'Arbeidsmarkt flexibel genoeg'

De Nederlandse arbeidsmarkt is flexibel genoeg. Als minister Kamp (VVD) die nog flexibeler wil maken, moet hij het ontslagrecht aanpakken. Die reactie overheerst op het plan dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de mogelijkheden voor flexibele arbeidscontracten wil verruimen.

AMSTERDAM/DEN HAAG - 'Ik ken niemand die zegt dat hij hierop zit te wachten', zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt in Tilburg. 'De OESO waarschuwt zelfs dat we niet moeten doorgaan met een ongebreidelde groei van flexwerk.' Eenderde van de werknemers in Nederland heeft geen vaste baan.


Flexwerk is goed voor de economie, maar als de groep flexwerkers te groot wordt, nemen de nadelen toe, blijkt uit onderzoek. Te veel flexwerk is slecht voor de productiviteit en innovatie, bijvoorbeeld omdat de werknemers minder loyaal zijn.


Door werknemers langer en vaker een flexcontract te geven, zouden werkgevers bereid zijn meer te investeren in de scholing van werknemers, stelt de minister. Daardoor zijn ze beter inzetbaar. Wilthagen gelooft daar niet in. 'Bedrijven staat nu ook niets in de weg om te investeren in scholing van flexwerkers. Maar je ziet dat het geld vooral gaat naar scholing van vaste werknemers.'


Vast kan niet meer concurreren met flex, daar zit de kern van het probleem, vinden deskundigen. Het beëindigen van een vast dienstverband is duur als een werkgever daarvoor naar de kantonrechter moet. Wie drie kort op elkaar volgende contracten heeft gehad, komt voor onbepaalde tijd in vaste dienst.


'Er ligt bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel van D66 om het ontslagrecht aan te passen', zegt Paul van der Heijden, hoogleraar internationaal arbeidsrecht. 'Maar dat ligt politiek lastig omdat gedoogpartner PVV tegen is.'


FNV Bondgenoten noemt het een 'asociaal voorstel'. 'Veel werk is gewoon vast, en hiermee wordt ons stelsel van sociale zekerheid steeds verder ondermijnd', zegt Anja Jongbloed, cao-coördinator van Bondgenoten. 'Door dit soort plannen wordt de middenklasse steeds kleiner, waardoor er minder wordt besteed. Het is dus ook slecht voor de economie.'


De werkgevers wachten af hoe Kamp zijn plan verder invult. 'De arbeidsmarkt werkt in Nederland zo goed omdat we een flexibele schil hebben', zegt een woordvoerder van werkgeversorganisatie VNO-NCW. 'Er zijn veel mensen aan het werk. En het geeft bedrijven de mogelijkheden zich snel aan te passen aan een veranderende economie. Of we verdere flexibilisering willen? Ja, daar waar dat nodig is. Bijvoorbeeld in de topsectoren. Het kan nuttig zijn bij onderzoeksprojecten met een vaak langere duur. Maar de kern is: pas het ontslagrecht aan.'


De Tweede Kamer is verdeeld. De fracties van PVV en CDA zijn uiterst kritisch. Ino van den Besselaar (PVV) is 'faliekant tegen'. 'Er is al genoeg flexibiliteit met oproep-, uitzend-, payroll- en jaarcontracten. We willen juist dat werknemers sneller een vast dienstverband krijgen.'


Eddy van Hijum (CDA) is niet op voorhand tegen. 'Maar ik zie niet in welk probleem Kamp hiermee wil oplossen. We moeten wel de discussie aangaan over de kloof in zekerheid tussen een vaste baan en een flexcontract. Vast is nu te vast en flex te flex. Die discussie ga ik met open vizier in. Geen blokkades op voorhand. Maar in dit voorstel zie ik nog geen meerwaarde.'


Alleen de VVD is positief over het voorstel van partijgenoot Kamp. 'De mogelijkheden voor werknemer en werkgever worden verruimd. Voor de werknemer kan het aantrekkelijk zijn om na een jaarcontract een langjarig contract te krijgen in plaats van weer een jaarcontract. De arbeidsmarkt moet flexibeler worden. En dit is een middel, zegt Tweede Kamerlid Malik Azmani.


De grootste oppositiepartij, PvdA, ziet niets in het plan. Mariëtte Hamer: 'De argumentatie van Kamp is flauwekul. Waarom zou een werkgever wel geld uitgeven om iemand te scholen die een contract voor zeven jaar heeft en niet iemand die een contract voor drie jaar heeft? Ik zie ook niet welk probleem Kamp met dit voorstel wil oplossen.'


Commentaar pagina 28


Gezinsmanager bij Bureau Jeugdzorg.


Heeft (eerste) contract voor drie maanden, met bij goed functioneren kans op jaarcontract.


'Het steekt me wel een beetje, want eerder heb ik hier vijf jaar gewerkt en goed gefunctioneerd. Maar toch moet ik opnieuw beginnen. Ik ben destijds weggegaan omdat ik me verder wilde ontwikkelen en dat hier toen niet kon. Van 2008 tot mei 2011 was ik voorzitter van FNV Jong en sindsdien is de arbeidsmarkt enorm veranderd en is de flexibele schil steeds groter geworden. Bij Jeugdzorg heeft het voor een belangrijk deel te maken met bezuinigingen. Het kan er eigenlijk niks aan doen, elk kwartaal krijgt het een financiële injectie en kan daar geen risico's op nemen. Dat snap ik wel.


'Maar wij hadden plannen om te verhuizen. Dat kan dus niet. De banken staan al op de rem en als je dan geen vast contract hebt, krijg je zeker niet de hypotheek die je wil. En wat dacht je van de kinderopvang. Er is een wachtlijst van twee maanden, en je hebt een opzegtermijn van twee maanden. Als je contract niet wordt verlengd, moet je dus voor opvang betalen terwijl je thuis op de bank zit.


'Minister Kamp vindt dat we niet altijd meteen naar problemen moeten zoeken, maar wat Kamp wil, is niet haalbaar. Ondertussen groeit de kloof tussen insiders en outsiders op de arbeidsmarkt. Wat ik hoor en heel frustrerend vind: door verschuivingen binnen bedrijven gaan vaste werknemers intern solliciteren terwijl iemand van buiten die veel gemotiveerder is geen kans maakt.'


Is na drie jaarcontracten in de administratieve sector uitgeruild met iemand van een ander bedrijf, zodat ze over drie maanden opnieuw kan beginnen aan de cyclus van drie keer een jaarcontract bij haar oude werkgever. Wil anoniem blijven.


'Het schijnt veel vaker voor te komen: na drie keer een jaarcontract wil mijn werkgever me niet in dienst nemen. Het zijn onzekere rijden, er moet worden bezuinigd. Ik werk nu bij een ander bedrijf, voor een periode van drie maanden. De collega daar zit op mijn werkplek. We doen allebei heel ander werk. Het is de bedoeling dat we na drie maanden terugruilen, zodat we allebei weer een jaarcontract kunnen krijgen.


'Maar voor hetzelfde geld sta ik na die drie maanden op straat. Dan beland ik in de WW en heb ik een financieel probleem. Ik sta er als alleenstaande ouder toch alleen voor. Ik voel me een speelbal. Je wordt gewoon voor de gek gehouden, want ik krijg zo nooit zekerheid. Terwijl ik drie functioneringsverslagen heb waarin staat dat ik goed, wat zeg ik: heel goed functioneer. Ik moet elke keer opnieuw beginnen, terwijl dat niets heeft te maken met de manier waarop ik mijn werk doe. Door die onzekerheid wil ik niet met mijn naam in de krant, want dan kan ik straks mijn nieuwe jaarcontract ook vergeten.'


Grondstewardess bij een luchtvaartmaatschappij.


Dacht bezig te zijn aan haar eerste uitzendovereenkomst, maar bleek door twee keer ziekte al aan haar derde contract bezig. En dat betekent nu: geen vaste baan.


'Ik werk bijna een jaar op een 0-urencontract, als uitzendkracht. Ik help passagiers aan de gate. Ik had bij dezelfde maatschappij op een functie gesolliciteerd met een jaarcontract en zou de baan krijgen. Maar nu blijkt dat je volgens de uitzend-cao een nieuw contract krijgt als je ziek bent geweest. Omdat ik twee keer ziek ben geweest was ik dus niet aan mijn eerste contract bezig, maar al aan mijn derde. Dan moet een werkgever je in dienst nemen, voor onbepaalde tijd. En dat doen ze dus niet, zeker niet in de luchtvaartsector, waar het nu zo onzeker is.


'Ik voel het alsof ik blij ben gemaakt met een dode mus, en dat is zeer frustrerend. Ondertussen wordt er wel veel van je verwacht als flexwerker. Je hebt nooit zekerheid over het aantal uren. In maart gaat mijn dochtertje naar school en ik zoek flexibele naschoolse opvang. Dat is niet makkelijk. Ik moet ook vaak korte diensten draaien, van drie uur. De reistijd is bijna net zo lang. Met drie uur werken kan ik de opvang niet betalen. Ik voel me benadeeld door die bepaling in de cao. Het kan nooit de bedoeling zijn geweest dat je iemand de kans ontneemt om zich te bewijzen. Ik kan verder als uitzendkracht, maar ik heb het gevoel dat ik in een uitzichtloze situatie terecht ben gekomen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden