Ard van der Steur koos voor de leugen

Na twee vuistdikke onderzoeksrapporten leek alles bekend over de roemruchte Teevendeal. Nu komt Bas Haan, de onderzoeksjournalist die al twee bewindspersonen en een Kamervoorzitter liet struikelen, met nieuwe details, inclusief een ontmoeting van de premier met een voormalige wiethandelaar en een intimidatiepoging van Fred Teeven. 'Jij krijgt spijt van de dag dat je geboren bent.'

Ard van der Steur Beeld Mike Roelofs

Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie toont bravoure als hij eind 2015 eindelijk aan het woord komt in wéér een verhit debat over de zogenoemde Teevendeal. Uit het dan net verschenen ­rapport van de onderzoekscommissie-Oosting blijkt dat Van der Steur als Kamerlid niet de controleur, maar de souffleur was van zijn voorganger Ivo Opstelten, de VVD-peetvader die de Kamer verkeerd informeerde over een vijftien jaar oude schikking met ex-drugs­crimineel Cees H. en daarna ten onrechte beweerde dat er geen bonnetje meer was.

Van der Steur probeert de schade voor zijn eigen prille ministerschap te beperken. Al zijn adviezen aan Opstelten waren bedoeld om de Kamer 'zorgvuldig en juist' te informeren, bezweert de VVD'er. En uiteindelijk - 'ik had het eerder moeten doen' - heeft hij een streep in het zand getrokken toen het ministerie hem inzage wilde geven in een geheim verslag met de herinneringen van Fred Teeven over de deal. 'Ik ben opgestaan en heb gezegd: het past mij niet als woordvoerder en Kamerlid om kennis te nemen van die informatie, omdat die informatie niet bekend is bij de Kamer. Ik trok op dat moment mijn grens.'

Nu, ruim een jaar later, komt de Kamer erachter dat de waarheid toch weer anders in elkaar zit. Het boek De rekening voor Rutte van Nieuwsuur-journalist Bas Haan onthult dat de zelffelicitatie van Van der Steur vooral bluf was. Uit een mail, die de commissie-Oosting om onduidelijke redenen niet openbaar maakte, blijkt dat de VVD'er al een dag eerder de informatie uit het geheime verslag had gekregen, inclusief de bedragen waar iedereen maanden naar op zoek was. Sterker nog: het was Van der Steur die het 'heel kwetsbaar' noemde om de informatie aan de rest van de Kamer te geven. Opstelten schrapte daarna de passages.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

'Bonnetjesaffaire is politiek op z'n lelijkst'
De Nieuwsuur-journalist dook opnieuw in de bonnetjesaffaire en concludeert: het was wel een doofpot. Een interview met Bas Haan.

Van der Steur dekte als Kamerlid Teevendeal toe, zei als minister iets heel anders
De bonnetjes-affaire rond hasjhandelaar Cees H. brengt minister Van der Steur van Veiligheid en Justitie opnieuw in politieke problemen.

Hoe zat het ook alweer met de Teevendeal?
Bekijk hier de tijdlijn.

Opmerkingen uit de betreffende e-mail van Van der Steur.

Ongekende vasthoudendheid

Dat Van der Steur een dag later demonstratief de bijeenkomst op het ministerie verliet, was een loos gebaar. De conclusie van Haan: 'Als Kamerlid onthield hij de Kamer cruciale informatie, als minister loog hij daarover.' Volgens Van der Steur is er sprake van oud nieuws en heeft hij al zijn mails gedeeld met Oosting.

Zo lijkt er geen einde te komen aan de bonnetjesaffaire, een zaak waarbij dwangmatige pogingen tot publicitaire damage control uiteindelijk steeds averechts uitpakken, vooral door de ongekende vasthoudendheid van Haan. Opstelten en Teeven moeten vertrekken als Haan het bonnetje van de Teevendeal boven water haalt, VVD-Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg pakt haar biezen nadat Haan heeft onthuld dat ze een brief van een klokkenluider in de shredder stopte en nagenoeg de hele ambtelijke top van het ministerie van V&J vertrekt als de commissie-Oosting de berichtgeving van Haan over 'de foute Teevendeal' nagenoeg volledig bevestigt.

