Architect moet publiek niet behagen

Bram Buunk laat in zijn column in de Volkskrant van 13 juli weinig heel van de integriteit van het architectengilde....

Welnu, je leert als architectuurstudent niet allerlei foutieve dingen; het is gewoon logisch dat jouw opvattingen zich ontwikkelen als je je verdiept in een bepaalde materie.

Waar een leek zich begrijpelijkerwijs overgeeft aan een gevoel van vroeger-was-alles-beter, dringt bij iemand die er iets dieper over nadenkt het besef door dat iedere tijd zijn eigen architectuur verdient en dat het simpelweg kopiëren van oude vormpjes een zwaktebod is.

Uiteraard is het tragisch dat daardoor een enorme kloof ontstaat tussen de architecten en de rest van de mensheid. Maar een architect bouwt niet alleen voor het heden; de meeste gebouwen die nu gebouwd worden staan er over vijftig of honderd jaar nog.

En het is een bekend verschijnsel, niet alleen in de architectuur, maar ook in andere vormen van kunst, dat de smaak van het publiek een beetje achterloopt bij die van 'deskundigen'. Wat Rietveld deed, werd in zijn tijd ook niet door iedereen toegejuicht, maar nu loopt iedereen ermee weg. Kortom, een architect heeft ook een verantwoordelijkheid tegenover de toekomst.

ROTTERDAM Frans Blok

Reeks van ruimten

Er heerst altijd een spanning tussen de keus van een architect en de smaak van het publiek. Buunk doet het voorkomen alsof dat een doodzonde zou zijn.

Een architect kan de schoonheid van architectuur van alle tijden waarderen. Als het echter gaat om keuzes die vandaag de dag gemaakt moeten worden, treden voor hem de beperkingen en verruimingen op van een vakgebied dat zich bevindt in het hier en nu. Een architect die niet alleen wil bouwen, maar ook een culturele bijdrage wil leveren, zoekt een eigentijdse oplossing.

De architect heeft tot taak een deel van de ruimte - te weten een nieuw gebouw - zo te ontwerpen dat het zijn plaats inneemt in een reeks van ruimten. Het gebouw dient mensen via hun verbeelding in staat te stellen tot relaties met het grootste en kleinste gedachtengoed en hun dromen.

Spijtig genoeg is het begrip ruimtelijkheid slecht toegankelijk bij het grote publiek. Het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht (1924) wordt door velen voor modern versleten door de witte muren, het platte dak en het gebruik van de kleuren rood, geel en blauw. De betekenis van de uitdijende ruimte, lopend van beneden naar boven, en het daaropvolgende grootse uitzicht, kunnen slechts weinigen herkennen.

Het realiseren van ruimtelijkheid stelt de bovenmaatschappelijke taak van de architect weer op de agenda. De ontwikkeling van ruimtelijk inzicht vereist onderwijs en training in het ambacht, maar vooral beoefening in architectonische projecten. Het zij de architectuuropleidingen vergund een extra studiejaar aan het ontluikend ruimtelijk inzicht van hun studenten te kunnen besteden.

Vooral in ruimtelijk opzicht is het zojuist gereed gekomen en door Buunk geprezen Groningse Waagstraat-complex, van de Italiaanse architect Natalini, een van grootste mislukkingen van deze tijd. Het is een onsamenhangende collage van decoratieve elementen, die slechts het zweet toont van een architect die zoveel mogelijk aan de smaak van het grote publiek wil voldoen.

Het gebouw biedt een architectonische kermis van vormen en materialen met enkele pittoreske doorkijkjes, maar in ruimtelijk opzicht is het van een knullige gezelligheid die het bewijs levert van het ongelijk van de keus van het grote publiek.

Buunk schaart zich met groot genoegen onder de massa die is behept met de domheid van de goede smaak. De nieuwbouw van Natalini zal over zo'n vijftig jaar hoog op de lijst staan om zo snel mogelijk gesloopt te worden.

DEN HAAG Otto Das

Blokkendoos

Met veel genoegen las ik de column van Buunk. Op enkele uitzonderingen na is moderne architectuur lelijk en saai. In een verre buitenwijk valt dat niet zo op, maar neergekwakt in het centrum van een oude stad detoneert het op een vreselijke manier met de omgeving. Iedereen ziet dat, behalve de 'moderne architect', de gesel van de minnaar van sfeervol stedenschoon.

De oplossing lag tot het begin van deze eeuw voor de hand: bouw in een historiserende stijl, die harmonisch aansluit op wat er reeds staat. De negentiende eeuwse neo-stijlen zijn daar een fraai voorbeeld van: de Ringstrasse in Wenen, Regent Street in Londen, de Parijse boulevards. Ook in plaatsen als Brugge, Praag en Amsterdam valt veel te genieten.

Zelf woon en werk ik al m'n hele leven in Rotterdam. Natuurlijk, als een rechtgeaarde Rotterdammer houd ik van mijn stad, maar mooi? Nee. De ene verschrikking na de andere wordt uit de grond gestampt.

Enige jaren geleden bouwde de architect (?) Quist een nieuwe schouwburg aan de zuidkant van het Schouwburgplein. De graansilo's in Rotterdam-Zuid stralen meer sfeer uit dan deze 'kist van Quist'.

Helaas is Quist sinds enige maanden van zijn troon gestoten. Tussen De Doelen en De Kist, aan de westzijde van het plein, is een bioscoopcomplex verschenen, gebouwd van grijze plastic golfplaat. Erger kan echt niet, maar laat ik voorzichtig zijn, want dit bruisende en gezellige uitgaansplein heeft nog een onbebouwde oostkant. Wellicht komt een geniale architect op het idee een carré te vormen door het bouwen van een vierde grijze blokkendoos, opgetrokken uit onafgewerkte gasbetonblokken ('eerlijk materiaal').

Gelukkig stelt Buunk dat er hoop is. De gemeente Groningen heeft zo'n betonnen bak uit de zestiger jaren laten afbreken, en vervangen door een sfeervolle creatie die wel in de smaak viel bij de gewone burgerij, met andere woorden bij de mensen die ervoor betalen, die er de hele dag langs lopen, en voor wie het gebouw bedoeld is. Bravo, Groningen!

Wordt het geen tijd om de column van Buunk als verplichte lesstof in de architectuurstudie op te nemen, en de dames en heren studenten op een treinreisje naar Groningen te sturen? Dat zal de 'eenvoudige burgers' in de steden in de toekomst een hoop leed besparen.

ROTTERDAM Wim Knoops

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden