REPORTAGE

Archeologen strijden om 2.100 dode Delftenaren

Monumentale kerken worden allang niet meer alleen gebruikt voor de eredienst. Neem de Nieuwe Kerk in Delft - de laatste rustplaats van Willem van Oranje en vele nazaten: die fungeert buiten de zondagse diensten als representatieve ambiance voor concerten, ontvangsten en diners.

de Nieuwe Kerk aan de Markt in Delft Beeld anp

Om de kerk, centraal gelegen aan de Markt, in de toekomst nog beter te kunnen uitbaten, heeft de Protestantse Gemeente opdracht geven voor de bouw van een souterrain met een vloeroppervlak van 550 vierkante meter. Hier zullen - enkele meters verwijderd van de grafkelder van de Oranjes - multifunctionele zalen, wc's, opbergruimtes, een garderobe en een keuken worden ondergebracht. Het project is onderdeel van de restauratie van het gebouw, die al jaren gaande is.

Het souterrain zou mogelijk dit jaar al zijn opgeleverd als de bouw niet op weerstand zou zijn gestuit van de Oudheidkundige Werkgemeenschap Delft en de Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie (AWN). Die maakten er bezwaar tegen dat als gevolg van de bouwactiviteiten de stoffelijke resten moeten worden verwijderd van de naar schatting 2100 mensen die hier nu begraven liggen.

Zij vroegen zich af of de Protestantse Gemeente haar plannen niet bovengronds zou kunnen verwezenlijken. Als dat onverhoopt niet zou kunnen, zouden alle stoffelijke resten moeten worden onderzocht en geconserveerd - 'op een archeologisch beschaafde manier', in de woorden van Dick Bakkenes, regiobestuurder van de AWN.

Graven geruimd

De archeologen kregen nul op het rekest. Van de Protestantse Gemeente, van de gemeente Delft en uiteindelijk ook van de rechter, die zij om een oordeel hadden gevraagd. Volgens de rechter was op de besluitvorming niet veel aan te merken. Delft heeft de belangen van alle betrokken partijen tegen elkaar afgewogen, en heeft daarbij een van die partijen moeten teleurstellen. Dat is nu eenmaal de bestuurlijke werkelijkheid in een zo gecompliceerd land als het onze.

Dat betekent dat 2100 graven binnen de kerk (grafkelder 2) en daarbuiten mogen worden geruimd. Van het botmateriaal zal 10 tot 20 procent worden onderzocht en gedocumenteerd. De rest zal worden geruimd. 'Met een shovel', zegt Bakkenes.

Maar daarvan zal volgens Jan Breimer, de door de Protestantse Gemeente geraadpleegde 'adviseur archeologie, ruimtelijke ordening en cultuurhistorie', geen sprake zijn. 'Alle resten worden keurig netjes herbegraven. Niks shovel. Niks massagraf. Met deze onsmakelijke termen doe je geen recht aan de discussie.'

Dit doet niets af aan het feit dat honderden menselijke resten verloren zullen gaan voor de wetenschap, zegt Tonnie van de Rijdt, voorzitter van de AWN. 'Nu kunnen we slechts een fractie gebruiken van het bodemarchief van de Nieuwe Kerk. We nemen als het ware een steekproef van een steekproef van een steekproef.' En dat is niet genoeg om te kunnen vaststellen hoe de Delftenaren in voorbije eeuwen hebben geleefd, wat ze aten, hoe oud ze werden en aan welke kwalen ze overleden. 'In Eindhoven zijn wel alle graven rondom een kerk geïnventariseerd. Dat heeft een schat aan informatie opgeleverd.'

Mogelijke bodemvondsten

Breimer stelt daar twee voorbeelden tegenover van plaatsen - Leeuwarden en Deventer - waar ook slechts een uitsnede is onderzocht van skeletten die daar zijn opgegraven. Waarmee hij maar wil zeggen dat de toegevoegde waarde van botresten afneemt naarmate je meer opgraaft. 'Niet alles wat je in de grond aantreft, is het onderzoeken per definitie waard. Je moet weten met welk doel je gaat graven en wat het belang is van mogelijke bodemvondst ten opzichte van andere belangen.'

De mogelijke bodemvondsten onder de Nieuwe Kerk in Delft zullen volgens hem hooguit van lokaal belang zijn. 'De Delftse archeologen moeten nu niet doen alsof zich nu voor het eerst de mogelijkheid voordoet om te onderzoeken hoe mensen in de Middeleeuwen hebben geleefd en hoe ze zijn gestorven. Daarover zijn we elders al heel veel te weten gekomen.'

Achteloosheid

Voor Van de Rijdt getuigt die zienswijze van de tanende belangstelling voor de archeologie in Nederland. 'Voor overheden is archeologisch onderzoek steeds vaker het sluitstuk van de besluitvorming. Het blijft achterwege of het moet op een koopje worden gedaan.'

Haar medestanders in Delft hebben de indruk dat bij de restauratie van de Nieuwe Kerk de archeologie aanvankelijk volkomen buiten beschouwing bleef - uit achteloosheid. De vertraging die het project heeft opgelopen, hangt volgens hen vooral dáármee samen. Niet met het weerwerk van de archeologen.

Mogelijk gaan de archeologen in beroep tegen de rechterlijke zegen aan de bouw van het souterrain. Historicus Jona Lendering hoopt dat zij daarvan afzien. 'Het verontrust mij dat archeologen het eigen belang zo verabsoluteren, dat ze voortdurend de neiging hebben om naar de rechter te stappen als een overheid een beslissing neemt die hun onwelgevallig is. Daarmee zetten ze het openbaar bestuur met oneigenlijke middelen onder druk. Neemt een gemeente weloverwogen een beslissing waarmee jij het niet eens bent? Het zij zo.'

Beeld Bart Mijnster
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden