met de huidige conservatieve president Mauricio Macri afloopt, staat niet vast. Maar boven zijn hoofd pakken zich donkere wolken samen. Een negende faillissement dreigt. Maandag kelderden de beurskoersen met 40 procent. De peso verloor 30 procent van zijn waarde, voordat de centrale bank met steunaankopen het verlies terugbracht tot 18 procent. De rente werd verhoogd tot 75 procent. En staatsobligaties zakten 35 procent onder de nominale of aflossingswaarde hetgeen erop duidt dat de beleggers de kans groot achtten dat ze hun geld niet terugkrijgen.

Er is niet veel nodig om in Argentinië paniek te laten uitbreken. De aanleiding was een tussentijdse verkiezingsoverwinning van Alberto Fernandéz, de linkse tegenstrever van Macri die het hervormings- en bezuinigingsprogramma van Macri wil terugdraaien en niets moet weten van de bemoeienis van het Internationale Monetaire Fonds IMF. Fernandéz heeft een monsterverbond gevormd met de vorige president Cristina Fernández de Kirchner, die samen met haar echtgenoot Nestor sinds het vorige faillissement in 2001 het land regeerde. Zij paaide de armen met subsidies op levensmiddelen, nationaliseerde liever bedrijven dan dat ze die privatiseerde en wees vrijhandel af als daardoor eigen bedrijven kopje onder dreigden te gaan. Met het aanzetten van de bankbiljettenpers werden veel van deze plannen gefinancierd. Helaas voor haar eindigde het in 2015 met een financiële janboel.

Met de rechtse Macri kwam weer iemand die Washington in de armen kon sluiten en die in ruil voor de bezuinigingseis miljarden aan IMF-steun kreeg om orde op zaken te stellen. Hij liberaliseerde vele voorzieningen, schafte heel langzaam de subsidies af op allerlei producten en probeerde de waarde van de munt te stabiliseren. Maar Macri maakte zich daarmee populairder onder binnen- en buitenlandse beleggers dan onder zijn eigen volk. Hij wist ook de economie niet op gang te krijgen. Na een krimp van 2,5 procent in 2018 volgde een krimp van 5,1 procent in het eerste kwartaal van 2019. Tegelijkertijd liep de inflatie op tot meer dan 40 procent, wat kapitaalvlucht uitlokte en de eigen munt onder druk zette. In mei leende Macri nog eens 50 miljard dollar bij het IMF om het financiële stelsel van Argentinië overeind te houden.

In oktober wachten nieuwe presidentsverkiezingen en de vrees van de markten is nu dat Fernandéz die gaat winnen. Fernandéz portretteert zichzelf graag als een peronist waarmee hij meelift op de nostalgische herinnering aan het verleden van de nationale heldin. Of een negende faillissement en een volgende wisseling van de wacht het antwoord is, zal door velen worden betwijfeld.

Argentijnse paradox

Argentinië geldt dankzij de vruchtbare bodem als potentieel een van de rijkste landen ter wereld. Maar het slaagt er niet in dat ook te realiseren, hetgeen nu de Argentijnse paradox wordt genoemd. Begin vorige eeuw behoorde het lang nog wel tot de twintig meest welvarende staten in de wereld. De economie groeide gemiddeld 6 procent per jaar en het land trok veel meer Europese immigranten aan dan Australië en Canada. Maar tijdens de crisis van de jaren dertig veranderde Argentinië van een van de meest stabiele in een van meest instabiele landen in de wereld. Onder Juan Peron werd na de Tweede Wereldoorlog een centraal geleide economie opgezet die geen succes werd. In 1962 was Argentinië gemeten naar bbp per inwoner toch nog rijker dan Spanje en Japan. Maar in de decennia daarop stegen de prijzen telkens sneller dan de lonen en verloren de Argentijnen steeds meer van hun welvaart. Tussen 1975 en 1991 bedroeg de inflatie gemiddeld 300 procent per jaar met uitschieters naar 5.000 procent. Nadat in 1989 de peso werd vervangen door een nieuwe munt austral en alle overheidsbedrijven werden geprivatiseerd leek een opleving van de economie plaats te vinden, maar al snel liep de inflatie opnieuw op tot 12 duizend procent. In 1998 werd de austral vervangen door de nieuwe peso die gekoppeld werd aan de waarde van de dollar. Drie jaar later was het land opnieuw failliet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden