PostuumJan Hoogstad

Architect Jan Hoogstad heeft zijn sporen in Nederland achtergelaten

Architect Jan Hoogstad schuwde hoogbouw niet. In zijn geboortestad Rotterdam kreeg hij de kans om op die manier faam te maken.

Jan Hoogstad.

Het futuristische VROM-gebouw in Den Haag met zijn enorme serres was het magnum opus van architect Jan Hoogstad. Het werd in 1992 opgeleverd voor de 3.000 ambtenaren van het toenmalige ministerie van Volkshuisvestiging, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Het was destijds het grootste gebouw van Nederland.

Jan Hoogstad heeft zijn sporen in Nederland achtergelaten. De architect, die 3 oktober op 88-jarige leeftijd overleed, was een belangrijk naoorlogs architect. Hij verwierf faam met grote geometrische gebouwen. In Rotterdam tekende hij onder meer het Unilevergebouw aan het Weena en het gebouw voor Codarts aan het Kruisplein. Andere gebouwen van zijn hand zijn de schouwburg in Hengelo, het AKN-gebouw in Hilversum en het Wilminktheater in Enschede. ‘Hij was een groot architect’, zegt Joost Ector, die samen met Max Pape in 2002 zijn bureau in Rotterdam overnam. ‘Architectuur was niet zijn beroep, het was zijn leven.’

Hoogstad was een ‘kind van Zuid’. Hij werd in 1930 in Rotterdam ten zuiden van de Maas geboren. Dit gebied was een grote bouwput. Zijn ene grootvader had een heibedrijf. Zijn andere een handel in zand en grind, waar ook zijn vader werkte.

In mei 1940 zag Hoogstad samen met zijn twee broers hoe de binnenstad bij een Duits bombardement in de as werd gelegd. Tijdens de oorlog maakte hij modellen van oorlogsschepen en jachtvliegtuigen waarbij grammofoonnaalden als geschuttorens dienden. Ontwerpen werd zijn passie.

Via de ambachtsschool en hts kon hij een opleiding aan de Academie voor Bouwkunst volgen. Daarna trad hij in dienst bij het architectenbureau Herman Bakker, dat zich bezighield met de wederopbouw van Rotterdam. Grootschaligheid schuwde hij toen al niet. Op het bureau van Bakker tekende Hoogstad onder meer de Maastorenflat en de Leuvenflat.

In 1959 richtte Hoogstad zijn eigen architectenbureau op. Hij werd geprezen vanwege de ruimtelijke werking van zijn gebouwen en contrastrijke gevels. ‘Ruimtelijke werking is sterk met emotie verbonden. Toen ik ooit door een vrij lage doorgang de Notre-Dame in Parijs betrad en het koor hoorde zingen, hield ik mijn ogen niet meer droog. Dát is de kracht van ruimtelijke werking’, zei hij.

Hoewel Hoogstad niet van zweverige architectentaal hield, had hij wel belangstelling voor filosofie. Maar voor de rest vond hij dat bouwprojecten binnen het budget en de gestelde termijn moesten worden opgeleverd.

In 1973 won hij de besloten prijsvraag voor het Wereldhandelscentrum in Rotterdam. Hoogstad beschouwde dat ontwerp als het beste dat hij ooit had gemaakt. Het werd echter niet uitgevoerd. De grote opdracht die Hoogstad wel uitvoerde was het in 1984 opgeleverde stadhuis in Lelystad, waarbij nadrukkelijk aandacht werd besteed aan de beheersing van het klimaat.

Ook nadat hij zijn bureau had verkocht, bleef hij doorwerken zo lang het ging. ‘Zijn laatste project was een woning voor zijn neef in Zwaanshoek bij Hoofddorp. Maar hij had nog tekeningen liggen van een kerk die hij had willen voorleggen aan paus Franciscus’, vertelt Kea van ’t Geloof, zijn echtgenote. Ector zegt dat hij door zijn ziekte de controverse rond het VROM-gebouw tenminste niet hoefde mee te maken. Dit gebouw werd door bureau OMA getransformeerd tot algemeen rijksgebouw.

Hoogstad trouwde twee keer. Met zijn eerste vrouw had hij vijf kinderen, onder wie Dik Hoogstad, voormalig eigenaar van Bureau Bouwkunde. Hij werkte met hem tot voor kort nog samen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden