Architect Dam-monument wilde Rotterdam herbouwen met nazi's

De ontwerper van het Nationaal Monument op de Dam, de architect J.J.P. Oud (1890-1963), heeft in 1942 geprobeerd een opdracht van de Duitse bezetter te krijgen voor de wederopbouw van het gebombardeerde Rotterdam.

Het monument op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking in 2014. Beeld ANP

Dit schrijft de website The Post Online op basis van beweringen van Michiel Polak (1931), voormalig universitair docent Bouwkunde van de Technische Universiteit Delft. Polak trof in een archief ontwerpschetsen van Oud aan voor een gebouw aan de Rotterdamse Coolsingel. De bombastische architectuur wijst er volgens de oud-wetenschapper op dat Oud het naziregime wilde overtuigen dat hij de aangewezen architect was voor de herbouw van het verwoeste stadscentrum.

Ook heeft Polak een vertrouwelijk verslag gevonden van een gesprek in 1942. Hierin bespreekt Oud de reconstructie van het Hofplein en de beloning voor zijn ontwerp met een Nederlander die in opdracht van de Duitsers verantwoordelijk is voor de herbouw. Dat ontwerp is nooit uitgevoerd: in 1943 werd een bouwstop afgekondigd om materiaal uit te sparen voor de aanleg van de Atlantikwall, die een inval van de geallieerden moest tegenhouden.

Beeld Judith Baas

Aanbevelingsbrief

Michiel Polak komt uit een Joods gezin en is de zoon van Hans Polak, met wie Oud voor de oorlog nauw samenwerkte. Volgens de zoon wilde de architect in 1942 geen aanbevelingsbrief voor zijn vader schrijven waarmee die hoopte deportatie te voorkomen. Michiel Polak stelt dat Oud weigerde omdat hij 'goede relaties met verschillende Duitsers' had en Rotterdam wilde herbouwen.

Het gezin Polak werd afgevoerd naar het concentratiekamp Theresienstadt, maar wist de oorlog te overleven.

Na terugkeer in Nederland kwam Oud volgens Michiel Polak langs met een doos bonbons. 'Oud trof mijn vader in de tuin achter ons huis vlak naast een poldersloot. Hij reikte hem de doos bonbons aan, die mijn vader aanpakte en in één doorgaande beweging in de sloot slingerde.'

Luchtfoto van het monument op de Dam. Beeld ANP

Grebbeberg

Volgens Polak heeft Oud gezorgd dat er weinig meer is te vinden over zijn samenwerking met de Duitsers. Er staat wel een aanwijzing in de biografie die zijn zoon heeft geschreven over de architect, ruim twintig jaar na diens dood. Oud 'kon zich niet onttrekken aan de geest van de tijd, (...) waarin de roep om een sterke man, orde en hiërarchie zich deden gelden', aldus de zoon. Die vermeldt ook dat zijn vader de NSB-krant Volk en Vaderland las.

De architect ontwierp na de oorlog niet alleen het Nationaal Monument, maar ook het monument op het Militair Ereveld op de Grebbeberg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.