Tekst loopt door onder video.

Klik op de afbeelding om te vergroten

In het boek dat de journalist vandaag publiceert schrijft Haan onomwonden dat er een doofpot is geweest om het imago van Teeven en Opstelten te beschermen. En hij wijst daarbij nadrukkelijk naar Mark Rutte.

De doofpot begint volgens Haan met 'een kleine leugen' van Opstelten. De minister beweert in 2014 dat de onthulling van Haan over de oude deal van Fred Teeven met voormalig drugsbaron Cees H. niet klopt. De minister bluft in de Tweede Kamer dat de crimineel veel minder heeft overgehouden aan de deal dan Nieuwsuur beweert, geen 4,7 miljoen, maar 1,25 miljoen gulden. 'Dat zijn de feiten,' bast de VVD'er.

De minister heeft zijn hand overspeeld. Al vrij snel zijn er tal van aanwijzingen dat er niks van zijn bewering klopt, al is het maar omdat Teeven zelf ook herinneringen aan veel hogere bedragen heeft. Toch besluiten de twee VVD-bewindspersonen om de fout niet recht te zetten. De herinneringen van Teeven worden afgedaan als 'onvoldoende'. Het gespreksverslag verdwijnt in een kluis. De officiële lijn blijft dat de Kamer goed is geïnformeerd en dat de deal van Teeven deugde. In de woorden van Haan: 'Ze kozen voor de leugen.'

Journalist Bas Haan. Beeld anp

Penozeachtig type

Ook Mark Rutte gaat daar volgens Haan in mee. De premier houdt tot de dag van vandaag vol dat hij nooit aan Teeven heeft gevraagd hoe hoog de schikking met Cees H. werkelijk was, maar op basis van anonieme gesprekken met ingewijden schrijft Haan dat de premier 'liegt'. Teeven zou Rutte persoonlijk hebben verteld dat het ­bedrag veel hoger was dan Opstelten in de Kamer had beweerd. De premier wist dat al een jaar voordat de waarheid naar buiten kwam.

Maar Rutte heeft andere prioriteiten. Hij wil voorkomen dat iemand met Teeven kan praten over diens herinneringen. Het is volgens Rutte 'staatsrechtelijk' niet in orde om de staatssecretaris te bevragen over zijn oude functie als officier van justitie.

Zelf houdt hij zich niet aan die strikte scheiding, onthult Haan. De journalist beschrijft hoe Rutte tijdens een ziekenhuisbezoek toevallig stuit op de voormalige wiethandelaar 'Rooie' Ron de Jong. Die vertelt dat hij de details over de deal van Teeven en Cees H. heeft doorgegeven aan Nieuws­uur. En hij voegt er voor Rutte omineus aan toe: er komt nog veel meer. Het eerste wat de premier doet? Teeven bellen over zijn ontmoeting met 'een penozeachtig type van rond de zestig met een paardenstaart'.

Ivo Opstelten. Beeld anp

De Tweede Kamer mag niks vragen aan Teeven, maar de staatssecretaris zelf bemoeit zich achter de schermen ook met de zaak. Haan constateert dat Teeven meerdere keren probeert de berichtgeving van Nieuwsuur in diskrediet te brengen via lekken naar De Telegraaf en NRC. De twee kranten laten onbedoeld de identiteit van hun anonieme bron zien door in hun berichtgeving zelfs de foutieve herinneringen van Teeven over te nemen.

Teeven strijdt ook op andere terreinen voor zijn zaak. Zo intimideert hij een medewerker van D66 van wie hij opeens vermoedt dat die informatie over de deal met Cees H. heeft gedeeld met journalisten. 'Jij krijgt spijt van de dag dat je geboren bent', wordt de D66'er door Teeven toegebeten in de marge van een Kamerdebat. Of de verdenking van Teeven terecht is, blijft onduidelijk.

Bij D66 wordt het voorval bevestigd, inclusief het dreigement. Volgens de VVD heeft Teeven inderdaad krachtige termen gebruikt, maar niet de woorden die in het boek staan. De ex-staatssecretaris heeft eerder al zijn excuses aangeboden. Daarmee is voor D66 de kous af.

Klik op de afbeelding om te vergroten.

Joker

Nog curieuzer is de onthulling van Haan dat Teeven als bewindspersoon in 2014 - ná de eerste onthulling van Nieuwsuur - nog een afspraak maakt met de advocaat van Cees H.. De crimineel zelf mag niet meekomen ('lijkt me niet handig,' sms't Teeven naar de advocaat), maar Cees H. heeft goede hoop dat de VVD'er hem kan helpen bij een moeizame vastgoedtransactie. Het bankafschrift van zijn schikking beschouwt hij daarbij als zijn 'joker'. De ex-drugsbaron kan daarmee aantonen dat Opstelten en Teeven niet de waarheid spraken over de deal. Een prima drukmiddel.

De afspraak met Teeven gaat uiteindelijk niet door, maar het blijft een mysterie waarom de staatssecretaris er aanvankelijk wel plaats voor maakt in zijn agenda. De VVD'er beweert zelf dat het nooit zijn bedoeling was om de afspraak met de advocaat door te laten gaan.

Rutte blijft Teeven al die tijd verdedigen. De rest van de VVD volgt bijna instinctief. De stilzwijgende consensus: ontken alles zolang het nog ontkend kan worden. Zo bestrijdt de premier in de Tweede Kamer dat er een gespreksverslag met de herinneringen van Teeven bestaat. Alle betrokkenen, inclusief minister Van der Steur die dan naast hem zit, weten dat Rutte niet de waarheid spreekt. Iedereen zwijgt en de premier vlucht in woordspelletjes: het is geen gespreksverslag, maar een persoonlijke aantekening.

Fred Teeven tijdens de persconferentie waarin hij zijn aftreden als staatssecretaris aankondigde. Beeld anp

Dat soort politieke acrobatiek is volgens Haan tekenend voor de hele affaire. 'Het was de keuze van Opstelten en Teeven om de waarheid te verzwijgen en erover te liegen, en het was de keus van Rutte en Van der Steur om daarmee door te gaan... Continu handelden zij uit zuiver politiek pragmatisme en opportunisme, niet gehinderd door waarheid of feiten.'

Misschien hebben de hoofdrolspelers ook nu weer goede verklaringen voor de nieuwe onthullingen in de meedogenloze reconstructie van Haan. Rutte en Van der Steur hebben de gave van het woord, maar na twee jaar van draaien over de Teevendeal is er ook een fundamenteel probleem.

Wie gelooft ze nog?


Wederhoor

Minister Van der Steur benadrukt in een schriftelijke reactie dat de tweede commissie-Oosting in haar 'nader onderzoek' op pagina 149 het document noemt dat Nieuwsuur-journalist Bas Haan in zijn boek onthult. Het berust in het archief van de commissie, dat is overgedragen aan het ministerie. Haan wist er de hand op te leggen. De journalist kan niet verklaren waarom Oosting niet op de inhoud is ingegaan. Van der Steur wijst bovendien op zijn verantwoording eerder in de Kamer: 'Ik verwijt mijzelf dat ik mijzelf niet al eerder de dringende vraag heb gesteld: had ik in die periode nog goed genoeg het verschil in de gaten tussen de medewetgevende rol en de controlerende rol in de contacten met de minister over dit specifieke onderwerp?' De Rijksvoorlichtingsdienst zegt dat het document - zonder correcties van Van der Steur - is gezien door een raadadviseur van Algemene Zaken, maar niet door premier Rutte.

Minister Ard van der Steur staat de pers te woord. Beeld anp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden